عالىمنىڭ ابىرويى – تۋعان ەلىنىڭ جانە تەر توككەن سالاسىنىڭ ابىرويى. شۇكىر, قازاقستاندا ونداي عالىمدار از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – زۇلحايىر مانسۇروۆ.
ول – ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-ءدىڭ حيميالىق فيزيكا جانە ماتەريالتانۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, جانۋ ماسەلەلەرى ينستيتۋتى باس ديرەكتورىنىڭ كەڭەسشىسى. زۇلحايىر ايمۇحامەت ۇلى – نانوكومىرتەكتى ماتەريالدار, كومىرتەكتى نانوتۇتىكشەلەر مەن گرافەن ءوندىرىسىن دامىتۋ سالاسىنىڭ قازاقستان عىلىمىنداعى كوشباسشىسى. عالىمنىڭ نەگىزگى عىلىمي نىساناسى – كومىرتەگى جانۋىنىڭ كينەتيكاسى مەن مەحانيزمدەرىن زەرتتەۋ, كومىرسۋتەك جالىنى مەن كۇيەنىڭ قۇرىلىمى جانە نانوكومىرسۋتەكتى ماتەريالداردىڭ فۋنكتسيالارىن زەرتتەۋ. ونىڭ عىلىمي ناتيجەلەرى نانوتەحنولوگيانى دامىتۋعا زور ۇلەس قوسىپ وتىر. ءبىز زۇلحايىر ايمۇحامەت ۇلى ەڭبەگىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدە باعالانعانىن جاقسى بىلەمىز. ول جەتەكشى عالىمدارعا ارنالعان يۋنەسكو-نىڭ «نانوعىلىم مەن نانوتەحنولوگيالاردى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان. عالىمنىڭ 1 مىڭنان اسا عىلىمي ماقالاسى مەن تەزيسى, 39 مونوگرافيا مەن وقۋلىعى, 50-دەن استام اۆتورلىق كۋالىگى مەن پاتەنتى سالا دەڭگەيىن ودان سايىن كوتەردى. ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, يتاليا, پولشا, تۇركيا, قىتاي, بەلگيا, اقش, تايۆان, فرانتسيا, جاپونيا ەلدەرىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن عىلىمي ورتالىقتارىندا جاساعان عىلىمي باياندامالارى مەن دارىستەرى جوعارى باعالانعانىن دا ايتا كەتكەن ورىندى.
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ جانە قانىش ساتباەۆ سىيلىعىنىڭ يەگەرى زۇلحايىر مانسۇروۆتىڭ عىلىمي جۇمىستارى مەن ەڭبەگىن وسى سالانى تۇبەگەيلى زەرتتەگەن فارادەي, دەۆي, ميحەلسوندار دەڭگەيىندە قاراۋعا بولادى.
ارينە ءبارى دە قاراشاڭىراق زۇلحايىر وقىعان س.م.كيروۆ اتىنداعى قازمۋ-دىڭ حيميا فاكۋلتەتىنەن باستالدى. ونىڭ بويىنداعى بىلىمگە دەگەن تۋا ءبىتتى قۇشتارلىعى تاباندىلىعىمەن ۇلاسىپ, ستۋدەنتتىك جىلدارىنىڭ وزىندە-اق عىلىمي-زەرتتەۋلەرگە قۇلاش سەرمەدى.
اقىرى بيىك اسۋلاردى باعىندىرىپ, عىلىم كانديداتى مەن دوكتورى, پروفەسسور, اكادەميك, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جانۋ ماسەلەلەرى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى جانە دامىتۋشىلاردىڭ بىرەگەيى بولدى. سول كەزەڭدەردە اكادەميك گەورگي كساندوپۋلو باستاماسىمەن جانە ارىپتەستەرىمەن بىرىگىپ «جانۋ» پروبلەماسىنا ايرىقشا دەن قويىپ, كەيىن عىلىمي ۇجىم «جانۋ پروتسەستەرىنىڭ حيميالىق نەگىزدەرىن ىرگەلى زەرتتەۋ» جۇمىستار تسيكلى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىن الدى.
