قازىرگى قازاقستاندا ۇلان-عايىر قازاق دالاسىن كەسىپ ءوتىپ جاتقان تەمىرجول ماگيسترالىنىڭ ەكى نەگىزگى باعىتى بار. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا جەزقازعان – بەينەۋ جانە ارقالىق – شۇباركول ەكى تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
قازىرگى قازاقستاندا ۇلان-عايىر قازاق دالاسىن كەسىپ ءوتىپ جاتقان تەمىرجول ماگيسترالىنىڭ ەكى نەگىزگى باعىتى بار. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا جەزقازعان – بەينەۋ جانە ارقالىق – شۇباركول ەكى تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
دەگەنمەن, سارىارقانىڭ كەڭ جازيرا دالاسى جول ينفراقۇرىلىمى تۇرعىسىنان العاندا ءالى كۇنگە دەيىن تولىق يگەرىلگەن جوق جانە ادامدار تۇرمايتىن وڭىرلەرى دە بار. سوندىقتان قازاقستاننىڭ ورتالىعىندا كەيبىر اۋىلدار, قالالار, اتاپ ايتقاندا, جەزقازعان قالاسى كولىكتىك تۇيىققا كەلىپ تىرەلەدى. بىراق تا ءبىر كەزدەرى ولار تىرشىلىگى قايناپ جاتقان ايماق بولاتىن. ەرتەرەكتە قازاقتار وسى دالانىڭ قاق ورتاسىمەن كوكتەمدە سولتۇستىك جاققا, كۇزدە كەرى قاراي وڭتۇستىككە كوشىپ-قونىپ جۇرگەنىن تاريحتان جاقسى بىلەمىز. ولار قازىرگى پويىزدار باعىتى سياقتى نەمەسە اۆتوكولىك جولدارىنداي اينالىپ جۇرمەگەن.
ورتالىق ازيادان تۇركىستان ارقىلى سارىارقاعا, ودان ءارى سىبىرگە بارىپ تۇرعان كەرۋەن جولدارىنىڭ سۇرلەۋى ءالى سايراپ جاتىر! ەجەلگى كوشى-قوننىڭ داڭعىل جولىن قايتا جاڭعىرتۋ ءبىزدىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىگىن ۇلعايتۋ تۋرالى ستراتەگيالىق باسىمدىعىن جۇزەگە اسىرعانىمىزدىڭ ءبىر كورىنىسى بولماق. ەلباسى وسىنداي مىندەتتى ءوزىنىڭ «تاريح تولقىنىندا» اتتى كىتابىندا ايقىنداعان.
« ۇلىتاۋ» (وڭتۇستىك – سولتۇستىك) كولىك ءدالىزى جولاۋشىلار مەن جۇك تاسىمالىن ارتتىرىپ, تەك قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, ازيانىڭ وزگە ەلدەرى تۇرعىندارىنىڭ ينتەگراتسيالىق بايلانىسىن كەڭەيتە تۇسەتىنى انىق! ساپالى جاسالعان زاماناۋي اۆتوكولىك جانە تەمىرجول جەلىسى جەزقازعان قالاسىن حالىقارالىق ماڭىزعا يە اۋە بايلانىسى بار, كەلەشەگى زور توعىز جولدىڭ تورابىنا اينالدىراتىنى ءسوزسىز. اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا قاراماستان, جەزقازعان اۋەجايى جىل بويى اشىق بولاتىنى بەلگىلى.
ماڭىزدى جولداردى جاڭعىرتۋ جەزقازعان – ۇلىتاۋ ءوڭىرىنىڭ تاريحي جانە تابيعي سۇلۋ ايماقتارىندا تۋريزم مەن دەمالىس ورىندارىن دامىتۋعا سەرپىن بەرەتىن بولادى. كەڭ دالادا تارىداي شاشىراعان اۋىلداردىڭ «بويىنا قان جۇگىرەدى», ال تۇرعىندارعا مەديتسينالىق پويىز قىزمەت كورسەتە باستايدى. بولاشاقتا تىعىز ورنالاسقان وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارى وسى ايماققا قونىس اۋدارىپ, كۇرە جولدىڭ بويىندا جاڭا ەلدى مەكەندەردىڭ پايدا بولاتىنى, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم جان-جاقتى داميتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
سارىارقانىڭ جەراستى قازبا بايلىعى دا مول, سوندىقتان جاڭا كەن ورىندارىن يگەرۋدە دە ارتىقشىلىقتارعا يە بولماق. ياعني, تاۋ-كەن كاسىپورىندارىنىڭ قۇرىلىسىنا جاڭا ينۆەستيتسيالار قۇيىلاتىنى, سوعان وراي قاجەتتى كولىك نىساندارى, قۇرىلىس جانە قايتا وڭدەۋ سالاسىنىڭ كاسىپورىندارى اشىلاتىنى انىق.
جاڭا داڭعىل جول ەۋرازيا حالىقتارىنىڭ گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىعىن ۇلعايتادى جانە بۇكىل تۇركى دۇنيەسىنىڭ سان عاسىرلىق مادەنيەتى مەن تاريحىن جان-جاقتى اشا تۇسەدى. سونىمەن بىرگە, ەجەلگى جولدىڭ جاڭعىرۋى تۇركىستانعا, اسىرەسە, رەسەي مۇسىلماندارىنىڭ قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى سياقتى يسلام الەمى ءۇشىن كيەلى بولىپ تابىلاتىن تاريحي ورىنعا باراتىنداردىڭ قاتارىن ارتتىرا تۇسەتىنى كۇمان تۋعىزبايدى.
وسىنداي كەڭ اۋقىمدى جوبانىڭ ەلىمىزدىڭ پەرسپەكتيۆالىق دامۋ جوسپارىنا ەنۋى مەملەكەتىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارلى وتىز ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ تۋرالى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جانە ءبىر نەگىزگى فاكتور بولىپ تابىلادى.
اندرەي بەگەنەەۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى.