مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» ماقالاسىن وقىپ شىقتىم. ماقالا حالىقتى وتكەنىنەن ساباق الۋعا, ءوزىن تانۋ, تۇپتەپ كەلگەندە, سول ارقىلى ءوزىن جاقسى كورۋدى ۇيرەنۋگە, تاريحىن تەرەڭ بىلۋگە, وتكەن ومىرىنە سالاۋاتپەن قاراپ, ءداستۇرىن قۇرمەتتەۋگە شاقىرۋ, قازىرگى جاھانياتتىق ۇدەرىستەرگە ىلەسە وتىرىپ, جۇتىلىپ كەتپەي, باسقا ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ بولۋ ءۇشىن قاجەتتىنى ايتىپ, سوعان ۇمتىلدىرۋدى, سوزدەن ىسكە كوشۋگە جۇمىلدىرۋدى كوزدەگەن ۇندەۋ رەتىندە قابىلداندى.
سونىمەن بىرگە وقىپ وتىرىپ, ءبىر جاعى, ماقالا ءماتىنىنىڭ ءتىلى ارقىلى بەيسانالى تۇردە ادامعا جەتكىزىلەتىن استىرت ماعىنانى, اۆتوردىڭ ىشكى ينتەنتسياسىن كورسەتۋ كەرەك ەكەن دەپ ويلاساق, ەكىنشى جاعىنان, ءار تاراۋىندا ايتىلعان مازمۇندى قازىرگى وتاندىق تىلتانىمعا قاتىستى ماسەلەلەرمەن بايلانىستىرۋعا تىرىسىپ باقتىق. ءسويتىپ, ماقالا ءماتىنى شاعىن لينگۆوستاتيستيكالىق زەرتتەۋ وبەكتىسىنە اينالدى, ال ونىڭ مازمۇنى وتاندىق ءتىل بىلىمىندە ءبىراز جاعدايدى قايتا قاراۋعا, كوپتەگەن ماسەلەنىڭ شەشىمىن ىزدەۋگە ويتۇرتكى بولدى.
ماقالا ءماتىنىنىڭ لينگۆوستاتيستيكاسى
ماقالا 1 332 ءسوزدىڭ 3 595 سوزقولدانىس تۇرلەنىمىنەن تۇرادى. وسى 1 332 ءسوزدىڭ 560-ى زات, ۇعىم, تۇسىنىك اتى بولسا, 301-ءى ءىس-قيمىلدى, 243-ءى سىندى, 71-ءى قيمىلدىڭ سيپاتىن بىلدىرەتىن, قالعانى كومەكشىلىك قىزمەتتەگى سوزدەر. وسى سوزدەردىڭ 754-ءى تەك ءبىر رەت قولدانىلعان سوزدەر. ادەتتە قوعام ءۇشىن جاڭا وزەكتىلەنگەن ۇعىم, تۇسىنىك اتتارى وسى سوزدەر قاتارىندا كوپ بولادى, ماقالاداعى پاندەميا, ۆيرۋس, تەحنولوگيا, پليۋراليزم, «soft power» (جۇمساق كۇش) سياقتى سوزدەر مۇنىڭ ايعاعى. زات ەسىمدەر مەن قيمىل اتتارىنىڭ باسقا تيپتەگى سوزدەردەن كوپ بولۋى, جيىلىگى 1-گە تەڭ سوزدەر سانىنىڭ جيىلىگى جوعارى سوزدەردەن بىرنەشە ەسە كوپ بولۋى, سول سياقتى ەڭ جوعارى جيىلىككە مازمۇنى سولعىن كومەكشى سوزدەردىڭ يە بولۋى – جالپى كەز كەلگەن تىلگە ءتان امبەباپ زاڭدىلىق كورىنىسى.