قازۇۋ جانىنداعى جانۋ پروبلەمالارى ينستيتۋتىنىڭ نەگىزگى باعىتى – قيىن جاناتىن جانە وتقا جانبايتىن ماتەريالدار جاساۋعا, لازەرلى جانە ميكروەلەكتروندى ءارتۇرلى اسپاپتار مەن قۇرالدارعا جۇمسالاتىن ماتەريالداردى الۋعا جۇمىلدىرىلعان. عالىمدار ءتۇرلى گازدار مەن كوندەنساتسيالانعان زاتتاردىڭ اتموسفەرالىق جالىن- دارىنىڭ قۇرىلىمىن, تومەنگى تەمپەراتۋرالىق كۇيەنىڭ ءتۇزىلۋىن جانە ميكروەلەكترونيكا ماسەلەلەرىنە قاتىستى كەيبىر پوليمەرلىك زاتتاردىڭ دەسترۋكتسياسىن كەشەندى زەرتتەپ, جەر اتموسفەراسىندا ۇشاتىن اپپاراتتار ءۇشىن ىستىقتان قورعايتىن ماتەريالدار تۋرالى عىلىمي ۇسىنىمدار بەرەدى. وتقا ءتوزىمدى جوعارى تەمپەراتۋرالىق سينتەز ماتەريالدار, ىستىققا شىدامدى بۇيىمدار ءوندىرۋ, جانۋ پروتسەستەرىن باياۋلاتۋ, تابيعي گازدار جانە مۇناي كومىرسۋتەكتەرىن ولەفينگە دەيىن وڭدەۋ, فيلتراتسيالىق جانۋ سياقتى ماسەلەلەردى زەرتتەيدى. زۇلحايىر ايمۇحامەت ۇلىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسى سانالاتىن وتقا ءتوزىمدى ماتەريالدار قازاقستان, رەسەي, ۋكراينا, قىرعىزستان جانە باسقا تمد ەلدەرىنىڭ اليۋميني, مۇناي ءوندىرۋ, تسەمەنت, اۋىر مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارىندا, ونەركاسىپ سالالارىندا كەڭىنەن پايدالانىلادى.
ءوز باسىم زۇلحايىر ايمۇحامەت ۇلىنىڭ كوپ مونوگرافيالارى ىشىندە «كومىرسۋتەكتەردىڭ يزوتەرميالىق ەمەس سۋىق پلامەنالارى» (1991) جانە «حيميالىق پروتسەستەردى قۇراستىرۋ مەن باسقارۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى» (1994) زەرتتەۋلەرىن ىرگەلى ەڭبەكتەر رەتىندە ەرەكشە باعالايمىن.
بۇلاردىڭ ناتيجەسى قازىرگى دامىعان, دامۋشى ەلدەردە دە كەڭ تاراعان ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە ماڭىزدى ورىنعا يە. ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندە مۇناي ءوندىرۋ جانە تاسىمالداۋ كەزىندە مازۋتپەن لاستانعان توپىراقتى تازارتۋدىڭ جولىن كورسەتكەنىن دە ايتا كەتكەن ورىندى. ياعني زۇلحايىر ايمۇحامەت ۇلى ءىس جۇزىندە تابيعي ورتانى جاقسارتۋعا كوپ ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلەدى.
كەزىندە قازمۋ-دىڭ اتى اڭىزعا اينالعان رەكتورى ومىربەك جولداسبەكوۆ: «زۇلحايىر مانسۇروۆ سياقتى تالاپتى جاستاردى شەتەلگە وقۋعا جىبەرسەك, ءوزىمىزدى قامشىلاپ, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدى كەمبريدجدەگىدەي وزگەرتۋى مۇمكىن» دەگەن ەكەن. ارينە ول زامان باسقا, بىراق زۇلحايىر ايمۇحامەت ۇلىنىڭ سەرپىنى, جىگەرى وزىنەن كەيىنگى جاستارعا جاقسى اسەر بەردى.
بۇگىندە ول ناتو, تەمپۋس/تاسيس اياسىنداعى بىرنەشە حالىقارالىق جوبالار مەن گرانتتاردى جەڭىپ الدى, ءوزىنىڭ تاماشا عىلىمي مەكتەبىن قالىپتاستىرىپ وتىر. مىسالى, شانحايدا وتكەن VI حالىقارالىق سيمپوزيۋمدا دۇنيە جۇزىنەن كەلگەن ارىپتەستەرىنە كومىرقىشقىل گازىن جويۋدىڭ جاڭادان اشىلعان جولدارىن كورسەتۋى – قازاقستان عىلىمىنىڭ ابىرويى ەدى.
زۇلحايىر ايمۇحامەت ۇلى ىرگەلى دە كەشەندى زەرتتەۋلەرى ارقىلى قورشاعان ورتانى تابيعي قالپىندا ساقتاۋ, جەراستى بايلىعىن رەتتى يگەرۋ ماسەلەلەرىن كورسەتىپ وتىر. ول حيميا عىلىمىنىڭ دامۋىن ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق دامۋمەن تەڭ قاراستىرىپ كەلەدى.
زۇلحايىر مانسۇروۆ – ۇلكەن عالىم. ول – مانساپ جولىن قۋماعان ادام. ونىڭ قاراپايىمدىلىعى مەن دانالىعى تەڭ. ناعىز تۋا بىتكەن دارىندى عالىم. ۇلتتىڭ ابىرويلى ازاماتىنىڭ عۇمىرى ۇزاق بولسىن دەپ تىلەدىك.
ءاليا بەيسەنوۆا,
ۇعا اكادەميگى