رەسپۋبليكادا كىتاپ شىعارۋ ءىسىنىڭ عاسىرعا جۋىق تاريحى بار. سوڭعى وتىز جىلدا قازاق كىتابى ءوندىرىسىن نارىققا بەيىمدەۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلەدى. ءبىر قاراعاندا كۇرەتامىرى بۇلكىلدەپ جاتقانىمەن, سالانىڭ قارقىندى دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن فاكتور كوپ. بىرقاتار ساراپشى كىتاپتىڭ وزىندىك قۇنىنا ءوندىرىستىڭ قىمباتتىعى مەن سالىق سالماعى اسەر ەتىپ وتىر دەسە, كەيبىر زەرتتەۋشىلەر قوعام سۇرانىسىنا يە كىتاپتاردىڭ ازدىعىن العا تارتادى.
كۇرمەۋى شەشىلمەگەن ماسەلەسى كوپ سالاعا پاندەميانىڭ سالدارى دا وڭاي تيگەن جوق. وتكەن جىلدان بەرى كىتاپ نارىعىنىڭ ويىنشىلارى ۇلكەن شىعىنعا باتتى. باسپالار مەن كىتاپ ساۋداسىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردىڭ جۇمىسى توقتاپ, توقسان پايىزعا دەيىن تابىسىنان ايىرىلعان. ساراپشىلار تاياۋ ۋاقىتتا كىتاپ نارىعىنداعى قولايسىز جاعدايلار بىرتە-بىرتە قالپىنا كەلەدى دەپ وتىر. الايدا كىتاپتىڭ باعاسى ءوسۋى مۇمكىن. زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, كوپتەگەن وتباسىدا كىتاپ تۇتىنۋشى سەبەتىندەگى تاۋارلار تىزىمىنە كىرمەگەن. دەسەك تە قوعامدا قانداي وزگەرىستەر بولسىن, كىتاپتىڭ رۋحاني ءونىم, تاربيە قۇرالى, وي-ءورىستىڭ باستاۋى رەتىندەگى ميسسياسى وزگەرمەك ەمەس.
بۇگىندە قازاقستاندىق باسپالار مەن باسپاحانالاردىڭ كوپشىلىگى نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالاسىندا شوعىرلانعان. كىتاپ پالاتاسىندا تىركەلگەن مىڭنان استام باسپانىڭ بارلىعى دەرلىك كىتاپ شىعارۋ ىسىمەن اينالىسپايدى. وتاندىق نارىقتا ساناۋلى باسپالاردىڭ عانا ونىمدەرى سۇرانىسقا يە. ال كىتاپ نارىعىنىڭ 90 پايىزعا جۋىعىن كورشى رەسەيدە شىققان ونىمدەر قۇرايتىن بولسا, قازاق وقىرمانى ءالى كۇنگە قازاقشا وقيتىن كىتاپقا ءزارۋ بولىپ ءجۇر.
ەلىمىزدىڭ وبلىستارىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالداما ناتيجەسىن سارالاساق, 14 پەن 30 جاس ارالىعىنداعى وقىرمانداردىڭ 80 پايىزعا جۋىعى كىتاپتى سيرەك وقيدى ەكەن. Picodi.com-نىڭ ەۋروپا, ازيا, سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك امەريكا, افريكا, اۋستراليا جانە قازاقستاندا جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرى قازاقستاندىقتاردىڭ 20 پايىزى كىتاپقا دەگەن قىزىعۋشىلىعى جوقتىعىن انىقتاعان.