سوندىقتان ماقالا ماتىنىندە دە جيىلىك بويىنشا ءتىزىم باسىن «بول» كومەكشى ەتىستىگى باستاپ تۇر. كومەكشى قىزمەتتەگى سوزدەردى ەسكەرمەي, تولىق ماعىنالى ەڭ ءجيى قولدانىلعان سوزدەردى جينادىق. قوعامدىق سانادا يدەولوگيالىق, بازالىق كونتسەپتىلەردىڭ قايسىسى وزەكتىلەنىپ وتىرعانىن وسىنداي جيىلىگى جوعارى اتاۋىش سوزدەر اڭعارتادى. مۇنداي پىكىردى العاش ايتقان فيلوسوف عالىمداردىڭ ءبىرى م.ەپشتەين جيىلىك سوزدىكتى الەمنىڭ تىلدىك بەينەسى رەتىندە زەرتتەۋ قۇرالىنا اينالدىرۋدى ۇسىنادى. عالىممەن كەلىسە وتىرىپ, ونىڭ «سوزدەردىڭ جيىلىكتىك رەتى – بۇل ۇعىمداردىڭ جالپىحالىقتىق, ستيحيالىق-دەموكراتيالىق جۇيەسى» دەگەن انىقتاماسىنىڭ دالدىگىنە تاعى ءبىر كوز جەتكىزدىك.
پرەزيدەنت ماقالاسىنداعى ەڭ ءجيى سوزدەردەن جاسالعان ينفوگرافيكا جوعارىدا ۇسىنىلىپ وتىر.
ادەتتە اۆتورلىق ماتىندەگى بۇل سوزدەر جالپى سول تىلدەگى باسقا دا ماتىندەر جيىنتىعىنىڭ جيىلىگىندە «كوش باستاپ» تۇرعان سوزدەرمەن ۇيلەس بولاتىنى انىقتالعان. قازاق تىلىندەگى ەڭ ۇلكەن جيىلىك سوزدىكتى احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى 2016 جىلى ازىرلەگەن بولاتىن, وندا 7 ميلليوننان استام سوزقولدانىستان تۇراتىن قازاق ماتىندەرى قامتىلدى. ەندى وسى سوزدىكتەگى جانە پرەزيدەنت ماقالاسىنداعى تولىق ماعىنالى ەڭ ءجيى سوزدەردى سالىستىرساق, ەكەۋىندە دە جوعارى جيىلىكتى سوزدەر مىناداي بولىپ شىقتى: قازاق, ەل, جەر, ءتىل, مەملەكەتتىك, حالىق, ءبىلىم. بۇل دەرەك قازاق ۇلتىنىڭ قازىرگى ساناسىنداعى بازالىق ۇعىمداردىڭ مەملەكەت باسشىسى ماقالاسىندا دا وزەكتى ەكەنىن كورسەتتى.
ءبىر قىزىعى, پرەزيدەنت ماتىنىندە ء«بىز» ەسىمدىگى «مەن» ەسىمدىگىنەن ءۇش ەسە كوپ قولدانىلعان. بۇل ونىڭ ءوز وقىرمانىمەن – حالقىمەن ءوزىن ءبىر سانايتىنىن كورسەتسە كەرەك. سول سياقتى قازاق ءسوزىنىڭ 20, ال قازاقستاندىق ءسوزىنىڭ نەبارى 2 رەت قولدانىلۋى ۇلتتىق بىرەگەيلىكتىڭ قازاق حالقىنىڭ ەتنوسيموۆليزمىنە بەرىك ورنىققان احۋالىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تەرەڭ سەزىنگەنىنىڭ دالەلى ىسپەتتى. ەل, حالىق, جەر, تاۋەلسىزدىك, ءتىل, قازاقستان – بۇل سوزدەر ماقالا اۆتورىنىڭ عانا ەمەس, بارشا قازاق ەلىنىڭ كوكەيىندە جۇرگەن قاستەرلى, وزەكتى, اسىل ۇعىمدار. ولار ءجيى قولدانىلۋ ارقىلى دا وقىرمانعا ەرەكشە اسەر ەتەدى.
