“كوكتەمنىڭ ءار كۇنى جىلعا ازىق” دەيدى حالىق دانالىعى. وسى قيسىنعا سالساق, قازىر ديقاندار مەن شارۋالاردىڭ مىڭ سان جۇمىستان ەتەكتەرىنە ءسۇرىنىپ جۇرگەن ۋاقىتتارى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ وبلىسقا ارنايى جۇمىس ساپارىمەن كەلدى. نەگىزگى ماقسات – كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن تانىسۋ, كۇرمەۋلى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن شەشۋ.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا قويناۋ, قونىشى قۇت وڭتۇستىك مەملەكەتىمىزدى جەمىس, كوكونىس ونىمدەرىمەن تولىق قامتاماسىز ەتە الادى دەگەندى ايتقان. وعان جەتكىزەتىن جولداردىڭ ءبىرى – جىلىجايلار.
مينيستر سارىاعاش اۋدانى قاپلانبەك اۋىلدىق وكرۋگىندەگى “جاباي اتا” شارۋا قوجالىعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. ءوزىنىڭ اتاقتى شاراپ ونىمدەرىمەن حالىقارالىق بايگەلەردى الىپ جۇرگەن كەشەگى “قاپلانبەك” شاراپ زاۋىتىنىڭ ورنىندا وتىرعان اۋىل كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا دا الدى ماسكەۋدەن تارتىپ, وداقتى گۇل مەن كوكونىس, جەمىسپەن تويىندىرىپ تاستايتىن بەرەكەلى جەر ەدى. “جاباي اتا” شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ەرگەش تورەبەكوۆ كۇنگە, ەڭبەككە پىسكەن ديقان. ون ەكى گەكتار جەرىنىڭ ءتورت گەكتارىنا جىلىجاي سالىپ, ونىڭ ەكى گەكتارىن تامشىلاتىپ سۋارۋعا كوشىرگەن. ءار گەكتار جەرگە جىلىجاي سالۋ ءۇشىن ون بەس ميلليون تەڭگە كەتەتىندىگىن ەسەپتەگەندە, بۇل الىپ جىلىجايعا عانا ديقانىڭ ءتورت ءجۇز مىڭ دوللارلىق تابىسى جۇمسالعان. سارىاعاشتىڭ شىلدەسى تاباعا سالىپ قۋىراتىن كۇنىنىڭ استىندا ءجۇرىپ بەينەت جاساعان ەرگەش ساتىپ ال دا قايتا ساتتىڭ ادامى ەمەس. ناعىز ديقان. باۋىرلارى بار, ءبارىنىڭ جەردەن العان نەسىبەسى, سان جىلعا سۇمەكتەپ اققان ماڭداي تەرىنىڭ وتەۋى.
جىلىجاي تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسىنە كوشىرىلگەن, مازۋتپەن جىلىتىلادى. وڭتۇستىكتە كۇن جىلى دەلىنگەنىمەن, كەمىندە 3-3,5 اي وت جاعىلادى. ءتورت گەكتار جىلىجايعا كۇنىنە 3-4 توننا مازۋت جۇمسالادى. ال, ءبىر توننا مازۋتتىڭ باعاسى – 24 مىڭ تەڭگە. الىپ جىلىجايلاردى كورگەن جۇرت مۇنداي شىعىنداردى بىلە بەرمەيدى, ديقان تابىسقا بەلشەسىنەن باتىپ قالارداي كورىپ سۇقتانادى. مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا بولماسا قينالىپ قالاتىندىعىن اڭعارمايدى.
ەلىمىزدە الدىڭعى جىلى 90 گەكتار جىلىجاي بولعان ەكەن. بىلتىر 134 گەكتارعا جەتىپتى. بيىلعىنى ەسەپكە الساڭ 165 گەكتاردىڭ توبەسى كورىنىپ تۇر. جىلىجايلاردىڭ قاي وبلىستىڭ ەسەبىنەن كوبەيىپ جاتقانىن ىشتەرىڭىز سەزىپ تۇرعان شىعار. تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىنە كوشكەن شارۋاشىلىقتار وتكەن جىلدارى 14 مىڭ گەكتار بولسا, سونىڭ 10 مىڭى وڭتۇستىك ديقاندارىنا تيەسىلى. بيىل رەسپۋبليكا بويىنشا 3,5 مىڭ گەكتار جەردى تامشىلاتىپ سۋارۋ جوسپارلانسا, سونىڭ 2 مىڭ گەكتارى وڭتۇستىكتىڭ ۇلەسى.
مەملەكەتكە قاجەتتى ەرتە پىسەتىن جەمىس, كوكونىس ونىمدەرىن وسىرۋمەن شارۋا بىتپەيدى. تاسىمالدايتىن لوگيستيكالىق ورتالىق, ساقتايتىن قويمالار قاجەت. بۇل شارۋالار وڭتايلى شەشىلىپ جاتىر. وڭتۇستىككە قاجەت 70 مىڭ توننا ساقتاۋ قويمالارىن جاقىن جىلداردا تولىق ىسكە قوسامىز دەگەن وبلىس باسشىسى ديقاندارعا جاقسى جاڭالىقتاردى ايتتى. تامشىلاتىپ سۋارۋ لەنتالارىن ءۇش جىلدا ءبىر رەت جاڭارتىپ تۇرۋ قاجەت. تۇركىستانداعى جىلىجاي قوندىرعىلارىن شىعاراتىن سەرۆيستىك ورتالىق ەسكى لەنتانى قابىلداپ, جاڭاسىن 20 پايىزعا ارزانداتىلعان باعامەن بەرەدى. وڭتۇستىك ەلىمىزدى ەرتە پىسەتىن كوكونىسپەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى. وسىنى ويعا تۇيگەن مينيستر ديقانداردىڭ جانىنان كوڭىلى توعايىپ شىقتى.
ديقانداردىڭ ءبىر ۋايىمى – اعىن سۋ. اعىل-تەگىل كوكونىس وسىرۋمەن اتاعى شىققان الپامىس باتىر اۋىلى ءبىراز جىلداردان بەرى سۋدان تارىعىپ, اتىزدار كەۋىپ قالعان ەدى. وزبەكستان مەن قازاقستانعا ورتاق زاح كانالىنان الىنعان سۋ ون ءتورت شاقىرىمداي قاشىقتىقتا وزبەك كىشلاقتارىن باسىپ وتەدى. دۇنيەگە كەلگەنىنەن باستاپ كەتپەنگە جارماساتىن الا توپىلى اعايىن ەسىگىنىڭ الدىنان ءنوپىر سۋ اعىپ جاتقاننان كەيىن شىداي المايدى, كەتپەنمەن قيالاي شاۋىپ, القابىنا بۇرىپ الادى.
كانالدىڭ سۋىنا تەلمىرىپ قاراپ وتىرعان قازاق ديقاندارى بار ەكەنىن ەسىنە المايدى. الا شاڭى بەتىنە شىققان اتىزدارىنا قاراي الماعان ديقاندار كەتپەندى قويىپ, قالامعا جارماسقان.
ارىزدى ەلباسىعا دەيىن جازدى. قابىل بولدى تىلەكتەرى. كانالدىڭ وزبەكستانعا كىرەر جەرىنەن قۇبىر سالىپ, اعىن سۋسىز وتىرعان ءۇش اۋىلعا سۋ جەتكىزىلدى. وسىلايشا, 1 مىڭ گەكتار كەنەزەسى كەپكەن جەر سۋ الدى. ديقانداردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق.
كەڭەس وكىمەتى كەزىندە قازاقستاندا 2,4 ملن. گەكتارعا جۋىق سۋارمالى جەر بولعان. مەملەكەتتىڭ كوكونىسكە, جەمىس-جيدەككە, مال شارۋاشىلىعىنا دەگەن سۇرانىسىن 35 پايىزعا دەيىن قاناعاتتاندىرىپ تۇرعان جۇيە قيراعاننان كەيىن ونىڭ ۇلەسى 1,3 ملن. گەكتارعا دەيىن ازايعان. قازىر اۋىل شارۋاشىلىعىنا دەگەن ساياسات جاقسىعا قاراي وزگەردى. وسى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ساياسات ەكى كۇرمەۋلى ماسەلەنى شەشەدى. ءبىرى – الەۋمەتتىك, ەكىنشىسى – ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ. اۋىسپالى ەگىس جۇيەسى ساقتالماسا جەر ازادى, قۇزدانادى. سورى بەتىنە شىعادى. مۇنداي قاۋىپ ءۇش ءجۇز مىڭعا جۋىق ادام جايلايتىن ماقتاارال اۋدانىندا بار. ديقان اۋىسپالى ەگىستى ساقتامايمىن دەمەيدى, دەمالدىراتىنداي باسى ارتىق جەرى جوق. ازيا دامۋ بانكى ارقىلى تىك درەناجدار قويىلعان مىڭداعان گەكتار القاپتار ءۇمىتتى اقتامادى, نەسيە شارۋالاردىڭ موينىندا تۇر.
اۋىل شارۋاشىلىعىن نەسيەلەندىرەتىن “قازاگرو” اق قارجى قايتارىمى ءۇشىن ورنىنا كەپىل سۇرايدى. اۋىلدا ولاردىڭ كوڭىلىن قاناعاتتاندىراتىن دۇنيە جوق. وسى مىندەتتى وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان قۇرىلعان “ماكسيمۋم” ريتتس موينىنا الاتىن بولدى. ەكى جاقتى كەلىسىم بويىنشا “قازاگرو” كوكتەمگى جانە كۇزگى جيىن-تەرىمگە قاجەتتى 5 ملرد. تەڭگەنى “ماكسيمۋمعا” اۋدارادى. سەگىز ايعى جىلدىق پايىزى – 2,6.
بيزنەسمەندەرگە سالساڭىز, بۇل سۋ تەگىن اقشا. تاڭىمەن رەداكتسيا قوسىنىنا تەلەفون شالىندى. وڭتۇستىك ديقاندارى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ءۇشىن, مەملەكەتتىك زور قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن ەلباسىعا “ەگەمەن قازاقستان” گازەتى ارقىلى العىستارىن جەتكىزۋدى سۇرايدى.
ديقان قۋانسا – مەملەكەتتىڭ قارنى توق, كويلەگى كوك...
باقتيار تايجان.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.