سانادان سىزىلعان سپەكتاكل

ءستاليننىڭ «باتۋم» پەساسىن ساحنادا قويۋعا رۇقسات ەتپەۋى ميحايل بۋلگاكوۆتىڭ ءولىمىن تەزدەتىپ جىبەردى. ول وسىلايشا شىعارماشىلىق جاعىنان بارىن­شا كەمەلىنە كەلگەن شاعىندا, 1940 جىلى 10 ناۋرىزدا ماسكەۋدە قايتىس بولدى.

جازۋشى – قوعامدىق قوز­عالىستاردىڭ بارومەترى, قوعامدىق ويدىڭ قوزعاۋشى كۇشى. ورىستىڭ حح عاسىردىڭ باسى مەن ورتا تۇ­­سىندا شىعارماشىلىعى كەڭ قانات جايعان تاڭعاجايىپ جازۋشىسى ميحايل افاناسەۆيچ بۋلگاكوۆ تا ءوزى ءومىر سۇرگەن ءداۋىردىڭ كۇردەلى وقيعالارىنان تىس قالا العان جوق. بۇعان قالامگەردىڭ «اق گۆارديا» رومانى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار «تۋربيندەر كۇنى», «جۇگىرىس», «ادام جانە ەۆا», سونداي-اق ءومىرىنىڭ ەڭ اقىرعى شاعىندا جا­زىلعان «باتۋم» پەسالارى تولىق كۋا بولادى. دراماتۋرگ سوڭعى پەساسىنىڭ سيۋجەتىن 1936 جىلى ويلاستىرعانىمەن, ونىڭ توڭىرە­گىندەگى جۇمىس 1938 جىلدىڭ كۇزى مەن 1939 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا اتقارىلدى. كەيىن بۋلگاكوۆتىڭ ءوزى دە «باتۋم» پەساسى ءوزىنىڭ كوپ كۇش-جىگەرىن الىپ كەتكەنىن مويىنداعان ەكەن. ءبىزدىڭ بۇگىنگى اڭگىمەمىز دە وسى درامالىق شىعارما تۋرالى.

باتۋم – گرۋزيانىڭ باتى­سىنداعى بەلگىلى قالا. ول ءبىزدىڭ زامانداستارىمىزعا «باتۋمي» دەگەن اتپەن بەلگىلى. وسى قالانىڭ اتىمەن اتالعان پەسا سول كەز­دەردەگى كەڭەس وداعىنىڭ باسشىسى يوسيف ۆيسساريونوۆيچ ءستاليننىڭ رەۆوليۋتسيونەر رەتىندە قالىپ­تاسىپ كەلە جاتقان شاعىن كور­سەتۋگە ارنالعان. وكىنىشكە وراي, اتالمىش پەسانىڭ تاعدىرى دا, ونىڭ اۆتورىنىڭ ءومىرى دە قايعى­لى اياقتالدى. باسىندا وسى پەسا بويىنشا قويىلاتىن سپەكتاكل ءستاليننىڭ 60 جىلدىعىنا ارنا­لىپ ساحناعا شىعۋعا ءتيىس بولاتىن. وعان تاپسىرىس بەرگەن محات ترۋپپاسى دراماتۋرگتى قاتتى اسىقتىردى. ناتيجەسىندە ءبىر دەممەن جازىلىپ شىققان پەسا محاتتىقتارعا قاتتى ۇنادى. وسى كۇندەردەن بىزگە جەتكەن ۆ.يا.ۆي­لەنكين ەستەلىگى بۇدان ءارى بىلاي باياندايدى: «اكتەرلار مەنەن ءبارىن قۇنىعا سۇراستى… ن.پ.حمە­لەۆ ءستاليننىڭ ءرولىن ويناۋعا ءتيىس بولاتىن. ماۋسىم ايىنىڭ اياعىندا مەن محات-تىڭ كيەۆتەگى گاسترولىنەن ماسكەۋگە ورالعان ۆ.ي.كاچالوۆقا پەسا تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردىم. ول وزىنە بەلگىلەنگەن كۋتايسي گۋبەرناتورىنىڭ حاراكتەرلى رولىنە قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى… ال م.ب.حراپچەنكو باسقارعان ونەر ىستەرى جونىندەگى كوميتەت پەسانى ءبىرىنشى وقۋدان كەيىن-اق قۋاتتادى. وسىدان كەيىن محات-تىڭ كوپتەن بەرى كەلە جاتقان داستۇرىنە سايكەس جەرگىلىكتى جەردە تاريحي ماتەريال­دارمەن تانىسۋ ءۇشىن ارنايى تۆورچەستۆولىق بريگادا قۇرىلىپ, ارتىنشا باتۋم قالاسىنا ءجۇرىپ كەتتى». وكىنىشتىسى, كەيىن مۇنىڭ ءبارىنىڭ ك ۇلى كوككە ۇشتى. پەسانى ءوزى قولعا الىپ وقىپ شىققان ستالين ونىڭ قويىلىمعا جىبە­رىلۋىن قولداماپتى. سول بويدا پەسامەن جۇمىس كىلت توقتاتىلىپ, ول ءبىرجولاتا ۇمىتىلۋعا اتتان­دىرىلدى.

بۇل جايىندا ۆيلەنكين بىلاي دەپ اڭگىمەلەيدى: «پويىزدىڭ سەرپۋحوۆكە توقتاپ تۇرعانىنا بىرنەشە ءمينوت بولعان. ءبىزدىڭ ۆاگونعا الدەقانداي ءبىر ايەل كىرىپ كەلدى دە, كوريدوردا: «بۋلحاكتەرگە جەدەلحات بار!», - دەپ ايقاي سالدى. ميحايل افاناسەۆيچ: «بۇل بۋلحاكتەرگە ەمەس, بۋلگاكوۆقا عوي», - دەدى جايباراقات. جەدەلحاتتى قولىنا العان ول داۋىستاپ: «ساپارعا بارۋدىڭ قاجەتتىلىگى بولماي قالدى. ماسكەۋگە ورا­لىڭىزدار» دەگەن جولداردى وقى­دى. جۇرت ساسىپ قالعان سول ساتتە ەلەنا سەرگەەۆنا (م.بۋلگاكوۆتىڭ ايەلى – اۆتور) قاتقىل تۇردە: «ءبىز ودان ءارى كەتە بەرەمىز, ءجاي دەمالىپ قايتامىز», - دەدى. كەشكە ەلەنا سەرگەەۆنا تەلەفونمەن حابار­لاستى, ولار تۋلادان ءتۇسىپ قالىپ, كەزدەيسوق ماشينەمەن ورالىپتى. جولدا ميحايل افا­ناسەۆيچ اۋىرىپ قالىپتى. ولار مەنى وزدەرىنە شاقىردى». وسىمەن «باتۋمنىڭ» ەپوپەياسى تولىعىمەن اياقتالدى…

م.بۋلگاكوۆتىڭ وسى سوڭعى پەساسى بۇدان كەيىن 50 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى سىرتقا شىعارىلماي, سورەدە شاڭ باسىپ جاتتى. ول وداق تاراۋدىڭ الدىن­داعى ءدۇبىرلى ءدۇمپۋدىڭ تۇسىندا, 1988 جىلى «سوۆرەمەننايا دراما­تۋرگيا» جۋرنالىنىڭ 5-ءشى نومىرىندە جارىق كوردى. دراما شىققان بويدا سىنشىلار ارا­سىندا ۇلكەن پىكىرتالاس تۋعىزىپ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بەتتەرى ايتىستىڭ ايدىنىنا اينالىپ كەتتى. م.چۋ­داكوۆا «باتۋم» پەساسىنىڭ كوركەم­دىك جەتىستىگىنە كۇمان كەلتى­رىپ, ونى ۆلاديكاۆكازدا جازىلعان «مول­دانىڭ ۇلدارى» شىعارما­سىنىڭ ۇرلانعان كوشىرمەسى رەتىندە باعالادى. ال پەسانىڭ جاسالۋ تەحنيكاسىن «ارىپتەردى دايىن ترانسپورانتقا سالا سالۋ­دىڭ وڭاي ءتاسىلى» دەگەنگە كەلتىردى. كەلەسى سىنشى ا.سمەليانسكي بۇعان دەيىن چۋداكوۆانىڭ بارلىق كوز­قا­راستارىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلگەنىنە قاراماستان, بۇل جولى ونىمەن مۇلدەم كەرەعار پىكىرگە جۇگىندى. «بۇل سىنعا قاراعاندا, – دەپ جازدى ول, – «باتۋمدى» جاڭا عانا ءوزىنىڭ رومانىن اياقتاپ شىققان ءىرى كوركەم ءسوز شەبەرى ەمەس, ادەبيەتتەگى ار-نامىسىن ايرىقشا ءبىر تىتىركەنۋسىز اياققا تاپتاعان قاتارداعى قاراپايىم حالتۋرششيك جاساعان با, دەپ قالارسىڭ». تاعى ءبىر سىنشى ا.نينوۆ جوعارىداعى چۋداكوۆادان دا ارمەن كەتتى.

سولاي دەي تۇرعانمەن, م.بۋل­گاكوۆ «باتۋم» پەساسىن جازىپ شىعۋعا ءوزىنىڭ بارلىق شىعارما­شىلىق مۇمكىنشىلىگىن ارنادى. ول ءوزىنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەت­تەردىڭ كۇردەلىلىگىن ءاۋ باستان بۇكىل جان دۇنيەسىمەن سەزىندى. ويتكەنى, وسى جىلدارى ءستاليننىڭ نازارىنا ىلىگىپ, قاھارىنا ۇشىراعانىن اڭعارا باستاعان جازۋشى ەلدى بيلەگەن تيراننىڭ الدىندا ءوزىن اقتاپ الاتىن قانداي دا ءبىر باتىل قادامعا بارۋ كەرەكتىگىن ۇعىندى. مۇنىڭ اتىن ءبىر جاعىنان جازۋشى تاراپىنان بولعان اقىرعى ىشقىنىس دەپ باعالاۋعا بولادى. ول وسىلايشا «باتۋمگە» ەرىكسىز بارۋعا ءماجبۇر بولدى. تاعى دا ۆيلينكيننىڭ ەستەلىكتەرىنە سۇيەنسەك, دراماتۋرگ تاريحي وقيعالاردى قالپىنا كەلتىرۋدە تاريحي دالدىككە ۇمتىلادى. وسى­مەن بىرگە, جاس رەۆوليۋتسيونەردىڭ حاراكتەرلى ەرەكشەلىكتەرىن اشپاق­شى دا بولادى. ءدال وسى تۇرعىدان كەلگەندە, بۇل ەكەۋىنىڭ ۇيلەسە بەرمەيتىنى تۇسىنىكتى بولسا كەرەك. «تەاتر بۋلگاكوۆقا جاس ستالين ونىڭ رەۆوليۋتسيالىق ءىس-قيمى­لىنىڭ باستالار شاعى تۋرالى پەسا جازۋ جونىندەگى كوپتەن بەرى ارمانىن جۇزەگە اسىرۋدى ۇسىندى. اتالمىش تاقىرىپتى بۋلگاكوۆقا ۇسىنعاندا ونىڭ ەشتەڭەنى قوسىپ جاپسىرمايتىنى, ەشقانداي الىپ-ساتارلىققا بارمايتىنى, ەشبىر فيميامعا ۇرىنبايتىنى ەسكەرىلدى, درامالىق پافوس تۇپنۇسقالىق ماتەريالدىڭ شىندىعىنان تۋادى; البەتتە, وسى بۋلگاكوۆتىڭ دەڭ­گەيىندەگى دراماتۋرگ قولعا الاتىن بولسا». (ۆيلەنكين ۆ.يا. ۆوسپو­مي­نانيا س كوممەنتاريامي. س.396).

اۆتوردىڭ يدەياسى بويىنشا «باتۋم» پەساسىنداعى تاريحي وقيعالار بارىنشا كەڭ سۋرەتتەلۋى ءتيىس بولاتىن. وسى ماقساتتا وقيعالاردى بايانداۋ مەن كەيىپ­كەرلەردىڭ مىنەزىن اشۋعا جاقسى مۇمكىندىك بەرەتىن تاريحي حرونيكا جانرىنا ات ءىزىن سالدى. ول 1936 جىلى ءدال وسىنداي تاريحي ءمالى­مەتتەر از بولۋىنا بايلانىستى پەسانى جازۋدى ۋاقىتشا توق­تاتادى. كەيىن ەلەنا سەرگەەۆنا بۋلگاكوۆانىڭ ەستەلىگىندە جا­زىلعانىنداي, وعان «محات-تىڭ ديرەكتورى م.پ.اركادەۆ قاجەتتى ماتەريالداردى تاۋىپ بەرۋگە ۋادە ەتىپتى. بۇعان م.ا. سەنبەيدى. الايدا, 1937 جىلدىڭ كوكتەمىندە بۋلگاكوۆتىڭ قولىنا باي دەرەكتى ماتەريالدار تۇسەدى. سول ۋاقىتتا ساياسي ادەبيەتتەر باسپاسى «1902 جىلعى باتۋم دەمونستراتسياسى» دەگەن جيناق باسىپ شىعارادى. دراماتۋرگ وسىنداعى تاريحي مانبەلەردى كەڭىنەن پايدالانىپ, ولارعا شىعارماشىلىق تۇرعىدان قارايدى. ول ءوزى تاڭداپ العان تاريحي حرونيكا جانرىنا سايكەس «باتۋمداعى» ءىس-قيمىلدى دامىتۋ بارىسىندا كوپشىلىك ساحناسى مەن جۇمىسشىلار وبرازىن الدىڭعى پلانعا شىعارادى. بۇل بۋلگاكوۆ تۆورچەستۆوسىنداعى مۇلدەم جاڭا قىر بولاتىن. جۇمىسشىلار مەن بيلىك وكىلدەرىن بەينەلەگەندە, ول دەرەككوزدەرگە سۇيەنىپ قويا سالعان جوق, جاڭا احۋال مەن جاندى حاراكتەرلەر جاساۋعا كۇش سالدى. قالامگەر پەرسوناجداردى تيپكە اينالدىرۋدا ءداۋىردىڭ وزىنە ءتان سيپاتتامالاردى ەندىرە وتىرىپ, ولاردى جيناقتىق وبرازعا جەت­كىزۋگە ۇمتىلدى. ايتالىق, نيكولاي ەكىنشىنىڭ وبرازىن «1902 جىلى باتۋم دەمونسترا­تسياسى» جيناعىنان قۇراستىرىپ شىعارۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان بۋلگاكوۆ پاتشانىڭ بەينەسىن جاساردا رەسەي سامودەرجاۆياسى تۋرالى دەرەكتى ماتەريالدارعا ارقا سۇيەدى.

م.بۋلگاكوۆتىڭ «باتۋم» پەساسىنىڭ ايرىقشا تاريحي تاقىرىپ ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. مۇنداعى  تاريحيلىق كوركەمدىك تاسىلمەن استاسادى. شىعارماداعى نەگىزگى ارەكەتتەر 1901-1902 جىل­دارى بولعان تاريحي وقيعالاردىڭ شەڭبەرىندە ءوربيدى. درامانىڭ شارىقتاۋ شەگى 1902 جىلعى 9 ناۋرىزداعى جۇمىسشىلاردى اتۋمەن اياقتالاتىن كوپشىلىك دەمونستراتسياسى بولىپ تابىلادى. پەسانىڭ پرولوگى 1899 جىلى ءستاليننىڭ سەميناريادان شىعا­رى­لۋىنان باستالىپ, ەپيلوگى ءستاليننىڭ 1904 جىلى ايداۋدان ورالۋىمەن اياقتالادى. بۋلگاكوۆ ورتالىق وقيعالاردىڭ نەگىزگى قاھارماندارى ەتىپ جۇمىسشى­لاردى العا شىعارعان. دراماتۋرگ وقيعالاردى انىقتايتىن گرا­ۆيتاتسيالىق باستاۋلاردىڭ, ياعني جىلى اعىستاردىڭ سولاردان تارايتىنىن انىق بايقاتادى. كەيىن زەرتتەۋشىلەردىڭ انىقتاعا­نىنداي, بۋلگاكوۆ «1902 جىلعى باتۋم دەمونستراتسياسى» جينا­عىنىڭ ىزىمەن شىعىپ, ءوز پەساسىندا ءستاليندى ەرەكشە تۇلعا رەتىندە ەكشەلەپ كورسەتۋدەن سانالى تۇردە باس تارتقان. وسىدان كەيىن ول باتۋم جۇمىسشىلارى جۇرگىزگەن جالپى كۇرەسكە بەلسەنە قاتىسۋشى جاس رەۆوليۋتسيونەر سوسونى تاريحي وقيعالاردىڭ ۇستىندە دامىتۋعا ۇمتىلادى.