ماقالا ماتىنىندە قولدانىلعان جالقى ەسىمدەردىڭ \ جيىنتىق سانى دا قىزىق اقپارات بەرە الادى: بارلىعى 49 جالقى ەسىمنىڭ 35-ءى قازاقتىڭ جەر-سۋ اتى, 7-ءى شەت جەر-سۋ اتى, 5-ءى كىسى ەسىمى, 2-ءى تاريحي وقيعا اتى. قازاق جەر-سۋ اتتارىنىڭ گەوگرافياسى كەڭ, قۇددى ءبىر قازاق دالاسىن ارالاپ وتكەندەي بولاسىڭ. بۇل اقپارات ءجيى كەزدەسكەن «جەر» ءسوزىنىڭ قۇندىلىعىن ارتتىرا تۇسەدى, ونىڭ ناقتىلاۋىشى سياقتى, ءاربىر قازاق ساناسىندا اياۋلى سانالاتىن تۋعان جەردىڭ نەبىر كورىكتى مەكەندەرىنىڭ اتتارىن سانامالاپ, كوز الدىنا ەلەستەتكىزەدى. قولدانىلعان كىسى ەسىمدەرىنىڭ دە وقىرمان ساناسىندا تىتىركەندىرەتىن اسسوتسياتسيالارى مەن بىلىمدەرىنىڭ قۋاتى جوعارى: اباي, ءاليحان بوكەيحانوۆ, توميريس, قۇرمانجان داتقا, كەيكى باتىر – ءبارى دە ۇلتى ءۇشىن جان اياماعان تۇلعا اتتارى. تاريحي وقيعا اتتارى دا تەك ۇلتتىق ماركەرلى سەمانتيكا ارقالاعان بىرلىككە جاتادى: اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاما, جەلتوقسان وقيعاسى.
كەيبىر سوزدەرىڭ و باستاعى ماعىناسىنىڭ وزىندە ءتىل يەلمەنى ساناسىندا وڭ ەموتسيالار مەن تۇسىنىكتەردى تىتىركەندىرەتىن جاعىمدى مازمۇن نەمەسە دۇرىس ءمان, وڭ بوياۋ بولادى جانە وسىلارعا قاراما-قارسى ماعىناسى تەرىس ماركەرلى, جاعىمسىز سيپاتتى ءسوز تۇرلەرى دە بولادى. ماقالادا قولدانىلعان 1 332 ءcوزدىڭ ىشىنەن ماعىناسى وسىنداي وڭ, بوياۋى جاعىمدى جانە جاعىمسىز بوياۋلى سوزدەردى ساناپ كوردىك. اعايىن, ازاتتىق, ازامات, اقىل, ارقاۋ, ارمان, ارتىقشىلىق, اتاجۇرت, اتا-بابا, ادىلدىك, الەۋەت, بايىپ, باستاما, باۋىر, بەرەكە-بىرلىك, بوستاندىق, دانالىق, دارىن, ەڭبەك, ەڭسە, جان-جۇرەك, جاناشىرلىق, جاراسىم, جاسامپازدىق, جاننات, يگىلىك, كەلىسىم, كيە, كوكىرەككوز, قازىنا, قاسيەت, قۋانىش, ماڭدايالدى, مەرەكە, مەملەكەتشىلدىك, مۇرا, ناۋرىز, نيەت, وتانسۇيگىشتىك, ورەن, پاراسات, پەرزەنت, سۇيىسپەنشىلىك, تاباندىلىق, تاربيە, تاۋەلسىزدىك, تيىمدىلىك, تۇراقتىلىق, ۇلاعات, ۇستامدىلىق, حالىق, ىرگەتاس سياقتى جاعىمدى بوياۋلى, «دۇرىس» ماعىنالى ءسوز سانى 206 بولسا, اقىماقتىق, الاڭداۋشىلىق, ارانداتۋشىلىق, انارحيا, اشارشىلىق, ۆيرۋس, داعدارىس, داڭعازا, جۇگەنسىزدىك, زۇلمات, كەمشىلىك, كەسىر, كۇمان, قازاق, قاقتىعىس, قاتەر, قۋعىن-سۇرگىن, ناۋقان, ناۋبەت, ولقىلىق, وكىنىش, پاندەميا, ۇرانشىلدىق, تىعىرىق, شەكتەۋ سياقتى جاعىمcىز بوياۋلى, «تەرىس» ماعىنالى ءسوز سانى وڭ ماعىنالى سوزدەردەن بەس ەسە از, نەبارى 45 بولىپ شىقتى.
ايتىلعان ستاتيستيكالىق دەرەكتەردىڭ بارلىعى ءماتىننىڭ مازمۇنىن جاساۋعا قاتىساتىن, بىراق ءوزارا بايلانىسقاندا عانا ويدى بىلدىرە الاتىن, جەكە تۇرعاندا ەش ءمانى جوق بولەك-بولەك جاتقان فورمالاردىڭ – دەربەس سوزدەردىڭ جيىنتىعىنان تۇراتىن جالاڭ سىرت اقپارات سياقتى كورىنەدى. شىن مانىندە, بۇل فورمالار ءوزارا بايلانىسىپ, اۆتوردىڭ ويىن بىلدىرۋمەن قاتار وزدەرى جەكە-جەكە اسەر ەتۋ ارقىلى دا وقىرمان ساناسىنا نەگىزگى ويعا قوسالقى بەرىلەتىن ماڭىزدى اقپاراتتاردى جەتكىزەدى, وقىرمان ساناسىنداعى ءاربىر جەكە سوزگە قاتىستى ۇعىم, تۇسىنىك, اسسوتسياتسيالاردى تىتىركەندىرۋ ارقىلى تۇتاسقان ماتىندەگى جۇيەلى وي جەلىسىنە سول ويدى كۇشەيتەتىن, ناقتىلاي تۇسەتىن, ونى ءتىپتى جەتىلدىرىپ, قۇلپىرتاتىن دا قوسالقى اقپارات ۇستەيدى. ءبىر قىزىعى, مۇنداي اقپارات كەيدە ماتىندەگى نەگىزگى ويدان دا اسەرلى بولادى, سەبەبى ول ادامنىڭ ءتۇپساناسىنا تىكەلەي جول تارتا الاتىن قاسيەتكە يە.
تاۋەلسىزدىكتىڭ وتىز جىلى جانە قازاق ءتىلتانىمى
ماقالادا تالدانعان قازىرگى جاعداي, كوتەرىلگەن كوپ ماسەلە تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن كوز الدىمىزدا دامىعان قازاق ءتىلتانىمىنىڭ جاڭا كەزەڭدەگى تاريحىن, بۇگىنگى احۋالىن, بولاشاعىن, قوعام تالاپتارىنا جاۋاپ بەرىپ جاتقان, جاۋاپ بەرە الماي جاتقان تۇستارىن ەسكە سالدى.
ءبىزدىڭ باعالاۋىمىزشا, «باعدار مەن بەلەس» تاراۋىندا تالدانعان وتىز جىلدىق تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءار ونجىلدىعىنىڭ وزىنە ءتان تاريحي, ساياسي, مادەني-الەۋمەتتىك سيپاتى ءدال كورسەتىلىپ, بۇلاي كەزەڭدەستىرىلۋى ءبىرىنشى رەت. بۇل جانە دە تاۋەلسىز قازاقتانداعى تىلتانىمدىق عىلىمي ورتالىق احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ دامۋ كەزەڭدەرىمەن سايكەس كەلەدى: جاڭا قازاقستاننىڭ ىرگەتاسى قالانعان العاشقى ونجىلدىقتا ينستيتۋت ۇلتتىق ءتىل عىلىمىنىڭ نەگىزىن سالۋشى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ەسىمىن الىپ, وزىنە ءتىل ءبىلىمىن دامىتۋمەن قاتار مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ عىلىمي-لينگۆيستيكالىق بازاسىن قالىپتاستىرۋ ميسسياسىن جۇكتەگەن بولاتىن. قازاق ەلىنىڭ كەرەگەسىن كەڭەيتۋ ەكىنشى ونجىلدىقتا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ عىلىمي-لينگۆيستيكالىق بازاسى جەتىلدىرىلىپ كەڭەيتىلدى, وتاندىق ءتىل عىلىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا, ءتىل ماسەلەسىنە ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان قارايتىن عىلىمي كادرلاردى تاربيەلەپ, اياقتاندىرۋعا كۇش جۇمسالدى, ال ءۇشىنشى ونجىلدىق قوعامنىڭ قازاق تىلىنە دەگەن جىل ساناپ ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىسىن قاناعاتتاندىراتىن ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق ءتىلدىڭ دامۋى مەن بولاشاعى ءۇشىن اسا ماڭىزدىسى – لاتىن گرافيكاسى نەگىزىندەگى جاڭا الىپبيگە كوشۋ جالپىحالىقتىق تىلتانىمدىق رەفورماسى دەۋگە بولادى.
