ەلىمىزدەگى مال باسى مىڭعىرعان ايماقتىڭ كوش باسىندا جەتىسۋ ءونىرى تۇرعانى بەلگىلى. بۇعان سوڭعى بىرەر جىلدىڭ كولەمىندە وبلىستاعى ءتورت ت ۇلىكتىڭ سانى مەن ودان الىناتىن ءونىمنىڭ ناقتى كورسەتكىشى 3,7 پايىزعا ارتقانى دالەل بولماق. ال مال باسىنىڭ كوبەيۋى ىشكى نارىقتى تازا ەت ونىمدەرىمەن قامتۋعا جول اشىپ وتىر. ءتىپتى شەتەلگە ەت ەكسپورتتاۋدان دا الماتى وبلىسىنىڭ اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ تۇر دەۋگە بولادى.
ماسەلەن, كەيىنگى جىلدارى وبلىس 1 مىڭ توننادان استام تازا ەت ءونىمىن سىرتقى نارىققا جونەلتكەن. تۇتىنۋشىلاردىڭ توپ باسىندا ىرگەدەگى قىتاي ەلىنىڭ نارىعى تۇر ەكەن. ياعني اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارقا سۇيەگەن ايماقتا جەر ەمىپ, ەگىن سالۋمەن قاتار, مال باعىپ ىرىسقا كەنەلۋدىڭ مۇمكىندىگى جوعارى. اسىرەسە تۇرعىنداردىڭ 80 پايىزى اۋىلدىق ءوڭىردى مەكەن ەتەتىن ءوڭىر ءۇشىن بۇل باستى ۇستانىم بولۋى ءتيىس. مۇنىڭ نەگىزى دە بار. ناتيجەسىندە وبلىستىڭ اگرارلىق سالاداعى تابىسى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. مىسالعا, وتكەن جىلدارى ايماقتاعى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ اقشالاي كولەمى 852 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, ناقتى ناتيجەسى 3,4 پايىزعا كوبەيگەن.
دەمەك, ەندىگى جەردە جەتىسۋدا وندىرىلگەن ەتكە دەگەن سۇرانىس كوبەيمەسە, ازايمايتىنى انىق. تەك قارقىندى جۇمىس قاجەت. دەرەك بويىنشا, بۇگىندە الماتى وبلىسىندا جالپى قۋاتى 91 مىڭ توننالىق 5 ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر ەكەن. ونىڭ ىشىندە جىلىنا 8 مىڭ توننا ەت وڭدەيتىن «يمپەريا فۋد» كومپانياسى مەن ارقايسىسىنىڭ قۋاتى 16 مىڭ توننا ءونىم شىعارۋعا جەتەتىن «لۋنيۋانجەتىسۋ» جانە «قايىڭدى» زاۋىتتارىنىڭ العاشقى كەزەڭى ىسكە قوسىلعان. ال جۇمىس ماۋسىمىندا 21 مىڭ توننا ەت دايىندايتىن Inalca جانە 30 مىڭ توننا ءونىم قۋاتىمەن جۇمىس ىستەيتىن «باۋمانن» كومپانياسىنىڭ زاۋىتتارى دا وڭىرگە ينۆەستيتسيا تارتىپ, وندىرىسكە قاجەتتى جۇمىس كۇشىنە سۇرانىس تۋعىزىپ وتىر.
جالپى, الماتى وبلىسىنداعى ەت وڭدەۋ ءوندىرىسى دەگەندە ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن قولعا الىنعان بىرقاتار كاسىپورىندى ايتۋىمىز كەرەك. اتاپ ايتقاندا, جوعارىدا ايتقان «باۋمانن» نەمىس كومپانياسىنىڭ «جەتىسۋ قوي» جوباسى جىلىنا 30 مىڭ توننا ۇساق مال ەتىن قالدىقسىز وڭدەۋگە كىرىسسە, امەريكالىق «تايسون فۋدس» كومپانياسى ءىرى قارا ەتىن وڭدەيتىن زاۋىتتىڭ ىرگەتاسىن قالاپ جاتىر. بۇل زاۋىت الداعى ۋاقىتتا جىلىنا 500 مىڭ باس ءىرى قاراعا دەيىن سويىپ, ەتىن وڭدەيتىن ءوندىرىس بولماق.
ارينە مۇنداي قۋاتتى كەشەندەردىڭ جۇمىسى توقتاۋسىز ءجۇرۋى ءۇشىن شيكىزات كوزى دە مول بولۋى ءتيىس. دەمەك, جەتىسۋلىق شارۋالار ءۇشىن مال باسىن كوبەيتىپ, ودان پايدا تابۋعا مۇمكىندىك تۋىپ كەلەدى. مۇنىڭ دا نەگىزى قالانۋدا. قازىر ايماقتا جۇزگە جۋىق مال بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ ۇستىنە, شارۋشىلىقتار تازا ەتتى باعىتتاعى مال ءوسىرۋدى جولعا قويىپ وتىر. مۇنىڭ بىرنەشە يگىلىگى بار كورىنەدى, بىرىنشىدەن, شەتەلدەن اسىلتۇقىمدى مال ساتىپ الۋعا ۇكىمەت جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرەدى, ەكىنشىدەن, اسىلتۇقىمدى مالدىڭ ءتولى مەن الىنعان ەت ءونىمى تاعى دا سۋبسيديالانادى, ۇشىنشىدەن, اسىلتۇقىمدى مال ەتىنىڭ سالماعى جوعارى. ماسەلەن, كەيىنگى جىلدارى جەتىسۋدا اعىلشىن ەلىندە وسىرىلەتىن «ابەردين انگۋس» تۇقىمدى ءىرى قارا سانى كوبەيىپ كەلەدى. «ابەردين انگۋس» سيىرلارىنىڭ ءتىرى سالماعى 500-700 كيلو تارتادى ەكەن. ال 15-16 اي باعىمدا بولعان جاس مال 700 كيلودان 1000 كيلوعا دەيىن تازا ەت بەرەدى.
بۇل باعىتتاعى جۇمىس وبلىستىڭ كەگەن اۋدانىندا دا جاندانىپ جاتىر. مىسالعا, وڭىردەگى «جاڭا اقتاستى» جانە «كازمياسو» سەرىكتەستىكتەرى تەك ەتتى مولىنان بەرەتىن ءىرى قارا وسىرۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. «جاڭا اقتاستى» سەرىكتەستىگىنىڭ مال بورداقىلاۋ الاڭدارىندا 6 مىڭ باس اسىلتۇقىمدى ءىرى قارا جەمدەلەدى. شارۋاشىلىق ءىستى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن 1,2 ملرد تەڭگە كولەمىندە جەكە ينۆەستيتسيا دا تارتقان كورىنەدى. ال «كازمياسو» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى اۋستراليا مەملەكەتىنەن 1,4 ملرد تەڭگەگە 1 500 باس اسىلتۇقىمدى «ابەردين انگۋس» سيىرىن ساتىپ اكەلگەن.
– بۇگىندە مالدىڭ ءوزىن اقىلمەن باعۋ كەرەك. اسىرەسە ءىرى قارا سانىن قيساپسىز كوبەيتە بەرۋدىڭ ماڭىزى از. نەعۇرلىم اسىلتۇقىمدى ەت پەن ءسۇتتى مولىنان بەرەتىن مال باسىن كوبەيتكەن ابزال. ءبىز مۇنى جاقسى تۇسىندىك. مەملەكەت تە ناقتى قولداۋ جاساپ وتىر. مال بورداقىلاۋ الاڭدارىنداعى جۇمىس كوبەيىپ, اۋىل ادامدارىن ەڭبەكپەن قامتىپ وتىرمىز. قازىر ءبىزدىڭ سەرىكتەستىكتە 50 ادام تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. بۇيىرسا, مال باسىن كوبەيتىپ, تۇقىمىن اسىلداندىرۋ ءىسىن دە جالعاستىرا بەرەمىز, – دەيدى «كازمياسو» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى تولەگەن بوزجانوۆ.
جالپى, كەگەن اۋدانىنىڭ ءورىسى مالعا تولىپ, ەلدىڭ تىنىسى كەڭەيىپ كەلە جاتقانى سۇيىندىرەدى. ماسەلەن, وتكەن بىرەر جىلدا اۋدانداعى ءىرى قارا مالى 50 894 باسقا, جىلقى سانى 28 468 باسقا جانە قوي مەن ەشكى ۇلەسى 199 869 باسقا جەتىپتى. ياعني مال باسى وسكەن جەردە ودان الىناتىن ءونىم كولەمى دە كوبەيە بەرمەك. ونىڭ ءبىر كورىنىسىن بىلتىر كەگەندىك مالشىلاردىڭ ءبىر عانا الماتى قالاسىنىنىڭ تۇتىنۋشىلارىنا 15 800 توننا ەت جونەلتكەنىنەن اڭعارۋعا بولادى...
الماتى وبلىسى