كەشە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى ورىن جەتىسپەۋشىلىگىن تومەندەتۋ ماقساتىندا ارنايى ازىرلەنگەن “بالاپان” باعدارلاماسىنىڭ استانا قالاسىندا جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىستى.
استانا اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ەلباسىنا اتالعان باعدارلامادا قويىلعان ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن بىرنەشە باعىتتاردا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ولاردىڭ قاتارىندا ءوز ماقساتىندا پايدالانىلماعان بالاباقشا عيماراتتارىن كوممۋنالدىق مەنشىككە قايتارۋ, جاڭا بالاباقشالار سالۋ, جاڭا تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ ءبىرىنشى قاباتتارىنان شاعىن ورتالىقتار قۇرۋ, مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا جەكە مەنشىك بالاباقشالار اشۋ, جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن بالاباقشالار قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ سياقتى مىندەتتەر بار.
ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ ميرزويان كوشەسىندەگى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن 240 ورىندىق №47 “اق جەلكەن” بالاباقشاسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستى. ەلباسىن قوشەمەتپەن قارسى العان بالدىرعاندار مەن “اق جەلكەن” بالاباقشاسىنىڭ تاربيەشىسى جۇلدىز جورتكەەۆا پرەزيدەنتكە ءبۇلدىرشىندەردىڭ بويىندا پاتريوتتىق سەزىم قالىپتاستىرۋ ءۇشىن وتانىنا دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىكتى ۇيالاتۋ تۇرعىسىندا تاربيەلىك جۇمىستار جۇرگىزۋگە باسا ءمان بەرىلەتىندىگىن باياندادى. وسىدان كەيىن بۇلدىرشىندەر ەلباسىنا ءان-تاقپاقتار ايتىپ, ءوز ونەرلەرىن ورتاعا سالدى. سىزگە ءبىزدىڭ بالالار مەن پەداگوگيكالىق ۇجىم اتىنان العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. “بالاپان” باعدارلاماسى اياسىندا مىناداي ۇلكەن, كەڭ دە جارىق عيماراتتا وتىرمىز. بۇل ءۇشىن سىزگە ريزاشىلىعىمىز شەكسىز, دەپ جەتكىزدى بالاباقشا تاربيەشىسى پرەزيدەنتكە ءوز قۋانىشىن. وسى جەردە پرەزيدەنت بالاۋسا بالعىندارمەن بىرگە ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇستى.
“اق جەلكەنگە” بالالارىن جەلكەندى ءۇمىت جەتەلەپ كەلگەن اتا-انالاردىڭ دا ەلباسىنا دەگەن العىستارى شەكسىز. ديلناز ەسىمدى نەمەرەسىن الىپ كەلگەن جاڭاباي نىعمەتجانوۆ اقساقال مەن جاس اتا-انالار اتىنان ءسوز العان, كىشكەنتاي نۇراسىلدىڭ اكەسى نۇرجان ءومىرزاقوۆ بالالارىنىڭ بالاباقشا تابالدىرىعىن اتتاعاندارىنا شەكسىز قۋانىشتى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. ال استانا گۋمانيتارلىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى ءادىلحان ءجۇسىپوۆ ەلباسىنا اتالعان وقۋ ورداسىنىڭ جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى مەكتەپكە دەيىنگى دايارلىق ماماندىعى بويىنشا قوس تىلدە ماماندار دايارلاپ كەلە جاتقاندىعىن, 2007 جىلدان وسىنداي ماماندار قاتارىنىڭ 5 ەسە ءوسىپ وتىرعانىن حابارلادى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جينالعاندارعا ارناعان سوزىندە جاس ۇرپاقتىڭ ءوز قاتارلاستارىمەن بىرگە ويناپ-ك ۇلىپ وسۋىندە بالاباقشانىڭ ورنى ەرەكشە بولاتىندىعىن, بۇگىنگى ءبۇلدىرشىندەر قۋانىشىنا ءوزىنىڭ دە ورتاقتاس ەكەنىن ايتا كەلە, بالعىن بوبەكتەرگە باقىتتى بولىڭدار دەگەن اتالىق تىلەگىن ءبىلدىردى.
1989 جىلى سالىنعان “اق جەلكەن” بالاباقشاسىنىڭ اۋدانى 2716,9 شارشى مەتردى قۇرايدى. بۇل عيماراتتا بۇعان دەيىن الماتى اۋدانىنىڭ اكىمدىگى ورنالاسقان بولاتىن. اتالعان عيماراتتى قالالىق ءبىلىم جۇيەسىنە قايتارىپ, ونى قايتا جابدىقتاۋ ءۇشىن “جول كارتاسى” بويىنشا 341,8 ملن. تەڭگە بولىنگەن.
بۇگىنگى كۇنگە قاراستى ەلوردادا قايتارىلىپ الىنعان 1515 ورىندى قامتيتىن 10 بالاباقشا جوندەلىپ, اشىلۋعا دايىن. الداعى شىلدە, قىركۇيەك ايلارىندا تاعى 5 بالاباقشا قۇرىلىسىن سالۋ جوسپاردا تۇر, ول 890 ورىندى قامتاماسىز ەتپەك. جىل سوڭىنا دەيىن 2405 ورىندىق 14 بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلەدى.
سونىمەن قاتار, استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى 2440 ورىندى قامتيتىن 10 جاڭا بالاباقشانىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدە. ونىڭ 1000 ورىندىق ءتورت نىسانى اعىمداعى جىلى تاپسىرىلىپ, جىل سوڭىنا دەيىن 1440 ورىندىق 6 بالاباقشا ىسكە قوسىلادى. سونداي-اق شىلدە-قىركۇيەكتە تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ ءبىرىنشى قاباتتارىندا 3509 ورىنعا ارنالعان 15 شاعىن ورتالىقتار اشۋ جوسپارلانعان.
* * *
استانانىڭ مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى ورىن جەتىسپەۋشىلىگىن ازايتۋ ءۇشىن “بالاپان” باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە جاڭادان بالاباقشالار ىسكە قوسىلۋدا. مىسالى, №40 “قۇلپىناي” جانە №51 “التىن ساندىق” وسى ساناتتاعى بالاباقشالار. اتالعان بالاباقشالارعا 2-6 جاس ارالىعىنداعى بالالار قابىلدانباقشى. بۇرىن ۇيدە دە, تۇزدە دە انالىق مىندەت پەن ەلىمىز دامۋىنا ۇلەس قوسۋدى قاتار الىپ جۇرگەن جاس انالاردى بالاباقشا ماسەلەسى قينايتىن. ونىڭ كۇرمەۋى ەلباسىمىز حالىقپەن تىكەلەي بايلانىسقا شىققان كەزدە كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەر ارقاسىندا وڭتايلى شەشىلە باستادى. استانا قالاسىندا 2010 جىلى اشىلۋعا ءتيىس 24 بالاباقشانىڭ 14-ءى مەكەمەلەردەن قايتارىلىپ الىنعان عيماراتتار. ولار كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتكىزىلىپ, جىل سوڭىنا دەيىن بالالار يگىلىگىنە اينالماق. قالعان 10-ى جاڭادان بوي كوتەرەتىن بولادى. 9 مامىردا بالالارعا ايقارا ەسىك اشاتىن №51 “التىن ساندىق” بالاباقشاسى بۇعان دەيىن “قازاقستان تەمىر جولى” كومپانياسىنا” تيەسىلى بولعان. موسكوۆسكي كوشەسىندە كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, تولىققاندى دايىن تۇرعان “قۇلپىنايدىڭ” عيماراتى تاياۋ ۋاقىتقا دەيىن “استانا اقشامى” مەن “ۆەچەرنيايا استانا” گازەتتەرىنىڭ رەداكتسيالارى بولعان-تىن. بوياۋ ءيىسى اڭقىپ, الىستان قىزىلدى-جاسىلدى بوپ كوز تارتىپ, تاپ-تازا كۇيىندە كوڭىل قۋانتىپ تۇرعان بۇل بالاباقشالاردى قىزىقتاۋعا كەلگەن اتا-انالار دا, جاس بالالار دا ءماز. ۇيىقتايتىن, جاتىن ءبولمەلەرىندە ءتىزىلىپ تۇرعان كەرەۋەتتەر, ويىن بولمەسى, اسحانانى كورگەندە بالاقايلاردىڭ پايدالى ۋاقىت وتكىزۋىنە سەنىمدى بولاسىز. ال اۋلادا تەبەتىن اتكەنشەكتەر مەن قالاشىقتار, سىرعانايتىن ورىندار ورنالاسقان. بۇنىڭ بارلىعى دا بالالار ءۇشىن قاۋىپسىز ماتەريالداردان جاسالعان ەكەن. ونىڭ ۇستىنە ءتاربيەشىلەرگە وتكىزىلگەن قاتاڭ بايقاۋ ءسابيلەردىڭ جاقسى تاربيەلەنۋىن قامتاماسىز ەتەدى. “التىن ساندىق” 265 بالاعا ەسەپتەلگەن. 402,8 ملن.تەڭگەگە سالىنعان قۇرىلىس قىسقا ۋاقىت ىشىندە تولىق اياقتالىپ وتىر. تاعى ءبىر قۋانتارلىعى اشىلعان بالاباقشالاردىڭ بارلىعىندا دا تاربيە جۇمىستارى مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلەتىن بولادى. وسىعان دەيىن دە بۇلاردان بولەك “ەۋروپالىق”, “تاۋەلسىزدىك” تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىندە جارتى كۇندىك بالاباقشالار پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن.
بۇگىنگى كۇنى استانا قالاسىندا بالاباقشاعا ورنالاسۋعا 34 مىڭنان استام بالا تىركەۋدە تۇرعان كورىنەدى. ال ورىن جەتىسپەۋشىلىگى 28 مىڭدى كورسەتىپ وتىر. استانا قالاسى اكىمدىگى بەرگەن اقپارات بويىنشا بيىل كەزەكتە تۇرعان بالاقايلاردىڭ 42,8 پايىزى ورىنمەن قامتىلماق.
ءابدىراحمان قىدىربەك, ۆەنەرا تۇگەلباي, سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.