م.بۋلگاكوۆتىڭ وسى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ قالعان شيماي جازۋلارى ونىڭ «باتۋم» پەساسىن جازار كەزدە كوپ ەڭبەك سىڭىرگەنىن كورسەتەدى. وسى اۆتوگرافتاردا تاريحي مانبەلەردەن الىنعان جازبالار, جوسپارلار مەن ساحنا­لىق كورىنىستەردىڭ الدىن الا سىزبالارى بار. ولار داپتەرلەردىڭ ءار بولىگىنە جازىلىپتى. بۋلگاكوۆ جاس ءستاليننىڭ باتۋمعا كەلۋىنەن باستاپ, ونىڭ ايداۋدان قاشۋعا دەيىنگى ارالىقتاعى وقيعالاردىڭ جالپى كورىنىسىن كوز الدىڭا ەلەستەتۋ ءۇشىن وسىلارعا قاتىستى دەرەكتەردىڭ بارلىعىن مۇقيات تۇردە قاعازعا تۇسىرگەن. جوسپار­لاۋدىڭ بارىسىندا بۋلگاكوۆ اۋەل باستان پەسانىڭ قۇرىلىسىن ءدال انىقتاپ, ونى 10 كورىنىستەن تۇزەدى. جوسپاردا بەلگىلەنگەندەي, مۇندا الدىڭعى پلانعا ءۇشىنشى كورىنىستەن توعىزىنشى كورىنىسكە دەيىنگى ارالىقتاعى «جاڭا جىل. ءورت», «گۋبەرناتور جانە جۇمىسشىلار», «قاندى قاقتىعىس», «تۇرمە» دەپ اتالاتىن اكتىلەر شىعادى.

دراماتۋرگتىڭ “باتۋم” پە­ساسىن جازۋ ۇستىندەگى وراسان زور ەڭبەگى جونىنەن دەرەك بەرەتىن ارحيۆتىك ماتەريالدار وسى كەزگە دەيىنگى بىرقاتار سىنشىلاردىڭ بۇل شىعارمانى كونيۋنكتۋرالىق سيپاتتا ەتىپ كورسەتۋگە تىرى­سۋشىلىقتارىنىڭ بەكەر ەكەنىن ايعاقتايدى. ءبىز بۇگىنگى كۇننىڭ تۇرعىسىنان قاراعاننىڭ وزىندە دە, «باتۋمنىڭ» كەمەل ويلى كەمەڭگەر جازۋشىنىڭ قالامىنان تۋعانىن باتىل ايتا الامىز. پەسا تاريحي حرونيكا رەتىندە كوپتەگەن جاڭا­لىقتاردى ومىرگە اكەلگەن. ءدال بۋلگاكوۆ سياقتى 1902 جىلعى باتۋم وقيعالارىن مەيلىنشە ءدال بەينەلەگەن سۋرەتكەر بولعان ەمەس.

كسرو جازۋشىلار وداعىنىڭ باستىعى الەكساندر فادەەۆ 1940 جىلعى 15 ناۋرىزدا ە.س.بۋلگا­كوۆاعا جازعان حاتىندا م.بۋلگا­كوۆتىڭ شىعارمالارىنا تالداۋ جاساۋدى قورىتىندىلاي كەلە: «تاڭعاجايىپ تالانتتىڭ يەسى, ىشكى دۇنيەسى تازا, ءپرينتسيپتى جانە وتە اقىلدى كىسى» دەپ اتاپ كورسەتىپ, جازۋشىنىڭ «ءوزىن شىعارما­شى­لىقتا دا, ساياسي ومىردە دە جالعان­دىققا ۇرىندىرماي وتكەنىن» اتاپ وتەدى. م.بۋلگاكوۆتىڭ ۇعىمىندا جالعاندىق ءاردايىم جالپى ادام بالاسىن ازىپ-توزدىراتىن, ال سۋرەتكەر ءۇشىن مۇلدەم جات سانا­لاتىن قورقاقتىق پەن ساتقىندىق سياقتى ناشار قۇبىلىس بولاتىن. وعان, ايتپەسە, وسى پەسانى جازۋ ۇستىندە تاريحي شىندىقتان اۋىتقىپ كەتىپ, ءستاليندى وزگەشە سۋرەتتەپ كورسەتىپ, سوزۋارلىققا ۇرىنۋعا, اناحرونيزمگە ءتۇسىپ كەتۋگە ابدەن بولار ەدى. ەگەر 1939 جىلدىڭ اتموسفەراسى ءستاليننىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىنا دايىن­دىق سيپاتىنا تولىپ تۇرعانىن ەسكەرسەك, دراماتۋرگتىڭ وسىنداي قادامعا بارعانى ءوزىن-ءوزى اقتاپ تا شىققان بولار ەدى. بىراق, ءوزىنىڭ جازۋشىلىق مانسابىن بارىنەن جوعارى قوياتىن, ومىرلىك پرين­تسيپىنە ادال بۋلگاكوۆ مۇنى جاساي المادى. سول سەبەپتى دە كورنەكتى كەڭەس جازۋشىسى كونستانتين سيمونوۆ 1968 جىلعى ناۋرىزدا س.ا.لياندرەسكە جازعان حاتىندا: «مەن «باتۋمدى» وقىپ شىقتىم. پەسا بۋلگاكوۆتىڭ بارلىق شىعارمالارى سياقتى تالانتتى جازىلعان. ونداعى ستالينگە كەلسەك, ارينە, ول ءىرى تۇلعا رەتىندە كورسەتىلگەن… سونىمەن بىرگە, وعان تابىنۋدىڭ تيتتەي دە نىشانى جوق. پەسا, مەنىڭشە وتە ءادىل. بۇل اسا ماڭىزدى» دەپ اتاپ كورسەتەدى.

پەسانىڭ سوزۋارلىققا ۇرىن­باعانىن ونى ءستاليننىڭ دۇرىس قابىلداماعانىنىڭ ءوزى انىق بايقاتادى. ەل بيلەۋشىسىنىڭ سپەكتاكلدى قويۋعا كەلىسىم ءبىل­دىرمەۋىنىڭ ءوزى ميحايل بۋلگاكوۆ­تىڭ تاعدىرىنا قاتتى اسەر ەتىپ, ونىڭ ءولىمىن تەزدەتە ءتۇستى. ايتپە­سە, پەسانى ونەر جونىندەگى كو­ميەت قۋاتتاعان, محات قابىلداپ الىپ, قويىلىم جاساۋعا كىرىسكەن, سوڭعى ساتتە ستالين تاراپىنان تىيىم سالىنعان. سوعان قاراماس­تان, تاريحي جاز­بالاردا يوسيف ءۆيسساريونوۆيچتىڭ پەسانى وقىپ شىعىپ: «جاقسى پەسا» دەگەنى كەل­تىرىلەدى. بۇل ونىڭ درامانىڭ كور­كەمدىك جاعىنا بەرگەن باعاسى ەدى.

جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ءستاليننىڭ «باتۋم» پەساسىن ساحنادا قويۋعا رۇقسات ەتپەۋى ميحايل بۋلگاكوۆتىڭ ءولىمىن تەزدەتىپ جىبەردى. ول وسىلايشا شىعارماشىلىق جاعىنان بارىن­شا كەمەلىنە كەلگەن شاعىندا, 1940 جىلى 10 ناۋرىزدا ماسكەۋدە قايتىس بولدى. ءسويتىپ, 1891 جىل­عى 3 مامىردا كيەۆتە دۇنيەگە كەل­گەن جازۋشى 49 جاسىندا باقيلىق­قا اتتاندى. سونىمەن بىرگە, جازۋ­شىنىڭ ويعا العان كوپتەگەن ماقسات­تارى ورىندالمادى. سونىڭ ىشىندە اياقتالماعان «مارقۇمنىڭ جازبالارى» دا بار. سول سياقتى جازۋشى 1936-1937 جىلدارى قۇمارتا جۇمىس جاساعان «تەاتر رومانى» دا بىتپەي قالدى.

ەندى بۇلارعا قوساتىنىمىز, اتالمىش پەسا اقىرى ءبىر رەت ساحناعا شىقتى. ول 1991 جىلى گوركي اتىنداعى محات تەاترىندا «پاستىر» دەگەن اتپەن ءبىر مارتە عانا قويىلدى.

جاڭاگۇل سۇلتانوۆا, تەاترتانۋشى.