پرەزيدەنت ايتقان «ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىنىڭ» جانە «ەكونوميكالىق ءوسىم يگىلىگىن ءاربىر ازاماتى سەزىنە الاتىن ادىلەتتى قوعام مەن ءتيىمدى مەملەكەت قۇرۋدىڭ» رۋحاني نەگىزدەرىن تىلدەن ىزدەگەن, تاۋىپ كورسەتكەن ءتىلتانۋشىلار از بولمادى: اكادەميك ءابدۋالي قايدار, رابيعا سىزدىق, پروفەسسور نۇرگەلدى ءۋالي, رۇستەم شويبەكوۆ, جامال مانكەەۆا سياقتى باسقا دا عالىمداردىڭ زەتتەۋلەرى وسىنداي دەرەكتەرگە تولى. بۇل زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن حالىققا جەتكىزۋ, ناسيحاتىن ارتتىرۋ, ءتىلتانۋشىلار مەن قوعام اراسىنداعى ديالوگتى جاقسارتۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە بولماق.
مەملەكەت باسشىسى ماقالادا كوتەرگەن تىڭ ماسەلەلەرى وتە كوپ, سونىڭ ىشىندە ءتىل عىلىمىنىڭ قاتىسىنسىز شەشۋى تولىق بولا المايتىندارىنا توقتالا كەتەيىك: ول, ەڭ الدىمەن, تاريحىمىزدى قايتا تولىق جازۋ تاپسىرماسى. سەبەبى تىلدىك دەرەكسىز قوعامنىڭ تاريحىن ءدال سيپاتتاپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس, ويتكەنى حالىقتىڭ قانداي دا ءبىر ۋاقىت كەسىندىسىندەگى ءومىرىنىڭ رۋحاني سيپاتى, يدەولوگياسى, احلاعى مەن قۇندىلىقتار جۇيەسى مىقتى ساقتالاتىن امبەباپ «ارتەفاكتىلەر جەلىسى» – ءتىل, ونىڭ جۇيەسى مەن بىرلىكتەرى. سوندىقتان تاريحشىلارىمىز بەن ءتىلتانۋشىلارىمىز بىرلەسىپ جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر ءتول تاريحىمىزدى تولىق جازىپ شىعۋعا زور مۇمكىندىك بەرەرى ءسوزسىز. سونىمەن بىرگە قازاق ءتىلىنىڭ تاريحىنا ارنالعان اكادەميالىق سيپاتتاعى تىڭ عىلىمي ەڭبەك اسا قاجەت, مۇنداي ەڭبەكتى, قارجىلىق قولداۋ بولسا, ينستيتۋت ەلىمىزدەگى باسقا دا عىلىمي ورتالىق ماماندارىمەن بىرلەسىپ ازىرلەۋگە دايىن.
ەكىنشىدەن, بالالار ادەبيەتىنىڭ قازىرگى زامانعى وتاندىق تۋىندىلارىن جاساۋ, شەتەلدىك بالالار ادەبيەتى ۇلگىلەرىن قازاق تىلىنە اۋدارۋمەن قوسا, كلاسسيكالىق ادەبي شىعارما ماتىندەرىن ءار جاستاعى بالا قابىلداۋىنا لايىقتاپ, وسىعان قوسا پۋبليتسيستيكالىق, اسىرەسە عىلىمي ستيلدەگى ماتىندەردى دە بالا تانىمىنا بەيىمدەۋ, وسى ماتىندەردىڭ كەڭاۋقىمدى, اننوتاتسيالانعان ەلەكتروندى كورپۋسىن, بازاسىن جاساۋ ىسىنە قولداۋ كورسەتىلۋى كەرەك. وزىق ەلدەر تاجىريبەسىندە سولاي, شەكسپيردى بالا الدىمەن اداپتاتسيالانعان ءماتىنى ارقىلى, كەيىننەن بارىپ تۇپۇسقادا وقيدى. بۇل قازىرگى قازاق وقۋلىعى كونتەنتىن جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋگە زور مۇمكىندىك بەرەر ەدى.