«كىتاپ ءوندىرىسى دامىماي, مەنەدجمەنت جولعا قويىلمايدى», دەيدى بىزبەن اڭگىمەسىندە جازۋشى-عالىم, «ارىس» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى عاريفوللا انەس. «قوعامداعى كەز كەلگەن پروبلەما, مەيلى ول ەكونوميكالىق بولسىن, ساياسي بولسىن, ناقتى شەشىمىن تاپپاي, ونداعان جىلدارعا سوزىلۋى مۇمكىن ەمەس. وكىنىشكە قاراي, قازاقستانداعى كىتاپ ءوندىرىسىنىڭ ءتۇيىندى ماسەلەلەرى وتىز جىلدان بەرى شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. ءبىز وسى ۋاقىت ىشىندە قازاق كىتابىنىڭ جاي-كۇيى, ونىڭ تارالىمى, كىتاپ ساۋداسى, ت.ب. تۋرالى ايتۋداي-اق ايتىپ كەلەمىز. ءتۇرلى ءىس-شارا وتەدى, بىراق ونىڭ ءبارى كىتاپ ءوندىرىسى اتتى ۇلكەن كەشەندى ماسەلەنىڭ ءبىر-ءبىر ۇزىك بولىگى عانا. پروبلەما كەشەندى بولعان سوڭ, ءبىرى شەشىلسە, ءبىرى شەشىلمەيدى. ماسەلەن, اۆتورلار بارشىلىق, بىراق گونورار ماسەلەسى مۇلدە جولعا قويىلماعان. گونورار ماردىمسىز بولسا دا ونى مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن شەشكىمىز كەلەدى, بىراق بۇل تۇستا باسەكەلەستىك جوعالادى. بىرەۋلەر ونى شەلەكتەپ پايدالانسا, ەكىنشىلەرىنە قاسىقتاپ تا تيمەيدى», دەيدى ع.انەس. باسپاگەرلەر كىتاپ ساۋداسىن دامىتقىسى كەلگەنىمەن دۇكەن عيماراتىن جالعا الۋ مەن ساتۋشىنىڭ ەڭبەكاقىسى ءوزىن ءوزى اقتامايدى دەيدى. جىل سايىن كىتاپ تارالىمى قۇلدىراپ كەلە جاتقاندىقتان, ءونىمنىڭ باعاسى بىرنەشە ەسە وسەدى, ال ونى تۇتىنۋشىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. ءبىر توننا قاعاز سوناۋ يت جىلى 1 مىڭ دوللار بولاتىن, ءالى دە سول 1 مىڭنىڭ شاماسىندا, بىراق ول تەڭگەگە شاققاندا 75 مىڭ تەڭگە بولدى, ودان سوڭ 120 مىڭ, 150 مىڭ, ال قازىر 430 مىڭ تەڭگە, وسىلاي شارىقتاپ كەتە بەرەدى. 20-30 جىلدىق تاريحى بار باسپالار كىتاپ نارىعىنداعى بەلگىلى ءبىر سالاعا (تاقىرىپقا) بەيىمدەلگىسى كەلەدى (مىسالى, نوتالى كىتاپ, تاريحي, مەديتسينا, سپورت, بالالار ادەبيەتى, اسكەري, تەحنيكا, ت.ب.), بىراق وعان ءتۇرلى ۆەدومستۆولار تاراپىنان تۇراقتىلىق, ساباقتاستىق جوق. ونىڭ سوڭى رەداكتورلاردىڭ امبەباپتىعىنا, تەرمينولوگيانىڭ جۇيەلەنبەۋىنە اكەلىپ سوعادى. سوندا «بۇل ءتۇيىننىڭ شەشىمى قانداي؟» دەپ قىنجىلادى باسپاگەر. – ول ءۇشىن ارتىق ەشتەڭە ويلاپ تابۋدىڭ قاجەتى جوق. كىتاپ ءوندىرىسىن زاماناۋي تۇرعىدا دامىتۋ قاجەت. زامانىمىز – نارىق, كاپيتاليزم. ەندەشە, ەسكى كەڭەستىك, سوتسياليستىك كەزەڭدى اڭساماي, كاپيتاليستىك جولمەن العا جىلجۋىمىز كەرەك». نارىقشىلاردىڭ ايتاتىنى, قازاقستاندا حالىق سانى از, باسپا دا, باسپاحانا دا جەكەمەنشىكتىڭ قولىندا دەيدى. كىتاپ ءوندىرىسى جەتىم بالا كۇيىن كەشۋدە, ونىمەن اينالىساتىن كوميتەت تە, دەپارتامەنت تە, تىپتەن ءبولىم دە جوق. وسى ورايدا تۋريزم سالاسى, بولماسا مەديتسيناداعى ستوماتولوگيا ەسكە تۇسەدى. ولار دا تۇتاستاي جەكەنىڭ قولىندا, بىراق ولاردى دامىتۋ ستراتەگياسى, كۇندەلىكتى تاكتيكاسىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەر بار. سول سياقتى كىتاپ ءوندىرىسىن دە دامىتۋ كەرەك. وعان ۇلگى رەتىندە گەرمانياداعى كىتاپ-ساۋدا بيرجاسىن الۋعا بولادى. «بۇل – كىتاپ ءوندىرىسىن دامىتۋدىڭ ناعىز زاماناۋي نۇسقاسى. وسى سالا مەملەكەتكە ميللياردتاعان تابىس پەن سالىق ءتۇسىرىپ وتىر. ەگەر ۇكىمەت كىتاپ وندىرىسىنە قارجى سالىپ, كاپيتاليزاتسيا جۇرگىزسە, ازداعان جىلدا بارلىق پروبلەما شەشىلۋى مۇمكىن. وعان, ارينە, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىنىڭ جوعارىلاۋى, لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋىمىز دە ەرەكشە سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز» دەيدى ع.انەس.
تاعى ءبىر جاناما ماسەلە, «قازاقستان», «جالىن», ء«بىلىم», «انا ءتىلى», «قاينار» سياقتى ءداستۇرلى باسپالارىمىزدىڭ ونىمدەرى ازايىپ, باسشىلارىنىڭ جاسى ۇلعايۋىنا بايلانىستى رۋحانياتىمىز بۇرىنعى پوزيتسيالارىنان ايىرىلىپ بارادى. اعا بۋىننىڭ ورنىن باسىپ كەلە جاتقان جاس باسپاگەرلەردىڭ اراسىندا كىتاپ ءوندىرىسىنىڭ دامىماي جاتقانىنا وكىنىشپەن قارايتىندار از. ولار ەلەكتروندى كىتاپ, الەۋمەتتىك جەلىدە كىتاپ ساتۋ, كىتاپ تاراتۋ دەگەن ماسەلەگە دەن قويىپ, ونى بۇگىنگى شوۋ-ءومىردىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە قاراۋعا بەيىم. ء«الى بەسىكتەگى كۇيىندە جاتقان كىتاپ ءوندىرىسى كوشىن توقتاتىپ, ونى «بۇقارالىق مادەنيەت» دەڭگەيىنە تۇسىرەر بولساق, رۋحانياتىمىزدىڭ ەرتەڭگى كۇنى قانداي كۇيگە ۇشىرارىن كوزگە ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن», دەيدى باسپاگەر.
قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, اقىن اقبەرەن ەلگەزەك وتاندىق كىتاپ ساۋداسى نارىعىنىڭ, جالپى كىتاپ شىعارۋ ءىسىنىڭ زاڭمەن رەتتەلمەگەنىن العا تارتادى. بۇل ماسەلە سوڭعى جىلداردا تىپتەن وزەكتى بولا ءتۇستى. «وقىرمانعا قازاق تىلىندەگى كىتاپتار قولجەتىمسىز. كەز كەلگەن كىتاپ دۇكەنىنە بارا قالساڭىز, قازاقشا كىتاپتار جەتىمنىڭ كۇيىندەي. ال ورىس تىلىندەگى كىتاپتار ەلىمىزدەگى كىتاپ ساۋدا جۇيەسىنىڭ 80-90 پايىزىن قۇرايدى. كىتاپ ساۋداسى – ۇلكەن بيزنەس ءھام ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ, رۋحانياتىمىزدىڭ اجىراماس ءبىر بولشەگى. دەمەك, كىتاپ شىعارۋ ءىسى مەملەكەتتىڭ يگىلىگىنە جۇمىس ىستەۋى كەرەك» دەگەن ا.ەلگەزەك كىتاپ ساۋداسىنان ءتۇسىپ جاتقان قوماقتى قاراجاتتىڭ شەتەلگە كەتىپ جاتقاندىعىنا الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىردى. وسى ورايدا الداعى ۋاقىتتا قازاق تىلىندەگى كىتاپتاردىڭ سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن كەزىندە تىلگە قاتىستى تالاپتى ورىنداۋدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا قويىلعان 50\50 نەمەسە 70\30 تالابىن كىتاپ ساۋداسى جۇيەسىنە دە ەنگىزۋ ماڭىزدى دەيدى. ا.ەلگەزەكتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ادامزاتپەن بىتە قايناسىپ كەلە جاتقان كىتاپ شىعارۋ وندىرىسىندە قازاق اۆتورلارىنىڭ قۇقىعى دا قورعالماعان.
جىل سايىن تەندەرلەرگە قاتىسىپ, قوماقتى قارجى ۇتىپ الىپ, ەسەسىنە كوركەمدىك ساراپتامادان وتپەگەن, وقىرمانعا قاجەتسىز كىتاپتاردى شىعارىپ وتىرعان باسپالارعا باسقاشا كوزقاراس قاجەت. ول ءۇشىن باسپا نارىعىندا باسەكەلەستىك ورتا قالىپتاستىرۋ كەرەك. سوندا عانا قازاق وقىرماندارىنىڭ سۇرانىسى قامتاماسىز ەتىلىپ, اۋىل كىتاپحانالارىنا جونەلتىلىپ جاتقان «ماكۋلاتۋراعا» دا, «جاستار كىتاپ وقىمايدى» دەگەن جاڭساق پىكىرگە دە توسقاۋىل قويىلعان بولار ەدى. مۇنىڭ ءوزى ۇلكەن ءبىر ناۋقانعا اينالسا يگى. «ول ءۇشىن وبلىس, اۋدان اكىمدەرىنە كىتاپ ساتاتىن دۇكەندەر جەلىسىن دامىتۋ ءۇشىن ارنايى تاپسىرما بەرىلىپ, ەلەكتروندى, اۋديو كىتاپتار نارىعىنا دا كوڭىل ءبولىنۋى قاجەت. وسى ورايدا الماتى وبلىسىنىڭ تالدىقورعان قالاسىندا كىتاپ دۇڭگىرشەكتەرىنىڭ پايدا بولۋىن قۋانارلىق جاعداي دەپ قابىلداعان اقبەرەن ەلگەزەك «سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدا كىتاپ نارىعىندا تىڭ اۋدارمالار, بالالار كىتاپتارى, ىسكەرلىك ادەبيەتتەر كوپتەپ شىعا باستادى. بۇل ەلىمىزدە كىتاپ نارىعىنىڭ از بولسا دا دامىپ كەلە جاتقاندىعى مەن كىتاپ وقۋ كۋلتىنىڭ ورالا باستاعانىن كورسەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى. بۇعان دالەل رەتىندە ا.ەلگەزەكتىڭ اۆتورلىعىمەن شىققان «بولماعان بالالىق شاق» كىتابىنىڭ بەس مىڭ تارالىممەن ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولعانىن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل قازاق كىتابىنا دەگەن سۇرانىستىڭ بار ەكەنىنىڭ ءبىر دالەلىندەي. الايدا «مەلومان», «كنيجنىي گورود» سياقتى كىتاپ ساۋداسى دۇكەندەرىنە ءوز كىتابىمدى وتكىزە المادىم» دەپ قىنجىلىسىن بىلدىرگەن اۆتور وسى تۇرعىدا ەلەكتروندى كىتاپ ساۋدا جۇيەسىنىڭ دە ءبىر ىزگە تۇسپەگەندىگىن, اۆتورلىق قۇقىقتىڭ زاڭمەن قورعالمايتىندىعىن العا تارتتى.
اككاۋنت اشىپ الىپ, وقىلىمدى اۆتورلاردىڭ كىتابىن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى ساۋدالاپ جاتقانداردى سوت ارقىلى جۇگەندەۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز. وسى ورايدا ەلەكتروندى كىتاپتار بازاسى دا زاڭمەن قورعالىپ, ونىڭ ناسيحاتى جاسالۋى قاجەت دەپ اتاپ وتكەن اۆتور بۇگىندە جۇرتشىلىقتىڭ ينتەرنەتتەن, الەۋمەتتىك جەلىلەردەن جالىققانىن ايتادى. سوندىقتان دا ءبىلىمدى كوتەرەتىن قۇندى دۇنيەلەرگە جۇرتشىلىق مۇقتاج بولىپ وتىر. وتاندىق كىتاپ شىعارۋ ءىسىن دامىتۋدا شەتەل تاجىريبەسىنە دە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن العا تارتقان ا.ەلگەزەكتىڭ ايتۋىنشا, ماسكەۋ مەترولارىنداعى وقىرمانداردىڭ كىتاپسۇيگىش تاجىريبەسى بىزگە دە ۇلگى بولسا يگى. ال ينتەرنەتتەگى ءتۇرلى-ءتۇستى بەزەندىرىلگەن ورىس تىلىندەگى كىتاپتاردان كوز سۇرىنەدى. «تاعى ءبىر ەسكەرە كەتەتىن جايت, جاڭادان ءوسىپ كەلە جاتقان اقىن-جازۋشىلار ءۇشىن شەتەلدىڭ ۇزدىك قالامگەرلەرىن تانۋ ماڭىزدى. ولارعا مەكتەپ پارتاسىنان شەتەل كلاسسيكتەرىنىڭ شىعارمالارى وقىتىلمايدى. ورىس ادەبيەتىن ەۋروپا, ازيا, تاعى باسقا ەلمەن ءبولىپ-جارىپ وقۋدىڭ قاجەتى شامالى. وسى ورايدا ورىس ادەبيەتى مەكتەپ باعدارلاماسىندا شەتەل ادەبيەتى دەگەن ءپاننىڭ قۇرامىندا جەكە ءبىر تاراۋمەن بەرىلىپ وقىتىلسا, مۇنىڭ يدەولوگيالىق ماڭىزىمەن قاتار, سالا ماماندارى ءۇشىن دە پايداسى زور بولاتىنى انىق, دەپ اتاپ ءوتتى ا.ەلگەزەك.
بۇگىندە قوعامدا كورنەكتى وقىرمان قالىپتاستىرىپ جۇرگەن باسپاگەر, AmalBooks باسپاسىنىڭ جەتەكشىسى, بىرنەشە كىتاپتىڭ اۆتورى, Forbes Kazakhstan جۋرنالىنىڭ قازاق نۇسقاسىنىڭ باس رەداكتورى باقىتجان بۇقارباي ەلىمىزدە ەندى عانا دامىپ كەلە جاتقان تاۋەلسىز باسپاگەرلىكتىڭ ازىرگە بيزنەستەن گورى اعارتۋشىلىق باعىتىنىڭ باسىم ەكەندىگىن ايتادى. «كىتاپتارىن مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا شىعاراتىن باسپالاردىڭ قارجىلىق تاۋەكەلدەرى از دەۋگە نەگىز بار. ال تاۋەلسىز باسپاگەرلەر ءاردايىم تاۋەكەلگە بارادى, ويتكەنى ادەبي جوبالاردى دۇنيەگە اكەلۋ ءۇشىن ءوز قاراجاتىن سالادى. كىتاپ وتپەي قالسا, شىعىنىڭ قايتپايدى», دەپ اتاپ ءوتتى باقىتجان بۇقارباي. ونىڭ پىكىرىنشە, تاۋەلسىز باسپاگەرلىك باعىتتىڭ تابىسىنا قازىر بىرنەشە فاكتور اسەر ەتەدى. ەڭ الدىمەن, نارىقتىڭ اياسى تار.
ەلدەگى وقىرماندار نارىعى شاعىن بولعاندىقتان جانە باسپا كوبىنەسە قازاق تىلىندە كىتاپ شىعارۋعا دەن قويىپ وتىرعاندىقتان باسپاگەرلىك سالاسى – مارجاسى تومەن بيزنەس سالاسىنا جاتادى. ەكىنشىدەن, ازاماتتارىمىزدىڭ كوپشىلىگىندە تابىسىنىڭ ءبىر بولىگىن ءبىلىمىن شىڭدايتىن قۇرالدارعا جۇمساۋ ادەتى ءالى قالىپتاسپاعان. «جەكە باسىم جىلىنا بىرنەشە ءجۇز مىڭ تەڭگەگە كىتاپ ساتىپ الامىن. وزىمە وقۋعا عانا ەمەس, جاقىندارىما سىيلاۋ ءۇشىن دە قاجەت, – دەيدى ب.بۇقارباي. – دەمەك, كىتاپ وقيتىن ادامداردىڭ وزىندە تۇراقتى كىتاپ ساتىپ الۋ ادەتى جوق. ۇشىنشىدەن, بۇل ماسشتابتالۋعا كەلەتىن كاسىپ ءتۇرى ەمەس». باقىتجان بۇقارباي اتاپ وتكەندەي, قازىرگى كەزدە قازاق وقىرمانى قالىپتاسۋ ۇستىندە. ءوزىنىڭ قالاۋىن, تالعامىن, ماقساتىن بىلەتىن وقىرماندار از. جانىنداعىلار وقى دەسە وقيتىن ەلىكتەگىش وقىرماندار كىتاپتى ماقساتىنا ساي تاڭداۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋدارا بەرمەيدى. بۇل تاماقتى تالعاماي جەگەنمەن بىردەي, مۇنداي وقىرمانداردا «اقپاراتتىق گيگيەنا» قالىپتاسپاعان. وقىرمان ىزدەنىپ وزىنە قاجەتتى كىتاپتان گورى «حايپ» بولىپ جاتقان, الەۋمەتتىك جەلىلەلەردەگى تانىمال اۆتورلاردىڭ كىتاپتارىن وقيدى. دەسەك تە, كىتاپ جازعاننىڭ ءبارىن مىقتى قالامگەر دەپ ايتا المايمىز. ال قازىرگى وقىرمان جارنامانىڭ قۇربانى بولىپ وتىرعانى تاڭعالارلىق جاعداي ەمەس. دەگەنمەن نارىق ءوسىپ كەلەدى, اۆتورلار دا كوبەيۋدە. وقىرماندار قالىپتاسىپ بولمادى دەگەنىمىزبەن, العا جىلجۋ بار.
ساراپشىلار ايتسا ايتقانداي-اق, وتاندىق كىتاپ شىعارۋ ءىسىنىڭ بۇگىنگى بەتالىسىنا كەدەرگى بولاتىن سەبەپتەر كوپ. قازاق تىلىندەگى كىتاپتار قولجەتىمسىز. تىڭ شىعارمالاردىڭ, اۆتورلاردىڭ ناسيحاتى كەمشىن. قالاي بولعاندا دا وتاندىق باسپا نارىعىندا قازاق ءتىلدى كىتاپتاردىڭ كوسەگەسىنىڭ كوگەرىپ وتىرعانى – سالا جاناشىرلارىنىڭ ارقاسى. كوپتەگەن اۆتور كىتاپتارىن جەكە قارجىسىنا نەمەسە دەمەۋشىلەردىڭ قولداۋىمەن شىعارىپ ءجۇر. دەگەنمەن دە ەكونوميكالىق تۇرعىدان مۇمكىندىگى مول سالا اۆتورلاردى, باسپاگەرلەر مەن پوليگرافيستەردى تولعاندىرعانىمەن, ونىڭ ماسەلەسى مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز شەشىلمەيتىنى بەلگىلى.
رەسپۋبليكادا «قوعامدىق ماڭىزى بار ادەبيەتتەردى باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جارىققا شىعاتىن كىتاپتار بيىلدان باستاپ ۇلتتىق مەملەكەتتىك كىتاپ پالاتاسىنا جۇكتەلىپ وتىر. وسى كەزگە دەيىن مەملەكەت تاراپىنان باسىلاتىن كىتاپ وندىرىسىنە قاتىستى كوپتەگەن سىن ايتىلىپ كەلگەنى بەلگىلى. وسى ورايدا وقىرمان مەن اۆتورلاردى تولعاندىراتىن ماسەلە – «قوعامدىق ماڭىزى بار ادەبيەتتەردى باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ» باعدارلاماسى اياسىندا الەۋمەتتىك ماڭىزدى, وقىرمان ءۇشىن پايداسى بار كىتاپتاردىڭ جارىق كورۋى. مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن ءبىر اتالىم 5 مىڭ دانامەن جارىق كورەتىن بولسا, ونىڭ بارلىعىن دەرلىك ايماقتارداعى كىتاپحانالارعا ۇلەستىرگەننەن گورى قانداي دا ءبىر بولىگىن ساتىلىمعا شىعارعان الدەقايدا ءتيىمدى. ويتكەنى اۆتور ءۇشىن كىتاپتان پايدا تابۋ قيىننىڭ-قيىنى. ال جەكەلەگەن كىتاپ دۇكەندەرىنىڭ شارتتارى اۆتورلار ءۇشىن ءتيىمسىز.
