الەمدىك ءبىلىم ۇردىسىنە اپاراتىن جول
بيىلعى پرەزيدەنت جولداۋىندا 12 جىلدىق وقىتۋ مودەلىن تابىستى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى ايتىلعانى بەلگىلى. بۇل مىندەتكە وراي, “ينستيتۋت-مەكتەپ” عىلىمي-پەداگوگيكالىق زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ نەگىزگى ءمىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – بولاشاق پەداگوگتىڭ 12 جىلدىق مەكتەپ قۇرىلىمى مەن مازمۇنىنا ساي قىزمەت ەتۋگە دايىنداۋ بولىپ ەسەپتەلەدى.
ينستيتۋت قاراجاتىنا “12 جىلدىق ءبىلىم جۇيەسىنىڭ پەداگوگيكالىق-پسيحولوگيالىق نەگىزدەرى” دەگەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرال باسپادان شىعارىلدى. بۇعان قوسا 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ءنورماتيۆتى قۇجاتتارىنىڭ ماكرومەديا فلەش باعدارلاماسى سىزبالار جيناعى دايىندالدى. “12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جانە ينتەراكتيۆتى وقىتۋ تەحنولوگياسى” اتتى مەكتەپ مۇعالىمدەرى مەن ستۋدەنتتەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ كۋرستارى ۇيىمداستىرىلىپ, 96 تىڭداۋشىعا سەرتيفيكات بەرىلدى. جىل سايىن 3-4 كۋرس ستۋدەنتتەرى مەن مۇعالىمدىك قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن ينستيتۋت تۇلەكتەرىنە ارنالعان كۋرستار تسيكلى ۇيىمداستىرىلۋدا.
ورتالىق اتقارعان اۋقىمدى جۇمىستىڭ تاعى ءبىرى – “12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋدى وقۋ-ادىستەمەلىك قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى” اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا دەر ەدىك. القالى جيىندا عالىمدار مەن مۇعالىمدەر جاڭا وقىتۋ جۇيەسى جايلى تاجىريبە الماسىپ, الداعى جۇمىستاردى تالقىلادى. وتكەن جىلى تاراز قالاسىندا “12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ جاعدايىندا مۇعالىمدەردى كاسىبي-پەداگوگيكالىق دايىنداۋ ءنورماتيۆىنىڭ قامتاماسىز ەتىلۋى” اتتى رەسپۋبليكالىق سەمينار-كەڭەستە اتالمىش ورتالىقتىڭ اتقارعان جۇمىستارى بويىنشا كورمە (باننەر, وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدار) ۇيىمداستىرىلدى.
مۇعالىمدىك ماماندىققا بەيىمدەۋ باعدارلامالارى (بەيىمالدى دايارلىق باعدارلاماسى – 5-9-سىنىپ, بەيىمدىك وقىتۋ باعدارلاماسى – 10-11 سىنىپ) دايىندالىپ, عىلىمي كەڭەستە بەكىتىلدى. بيىل ءۇش تىلدە وقىتىلاتىن №21 مەكتەپ- گيمنازياسىندا وسى باعدارلامالارمەن جۇمىس باستالدى. سوڭعى ءۇش جىلداعى “ينستيتۋت-مەكتەپ” عىلىمي-پەداگوگيكالىق زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ۇزدىكسىز اينالىسىپ كەلە جاتقان زەرتتەۋلەرىنىڭ ءبىرى مەكتەپالدى توبىنىڭ جۇمىسى بولاتىن. اتاپ ايتقاندا, مەكتەپالدى دايارلىق توبىنا پەداگوگيكالىق كادر دايىنداۋدى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا “مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەنى وقىتۋ” ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەر اراسىندا “مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋ” ستاندارتى تالقىلاندى. ستۋدەنتتەر مەن تاربيەشىلەردى مەكتەپالدى دايىندىق توپ پەن شاعىن ورتالىقتار جۇمىسىنداعى ەرەكشەلىكتەرمەن تانىستىرۋ, بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كۋرستار ۇيىمداستىرىلىپ, سەرتيفيكاتتار بەرىلۋ ۇستىندە. مۇنىڭ ءبارى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەنى جاقسارتۋ جولىنداعى ىزدەنىستەر ەدى.
ءيا, ونجىلدىققا مەجەلەنگەن جولداۋىندا پرەزيدەنت ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى كەشەندى قاراستىرىپ, مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى وقىتۋ جانە تاربيەلەۋ دەڭگەيىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن “بالاپان” باعدارلاماسىن جاساۋدى تاپسىردى. بۇل دا 12 جىلدىق وقىتۋ مودەلىنىڭ تابىستى بولۋىنىڭ نەگىزگى شارتتارىنىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار, ەندى وسى باعدارلاماعا سۇيەنىپ, مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە كادرلار دايىنداۋعا قاتىستى ءوز شەشىمىن تاباتىن بولادى. ءبىز قازىر عىلىمي-پەداگوگيكالىق زەرتتەۋ ورتالىعىنا سەرپىن بەرە باستادىق. پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا: “عىلىمدى باسقارۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە, ياعني عىلىمي مەكەمەلەردى باسقارۋدان عىلىمي زەرتتەۋدى باسقارۋعا كوشۋ كەرەك”, دەدى. وسى نۇسقاۋدى ءبىز باسشىلىققا الىپ وتىرمىز. اقتوبە مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ۇجىمى وسى باعىتتا دا كەلەلى جۇمىستارعا جۇمىلۋدا. مىسالى, بىزدە تۇلەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ وڭ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك باعىتىنداعى ۇمتىلىستارىمىز رەسپۋبليكانىڭ باسقا جوو-لارىنا ۇلگى بولا باستادى. سوڭعى جىلدارى ينستيتۋتتى ءبىتىرگەندەرگە اتىراۋ وبلىستىق جانە قالالىق, اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمدەرىنىڭ باسشىلارى “قۇدا” ءتۇسۋدى ۇردىسكە اينالدىردى.
پرەزيدەنت: ء“بىز ءبىلىم-عىلىم سالاسىندا باسەكەگە قابىلەتتى بولماساق, ءوز ماقساتىمىزعا جەتە المايمىز. بارلىعى مەكتەپتەن, ال قازاقستان ءۇشىن اۋىل مەكتەبىنەن باستالادى”, دەگەن بولاتىن. وسى ءسوزدەردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, ينستيتۋت ستۋدەنتتەرى رەسپۋبليكا جاستارىنا اۋىلعا بەت بۇرۋ تۋرالى ۇندەۋ تاستاعان ەدى. 3 جىلدان بەرى ءتۇلەكتەرىمىز ءوز ەڭبەك جولدارىن اۋىل مەكتەپتەرىنەن باستاۋدى ءداستۇرگە اينالدىردى. ولارعا ۇكىمەتتىڭ 2009 جىلى “اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە كەلگەن جاس ماماندارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ” تۋرالى قاۋلىسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس جانە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر تاراپىنان بىرقاتار الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر جاسالىپ جاتقانىن ايتۋعا بولادى. ايتالىق, بىلتىر بىتىرگەندەردىڭ ىشىنەن مۇعالىم كادرلار جەتپەي جاتقان ەلدى مەكەندەردەگى مەكتەپتەرگە بارعان جاس ماماندارعا 16 ءۇي, 161 جالدامالى پاتەر, 29 قىزمەتتىك ءۇي بەرىلدى. ارقايسىنا 4000-8000 تەڭگە كولەمىندە كوممۋنالدىق ءتولەماقى, تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ, ت.ب. الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر, ەڭ باستىسى – اۋىلعا بارعان ءار جاس مامانعا 90 مىڭ تەڭگە كولەمىندە كوتەرمە تولەماقى تاعايىنداۋعا قول جەتتى. وتكەن وقۋ جىلىندا وبلىس اكىمى ە.ساعىندىقوۆ “ەلدى تۇزەتۋدى بالا وقىتۋ ءىسىن ءتۇزەتۋدەن باستاۋ كەرەك” دەگەن ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى ۇستانىمىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, 33 ۇستازعا پاتەر كىلتىن تابىستادى, ونىڭ 14-ءى قالا مەكتەپتەرىنىڭ مۇعالىمدەرى بولسا, ال 19-ى اۋىل مۇعالىمدەرى ەدى. 14 پاتەر اۋىلدىق جەرلەردە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن جاس پەداگوگتار ەنشىسىنە ءتيدى. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ تاعى ءبىر شوعىرىن قازىر قاراستىرىپ جاتىرمىز. “ارىستانداي ايباتتى, جولبارىستاي قايراتتى, مەن جاستارعا سەنەمىن” دەپ الاشتىڭ ءبىرتۋار اقىنى ماعجان جۇماباەۆ ايتقانداي, ەلدىڭ التىن بەسىگى سانالاتىن اۋىلعا جاس مامانداردىڭ بارۋى, بۇل جاستاردىڭ ەلگە, تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ ويانعانىن, كىندىك قانى تامعان اۋىلدان الىستاماي, وركەندەتسەك دەگەن پاتريوتتىق سەزىمىن كورسەتەدى.
اقتوبە مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ءاربىر وقىتۋشىسى مەن ستۋدەنتىنىڭ ءوز ىسىندەگى بيىك دەڭگەيلى جاۋاپكەرشىلىگى, جۇمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا دەگەن قىزۋ قۇلشىنىسى جانە وقۋ-تاربيە ءىسىن ۇيىمداستىرۋ مەن ونىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماسەلەسىنىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە شەشىلۋى ستۋدەنتتەر قۇرامىنىڭ ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگى بەلگىلى. سونىڭ ءبىر كورىنىسى – قازىرگى ۋاقىتتا ينستيتۋت ستۋدەنتتەرىنىڭ 60 پايىزدان استامى مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتى نەگىزىندە وقيدى. وتكەن وقۋ جىلىندا 63 ستۋدەنتىمىز اقىلى بولىمنەن بيۋدجەتتىك بولىمگە اۋىستىرىلدى. 55 ستۋدەنتىمىز وبلىس اكىمىنىڭ گرانتىن يەلەندى, ولاردىڭ 13-ءى جەتىم, 11-ءى تولىق ەمەس وتباسىنان. 31-ءى تابىسى از وتباسىلارىنان شىققان ستۋدەنتتەر ەدى. 5 ستۋدەنتىمىز اتاۋلى ستيپەنديالار يەگەرلەرى, 12 ستۋدەنتكە رەكتور ستيپەندياسى تاعايىندالدى.
تاعى ءبىر ايتارىم, بيىلعى وقۋ جىلىندا اتا-اناسىنان ايىرىلعان 42 ستۋدەنتكە قارجىلاي كومەك كورسەتىلدى. مىسالى, قىز بالالارعا – 48900 تەڭگەدەن, ەر بالالارعا – 43300 تەڭگەدەن, بارلىعى 2 ميلليون تەڭگە كولەمىندە ءبىر جولعى ءجاردەماقى تاپسىرىلدى. بۇعان قوسا ينستيتۋت وقىتۋشىلارىنىڭ باستاماسىمەن قارجىلاي, كيىم-كەشەك ءتۇرىندە قولداۋ كورسەتكەندەر بار. بيىلعى وقۋ جىلىنا الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن 18 ستۋدەنتكە وقۋ ءتولەماقىسى بويىنشا 1,5 ميلليون تەڭگە كولەمىندە جەڭىلدىك قاراستىرىلدى, 8 جەتىم ستۋدەنت ينستيتۋت اسحاناسىنان تەگىن تاماقتانادى.
اقىلى نەگىزدە وقيتىن الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان ۇزدىك ستۋدەنتتەرگە ءا.مولداعۇلوۆا, ى.التىنسارين اتىنداعى اتاۋلى ستيپەنديالار تاعايىندالدى. بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىنە (9 ستۋدەنت) بيۋدجەتتەن تىس قاراجات كوزدەرىنەن ينستيتۋت اسحاناسىندا تەگىن تاماقتانۋ ۇيىمداستىرىلدى. 36 ستۋدەنتكە وقۋ اقىسىن تولەۋدە جەڭىلدىكتەر جاسالسا, ونىڭ 15-ءى وقۋ اقىسىن تولەۋدەن تولىقتاي بوساتىلدى. ينستيتۋتتىڭ بيۋدجەتتەن تىس قاراجات كوزدەرىنەن 26 ستۋدەنتكە 3000 تەڭگە كولەمىندە ستيپەنديا تاعايىندالىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن 8 ستۋدەنتكە ارناۋلى ستيپەنديا بەرىلىپ كەلەدى. ينستيتۋتتىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەنە ارالاسقان ستۋدەنتتەر دە نازاردان تىس قالمايدى. اتا-اناسى جوق ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتار جاتاقحانادا تۇرۋ اقىسىن تولەۋدەن تولىق بوساتىلدى.
“مادەني مۇرا” باعدارلاماسى اياسىندا اقتوبە وڭىرىندە ءومىر ءسۇرگەن اقىن-جىراۋلار مۇراسىن 10 توم ەتىپ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە شىعارۋدى قولعا الدىق. نۇرپەيىس بايعانيننىڭ جاڭا جيناعى الماتىداعى “ارىس”باسپاسىنان جارىق كورسە, ءXىX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا وسى ايماقتا ءومىر سۇرگەن قازاقتىڭ مىقتى اقىندارىنىڭ ءبىرى, تاۋەلسىزدىك جىرشىسى سارىشولاق بورانباي ۇلىنىڭ, اتاقتى ەپيك جوكەي شاڭعىتباي ۇلىنىڭ شىعارمالارى تۇڭعىش رەت وقىرماندارعا ۇسىنىلدى. كەلەسى كەزەكتە موڭكە بي تىلەۋ ۇلى, ابۋباكىر بورانقۇل ۇلى, اكىمالى قارجاۋ ۇلى, اقپان ايتبەك ۇلى, ت.ب. تانىمال تۇلعالاردىڭ تۋىندىلارىن بىرىكتىرەتىن ەكى تومدىق جيناقتى قۇراستىرۋ جۇمىستارى اياقتالدى. “عيبرات” اتتى كىتاپقا موڭكە ءبيدىڭ, ءابۋباكىر كەردەرى ۇلىنىڭ جانە سارى باتاق ۇلىنىڭ شىعارمالارى توپتاستىرىلىپ, ول قالىڭ قازاق قولىنا ءتيدى. الداعى ۋاقىتتا وسى باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسىن تابا بەرەدى.
مۇنداي رۋحاني قۇندىلىقتار جاستارعا بىلىممەن بىرگە تاربيە بەرۋگە, حالقىمىزدىڭ قادىرىن ارتتىراتىن فاكتوردى تانىپ بىلۋگە, ءتالىمىن الىپ, تاعىلىمىن ۇيرەنۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوساتىنى, وتانشىلدىڭ سەزىمدى وياتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز.
جالپى, الەمدىك ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىندە 12 جىلدىق وقىتۋدىڭ ورنى ەرەكشە. ءبىز بۇل ءبىلىم ۇلگىسىن ەلدىك داستۇرمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ ورىنداۋدى قولعا الىپ وتىرمىز. ەلباسى جولداۋىنىڭ نەگىزگى باعىت-باعدارى دا وسىنى مىندەتتەيدى.
عالىمجان نۇرىشەۆ, اقتوبە مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.