ۇشىنشىدەن, پرەزيدەنتتىڭ «مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ پارىزى. مىندەتى دەپ تە ايتۋعا بولادى» دەگەن ۇندەۋىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ نورماتيۆتىك بازاسىنا مىندەتتەۋشى تەتىكتەردى انىق كورسەتەتىن تۇزەتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ اسا قاجەت دەپ سانايمىز. ءتىپتى مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداۋدىڭ دا ۋاقىتى كەلدى. سەبەبى ەلباسىنىڭ تىلگە قاتىستى ۇزاق جىلعى ليبەرالدى سيپاتتاعى سارابدال ساياساتى بۇگىندە ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىر, قازاقستانداعى باسقا ەتنوس وكىلدەرى دە قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قاجەتتىلىكتى ارتتىراتىن, مىندەتتى ايقىن كورسەتەتىن ناقتى زاڭنامانى تالاپ ەتەدى. مۇنىڭ بارلىعى الەۋمەتتىك تىلتانىمدىق زەرتتەۋلەر ناتيجەلەرىنە ارقا سۇيەگەندە عانا ءتيىمدى نەگىز بولاتىنى بەلگىلى. وسى باعىتتا ينستيتۋت ماماندارى سوتسيولينگۆيستيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ وتىر.
تورتىنشىدەن, پرەزيدەنت كوتەرگەن ەكولوگيا ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ۇلتتىق ەكولوگيالىق سانانى جاڭعىرتۋ, ونى جاڭا بىلىمدەر جۇيەسىمەن بايىتۋ اسا قاجەت. بۇل ماسەلەنىڭ باستاۋى ءتىل عىلىمىنداعى لينگۆوەكولوگيالىق زەرتتەۋلەرمەن دە تىعىز بايلانىستى. قورشاعان ورتانىڭ تازالىعى سانا تازالىعىنان, ءتىل تازالىعىنان باستالادى. سونىمەن بىرگە ۇلتىمىزدىڭ بولمىسىنا بىتكەن تابيعاتتى ايالاۋ قاسيەتىنىڭ انا تىلىمىزدە ساقتالعان ەرتەگىلەر, اڭىزدار, تىيىمدار, فرازەولوگيزمدەر, ماقال-ماتەلدەر, ت.ب. «كورىنىستەرىن» بالاباقشا, مەكتەپ, جوو-نىڭ وقۋلىق مازمۇنىنا جۇيەلى تۇردە ەنگىزۋدى قولعا الۋ كەرەك. بەسىنشىدەن, قازاقستاننىڭ ونوماستيكالىق كەڭىستىگىندەگى ءداستۇرلى اتاۋلاردى جاڭعىرتۋ ءىسىن كەشەندى تۇردە جالعاستىرۋ جانە ۇلتتىق تاريحي ونوماستيكالىق اتاۋلاردى ناسيحاتتاۋ, جۇرتقا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن قارقىندى جۇرگىزۋ ەلىمىزدىڭ تۇتاستىعى ءۇشىن اسا قاجەت ستراتەگيالىق ماڭىزدى ماسەلە بولىپ قالا بەرمەك.
قورىتا ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسى ماقالاسىندا العا تارتقان ماسەلە كوپ, ولاردى شەشۋ ءۇشىن ءتىلتانۋشىلار قوعاممەن تىعىز بايلانىسقا شىعىپ, سوزدەن ىسكە كىرىسۋ كەرەك دەگەن وي تۇيدىك.
انار فازىلجان,
احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى تىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى