ەلىمىزدەگى مال باسى مىڭعىرعان ايماقتىڭ كوش باسىندا جەتىسۋ ءونىرى تۇرعانى ايان. بۇعان سوڭعى بىرەر جىلدىڭ كولەمىندە وبلىستاعى ءتورت ت ۇلىكتىڭ سانى مەن ودان الىناتىن ءونىمنىڭ دە ناقتى كورسەتكىشى 3,7 پايىزعا ارتقانى دالەل بولماق. ال مال باسىنىڭ كوبەيۋى ىشكى نارىقتى تازا ەت ونىمدەرىمەن قامتۋعا جول اشىپ وتىر. ءتىپتى, شەتەلگە ەت ەكسپورتتاۋدان دا الماتى وبلىسىنىڭ اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ تۇر دەۋگە بولادى.
ماسەلەن, كەيىنگى جىلدارى وبلىستىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنى 1 000 توننادان استام تازا ەت ءونىمىن سىرتقى نارىققا جونەلتكەن. تۇتىنۋشىلاردىڭ توپ باسىندا ىرگەدەگى قىتاي ەلىنىڭ نارىعى تۇر ەكەن. ياعني, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارقا سۇيەگەن ايماقتا جەر ەمىپ ەگىن سالۋمەن قاتار, مال باعىپ ىرىسقا كەنەلۋدىڭ مۇمكىندىگى جوعارى. اسىرەسە, تۇرعىنداردىڭ 80 پايىزى اۋىلدىق ءوڭىردى مەكەن ەتەتىن ءوڭىر ءۇشىن بۇل باستى ۇستانىم بولۋى ءتيىس. ءارى وڭىردە مۇنىڭ نەگىزى دە جوق ەمەس. ناتيجەسىندە وبلىستىڭ اگرارلىق سالاداعى تابىسى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. مىسالعا, وتكەن جىلدارى ايماقتاعى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ اقشالاي كولەمى 852 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ, ناقتى ناتيجەسى 3,4 پايىزعا ارتقان. دەمەك, ەندىگى جەردە جەتىسۋدا وندىرىلگەن ەتكە دەگەن سۇرانىس كوبەيمەسە, ازايمايتىنى انىق. تەك, قارقىندى جۇمىس قاجەت. دەرەك بويىنشا, بۇگىندە الماتى وبلىسىندا جالپى قۋاتى 91 مىڭ تونناعا جەتەتىن بەس بىردەي ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر ەكەن. ونىڭ ىشىندە جىلىنا 8 مىڭ توننا ەت وڭدەيتىن «يمپەريا فۋد» كومپانياسى مەن ارقايسىنىڭ قۋاتى 16 مىڭ توننا ءونىم شىعارۋعا جەتەتىن «لۋنيۋانجەتىسۋ» جانە «قايىڭدى» زاۋىتتارىنىڭ العاشقى كەزەڭى ىسكە قوسىلعان. ال جۇمىس ماۋسىمىندا 21 مىڭ توننا ەت دايىندايتىن «Inalca» جانە 30 مىڭ توننا ءونىم قۋاتىمەن جۇمىس ىستەيتىن «باۋمانن» كومپانياسىنىڭ زاۋىتتارى دا وڭىرگە ينۆەستيتسيا تارتىپ, وندىرىسكە قاجەتتى جۇمىس كۇشىنە سۇرانىس تۋعىزىپ وتىر.
جالپى, الماتى وبلىسىنداعى ەت وڭدەۋ ءوندىرىسى دەگەندە ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن قولعا الىنعان بىرقاتار جوبالاردى دا ايتۋىمىز كەرەك. اتاپ ايتقاندا, جوعارىداعى «باۋمانن» نەمىس كومپانياسىنىڭ «جەتىسۋ قوي» جوباسى جىلىنا 30 مىڭ توننا ۇساق مال ەتىن قالدىقسىز وڭدەۋگە كىرىسسە, امەريكالىق «تايسون فۋدس» كومپانياسى ءىرى قارا ەتىن وڭدەيتىن ى ىرگەتاسىن قالاپ جاتىر ەكەن. بۇل زاۋىت الداعى ۋاقىتتا جىلىنا 500 مىڭ باس ءىرى قارانى سويىپ, تازا ەتتى تولىقتاي وڭدەيتىن ءوندىرىس بولماقشى.
ارينە, مۇنداي قۋاتى كەشەندەردىڭ جۇمىسى توقتاۋسىز ءجۇرۋى ءۇشىن شيكىزات كوزى دە مول بولۋى ءتيىس. دەمەك, جەتىسۋلىق شارۋالار ءۇشىن مال باسىن كوبەيتىپ, ودان پايدا تابۋعا مۇمكىندىك تۋىپ كەلەدى. بۇعان دا نەگىز قالانۋدا. قازىر ايماقتا جۇزگە جۋىق مال بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىستەپ تۇر ەكەن.ونىڭ ۇستىنە, شارۋاشىلىقتار تازا ەتتى باعىتتاعى مال ءوسىرۋدى جولعا قويىپ وتىر. مۇنىڭ بىرنەشە يگىلىگى بار كورىنەدى, بىرىنشىدەن, شەت ەلدەن اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الۋعا ۇكىمەت جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرەدى, ەكىنشىدەن, اسىل تۇقىمدى مالدىڭ ءتولى مەن الىنعان ەت ءونىمى تاعى دا سۋبسيديالانادى, ۇشىنشىدەن, اسىل تۇقىمدى مال ەتىنىڭ سالماعى جوعارى. ماسەلەن, كەيىگى جىلدارى جەتىسۋدا اعىلشىن ەلىندە وسىرىلەتىن «ابەردين انگۋس» تۇقىمدى ءىرى قارا سانى كۇرت كوبەيدى. «ابەردين انگۋس» سيىرلارىنىڭ ءتىرى سالماعى 500-700 كەلى تارتادى ەكەن. ال 15-16 اي باعىمدا بولعان جاس مال 700 كيلودان 1000 كيلوعا دەيىن تازا ەت بەرەدى-مىس.
بۇل باعىتتاعى جۇمىس وبلىستىڭ كەگەن اۋدانىندا دا جاندانىپ جاتىر. مىسالعا, وڭىردەگى «جاڭا اقتاستى» جانە «كازمياسو» سەرىكتەستىكتەرى تەك ەتتى مولىنان بەرەتىن ءىرى قارا وسىرۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. «جاڭا اقتاستى» سەركىتەستىگىنىڭ مال بورداقىلاۋ الاڭدارىندا 6000 باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا جەمدەلەدى ەكەن. شارۋاشىلىق ءىستى ىلگەرلەتۋ ءۇشىن 1,2 ملرد تەڭگە كولەمىندە جەكە ينۆەستيتسيا دا تارتقان كورىنەدى. ال «كازمياسو» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى اۆستراليا مەملەكەتىنەن 1,4 ملرد تەڭگەگە 1 500 باس اسىل تۇقىمدى «ابەردين انگۋس» سيىرىن ساتىپ اكەلگەن.
- بۇگىندە مالدىڭ ءوزىن اقىلمەن باعۋ كەرەك. اسىرەسە, ءىرى قارا سانىن قيساپسىز كوبەيتە بەرۋدىڭ ماڭىزى از. نەعۇرلىم اسىل تۇقىمدى, ەت پەن ءسۇتتى مولىنان بەرەتىن مال باسىن كوبەيتكەن ابزال. ءبىز مۇنى جاقسى تۇسىندىك. مەملەكەت تە ناقتى قولداۋ جاساپ وتىر. مال بورداقىلاۋ الاڭدارىنداعى جۇمىس كوبەيىپ, اۋىل ادامدارىن ەڭبەكپەن قامتىپ وتىرمىز. قازىر ءبىزدىڭ سەرىكتەستىكتە 50 ادام تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. بۇيىرسا, مال باسىن كوبەيتىپ, تۇقىمىن اسىلداندىرۋ ءىسى دە جالعاستىرا بەرەمىز, - دەيدى «كازمياسو» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى تولەگەن بوزجانوۆ.
جالپى, كەگەن اۋدانىنىڭ ءورىسى مالعا تولىپ, ەلدىڭ تىنىسى كەڭەيىپ كەلە جاتقانى سۇيىندىرەدى. ماسەلەن, وتكەن بىرەر جىلدا اۋدانداعى ءىرى قارا مالى 50 894 باسقا, جىلقى سانى 28 468 باسقا جانە قوي مەن ەشكى ۇلەسى 199 869 باسقا جەتىپتى. ياعني, مال باسى وسكەن جەردە ودان الىناتىن ءونىم كولەمى دە كوبەيە بەرمەك. ونىڭ ءبىر كورىنىسىن بىلتىرلارى كەگەندىك مالشىلاردىڭ ءبىر عانا الماتى قالاسىنىڭ تۇتىنۋشىلارىنىڭ سۇرانىسىنا وراي 15 800 توننا ەت جونەلتكەنىنەن اڭعارۋعا بولادى...