بۇگىندە وتاندىق باسپالاردىڭ كوپشىلىگى مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا ارقا سۇيەپ وتىرعانى بەلگىلى. ال تەندەرلەرگە تاجىريبەسى جوق باسپالاردى قاتىستىرۋ دا باسپاگەرلەردى تولعاندىراتىن تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ ءبىرى. تەندەر كەزىندە جاڭادان اشىلعان, باسپا جۇيەسى جولعا قويىلماعان باسپالارعا كىتاپ شىعارۋ قۇقىن بەرۋدىڭ دە ارنايى تەتىكتەرى قاراستىرىلۋى قاجەت. تىپتەن مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن شىعاتىن كىتاپتارعا مونيتورينگ جاسالماۋى سالدارىنان كىتاپ ءبىر اتاۋمەن ەكى جىل قاتارىنان باسىلادى, ال وڭىردەگى كىتاپحانالار سول كىتاپتى قايتالاپ الۋعا ءماجبۇر. ال ەلىمىزدەگى كوپتەگەن مەكتەپتىڭ كىتاپحانالارىنا سوڭعى جيىرما جىلدا كوركەم شىعارمالار جەتپەگەن. بۇگىندە قازاق كىتابىن قولداپ وتىرعان تەك مەملەكەتتىك كىتاپحانالار عانا. كوركەم شىعارمالار جازاتىن جاس قالامگەرلەردىڭ شىعارمالارى ساتىلىمدا جوقتىڭ قاسى. ال بالالار ادەبيەتى بولىمىندەگى تانىمدىق باسىلىمدار مەن وقۋلىقتاردىڭ سانىن ارتتىرۋ – ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. قازاق كىتابىنىڭ قاراپايىم وقىرمانعا قولجەتىمسىز بولۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – باعاسىنىڭ قىمباتتىعى. وزىندىك قۇنىنا 50-60 پايىز ۇستەمە قوسىلاتىندىقتان, تابىسى تومەن وتباسىلاردىڭ اي سايىن كىتاپ ساتىپ الۋعا شاماسى كەلە بەرمەيتىنى انىق.
وسى ورايدا ءتيىستى مينيسترلىك, باسپاگەرلەر, پوليگرافيستەر قاۋىمداستىعى مەن كىتاپحانالار ءتۇيىسۋ تەتىگىن تاپپاي, شەتەل تاجىريبەسىندەگى وزىق ۇلگىلەر نەگىزگە الىنباي, تۇپتەپ كەلگەن سالاعا تۇبەگەيلى مونيتورينگ جاسالماي, قوردالانعان ماسەلەلەردەن ارىلۋ قيىن. ساپاسى جاعىنان دا, مازمۇندىق تۇرعىسىنان دا باسەكەگە قابىلەتتى, شەتەلدىك باسپاگەرلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزاتىن وتاندىق ونىمدەردى جوق دەپ ايتا المايمىز. تۇپتەپ كەلگەندە, قازاق كىتابىنىڭ ناسيحاتى تومەن. وسىلايشا, تۇيتكىلدى ماسەلەسى ءبىر-بىرىمەن ساباقتاسىپ جاتقان سالاعا باسقاشا كوزقاراس قاجەت. وقىرمان سۇرانىسىنا قاراي كىتاپ شىعارۋ, كىتاپ ءىسىنىڭ قىر-سىرىن زەرتتەۋ ءىسى ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن الەۋمەتتىك ءھام ساياسي ماڭىزدى ماسەلە.
الماتى