توكيودان قورجىنىمىز تولىپ قايتسا...

وسىلايشا الەمدىك پاندەمياعا بايلانىستى وتكەن جىلدىڭ ناۋ­رىز ايىندا حالىقارالىق وليم­پيادا كوميتەتى تورتكۇل دۇنيە كوز تىككەن جىلدىڭ باستى دوداسىن 2021 جىلعا اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.  حوك پرەزيدەنتى تو­ماس باح الەمدەگى احۋالعا باي­لانىس­تى وسىنداي شەشىم­گە كەلگەنىن ايتىپ, بار الەم سپورتشىلارىمەن بىرگە كوروناۆيرۋست­ى جەڭەتىنىمىزگە سەنىم ءبىلدىردى. وليم­­پيادا ءبىر جىل­عا شەگەرىلسە دە, جارىس اتا­ۋى­ مەن مەدالدار ديزاينى اۋىس­قان جوق. بيىلعى دودا تاريحتا «توكيو-2020» بولىپ قالا بەرمەك. جاز­عى وليمپيا ويىندارى 2021 جىلدىڭ 23 شىلدەسى مەن 8 تامىزى ارالىعىندا وتەدى.

اۋەلگى جوسپار بويىنشا جاھان­نىڭ باستى جارىسىن توكيونىڭ 13 اۋدا­نىندا ورنالاسقان سپورت كەشەن­دەرى قابىلدايدى. وندا əلەمنىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىنەن جينالاتىن سپورتشى­لار 33 سپورت تۇرىنەن 339 مەدال جيىن­­تىعىن ساراپقا سالادى. سونى­مەن قاتار توكيوداعى وليمپيا ويىن­دارى­نىڭ باعدارلاماسىنا جاڭادان بەس سپورت ءتۇرى قوسىلعانى بارشاعا بەلگىلى. اتاپ ايتار بولساق, بەيسبول/سوفتبول, كاراتە, سەرفينگ, سپورتتىق شىڭ­عا ورمەلەۋ جəنە سكەيتبوردينگ. بيىل­عى دوداعا əلەمنىڭ 206 ەلىنەن 11090 سپورتشى قاتىسادى دەپ جوسپارلانعان. سپورتشىلاردىڭ 49%-ى əيەل­دەر بولماق. بۇل گەن­دەرلىك تەڭ­دىكتى بىلدىرەدى. 2017 جى­لى حا­لىقارالىق وليمپيادا كومي­تە­تىنىڭ اتقارۋشى كوميتەتى كەزەك­تەن تىس باس قوسىپ, توكيو وليم­پياداسىنىڭ باعدارلاماسىنا ءبى­ر­شاما وزگەرىس ەنگىزدى. باستى ماقسات – ءتورت جىلدىق ءدۇبىرلى دوداعا قاتى­ساتىن ەرلەر مەن əيەلدەردىڭ سانىن تەڭەستىرۋ. ءسويتىپ جەڭىل اتلەتيكا, سۋ سپورتى تۇرلەرى, نىسانا كوزدەۋ, اۋىر ات­لەتيكا, بوكس جəنە كۇرەس تۇر­لەرىندەگى ەرلەر جولدامالارىنىڭ (ليتسەنزيالار) سانى قىسقارىپ, əيەل­دەردىڭ ۇلەسىنە بەرىلدى.

جاپونيا ءدۇبىرلى دودانى وسىمەن ەكىنشى رەت قابىلداماق. كۇن­شىعىس ەلى ەڭ العاش جازعى وليم­پيا ويىندارىن 1940 جىلى وتكى­زۋى كەرەك ەدى. الايدا ەلدەگى ساياسي جاعدايعا بايلانىستى بيلىك 1938 جىلدىڭ كۇزىندە وليمپيادانى وتكىزۋدەن باس تارتاتىنىن مالىم­دەدى. 1940 جىلعى وليمپيادا كەيىن حەلسينكيگە اۋىس­تىرىلعانىمەن 1939-1940 جىل­دار­داعى كەڭەس-فين سوعىسىنا بايلانىستى بۇل وليمپيادا تۇبەگەيلى وتكىزىلگەن جوق. ال ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىسقا بايلانىستى 1944 جىلى لوندوندا وليمپيا ويىندارى دا ۇيىمداستىرىلمادى.

بۇل وقيعادان كەيىن اراعا 24 جىل سالىپ كۇنشىعىس ەلى وليم­­­پيادانى وتكىزۋگە تاعى ءبىر مۇم­كىندىك الدى. 1964 جىلعى جازعى وليمپيا ويىندارىندا الەمنىڭ 93 ەلىنىڭ سپورتشىلارى باق سىناپ, سپورتتىڭ 19 تۇرىنەن جۇلدەلەردى ساراپقا سالعان-دى. ول ۋاقىتتا قازاقستاندىق سپورتشىلار كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا باق سىناسا, بيىل تəۋەلسىز ەل رەتىندە جەتىنشى رەت جازعى وليمپيا ويىندارىنا قا­تىسپاق.

قورجىندا ازىرگە 42 جولداما بار

بۇگىنگە دەيىن بىرقاتار حا­لىق­ارا­لىق ىرىكتەۋ تۋرنيرىنە قاتىس­قان  ساڭلاق­تارىمىز توكيو وليم­پيا­داسىنا 42 ليتسەنزيا جەڭىپ الدى. ەڭ كوپ جولداما بوكس­شىلار مەن با­لۋان­دارعا تيەسىلى. بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىنىڭ ەنشىسىندە ازىرگە 9 جول­داما بولسا, بوزكىلەم وكىلدەرىندە 8 ليتسەنزيا بار. اتاپ ايتار بولساق, بوكسشىلاردان ساكەن بيبوسىنوۆ (52 كگ), سەرىك تەمىرجانوۆ (57 كگ), زاكىر سافيۋللين (63 كگ), ابىلايحان ءجۇسىپوۆ (69 كگ), ءابىلحان امانقۇل (75 كگ), بەكزات نۇرداۋلەتوۆ (81 كگ), ۆاسيلي لەۆيت (91 كگ) جانە قامشىبەك قوڭقاباەۆ (+91 كگ), ال قىزداردان نادەجدا ريابەتس (75 كگ) توكيو دوداسىندا باق سىنايدى.

ايەلدەر كۇرەسىنەن ۆالەنتينا يسلاموۆا (50 كگ), ەلميرا سىز­دىقوۆا (76 كگ),  گرەك-ريم كۇرەسىنەن مەيرامبەك ايناعۇلوۆ (60 كگ), اسحات دىلمۇحامەدوۆ (77 كگ) جانە ەركىن كۇرەس­تەن نۇريسلام ساناەۆ (57 كگ), داۋلەت نيازبەكوۆ (65 كگ), دانيار قايسانوۆ (74 كگ) پەن الىشەر ەرعالي (97 كگ) وليمپيادا جول­دا­ما­­سىنا قول جەتكىزگەن بولاتىن. بالۋان­داردىڭ بارلىعى جولدامانى 2019 جى­لى ەلوردادا وتكەن جاھاندىق بىرىنشى­لىكتە جەڭىپ العانىن دا ايتا كەتەيىك.

كەيىنگى ورىنداردا – تاس جولدا­عى ۆەلوسپورت جانە ساداق اتۋدان قا­زاق­ستان ەرلەر كومانداسى. ۆەلو­سپورت بويىنشا جولداما تەك كومان­داعا بەرىلەتىن بولعان سوڭ ازىرگە وليمپياداعا قاي سپورتشىنىڭ بارا­تىنى بەلگىسىز. باپكەرلەر قۇ­رامى باعى مەن بابى كەلىسىپ تۇرعان ءتورت ۆەلوشاباندوزدى باسەكە جاقىن­داعاندا ىرىكتەپ الادى. ساداق اتۋدان قازاقستان ەرلەر كومانداسىنان دەنيس گانكين, يلفات ابدۋللين, سانجان مۇساەۆ باق سىنايدى. سونى­مەن قاتار نيدەرلاندتا وتكەن الەم چەمپيو­ناتىندا وسى ءۇش سپورتشىمىز كوماندالىق جارىستا ۇزدىك 6 قۇ­را­مانىڭ قاتارىنا ەنگەنى ءۇشىن كو­ماندالىق سايىس بويىنشا تاعى ءبىر جولداما يەلەندى.

جەڭىل اتلەتيكا جانە ترەكتەگى ۆەلو­سپورت وكىلدەرىنە ءۇش جولداما تيەسىلى. بارعان جارىسىنان جۇلدەسىز قايتپايتىن تالانتتى جەڭىلاتلەت ولگا رىپاكوۆا بيىل ءوزىنىڭ ءتورتىنشى وليمپياداسىنا قاتىسپاق. ول بۇعان دەيىنگى ءۇش وليمپيادادا تۇعىردان كورىنگەن بولاتىن جانە دە سپورتتىق ءجۇرىس بويىنشا گەورگي شەيكو, ايمان راتوۆا ەل نامىسىن قورعايدى. ترەكتەگى ۆەلوسپورت جارىسى بو­­يىن­شا جولداما كومانداعا بەرى­لەتىندىكتەن, بۇل جەردە دە وليم­پياداعا كىم باراتىنى بەل­گىسىز.

قازىرگى بەسسايىس (ەلەنا  پو­تا­پەن­كو جانە پاۆەل يلياشەنكو), سينحروندى ءجۇزۋ (ەكاتەرينا جəنە الەكساندرا نەميچ) مەن ءجۇزۋ سپورتشىلارىندا (دميتري بالاندين (100, 200 مەترگە براسس əدىسىمەن ءجۇزۋ) ەكى-ەكىدەن جولداما بار.

ال اشىق سۋدا ءجۇزۋ (ۆيتالي حۋدياكوۆ), نىسانا كوزدەۋ (يۋري يۋركوۆ), ستەند اتۋ (سəرسەنكۇل رىس­بەكوۆا), سپورتتىق شىڭعا ورمەلەۋ (ريشات حايبۋللين), سپورتتىق گيمناستيكا (ميلاد كاريمي) جانە كاراتە (دارحان ءاسادىلوۆ) سپورتىندا جالعىز ليتسەنزيا بار. بۇل تەك بۇگىنگە دەيىن يەلەنگەن جولداما سانى. ءالى وسى جىلى سپورتشىلارىمىز ءبىرتالاي ىرىكتەۋ سايىس­تارىنا قاتىسادى. سولار ارقىلى تاعى بىرنەشە اتلەتىمىزدىڭ باعى جاناتىنىنا سەنگىمىز كەلەدى.

جولدامالاردىڭ ۇلەس سانىن ايماق­تارعا بولەر بولساق, 6 ليتسەنزيا جەڭىپ العان الماتى وبلىسى جەكە-دارا كوش باس­تاپ تۇر. الماتى قالاسى 5 جولدامامەن ەكىنشى, شىمكەنت پەن نۇر-سۇلتان قالا­سى 4 جولدامامەن ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىن­دەپ تۇر.

ال قاراعاندى جانە اقتوبە وب­لىسى­نىڭ قورجىنىندا – 3, شىعىس قازاق­ستان مەن قىزىلوردا وبلىسىندا – 2, باتىس قازاقستان, پاۆلودار, تۇر­كىستان, ماڭعىستاۋ, قوستاناي جانە جامبىل وبلىستارىندا ءبىر-بىر­دەن جولداما بار. اقمولا, اتى­راۋ جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنىڭ سپورتشى­لارىنىڭ قار­قىنى باياۋ بولىپ تۇر. ياعني, بۇل وبلىس­تار­دىڭ ەنشىسىندە ازىرگە جولداما جوق.

وليمپيادادا كىمدەردەن ءۇمىت كۇتەمىز؟

وليمپيا ويىندارىنا ىرىكتەۋ كەزەڭدەرى ءالى دە ءجۇرىپ جاتقان سوڭ, ءدال قازىر الدىن الا بولجام جاساۋ وتە قيىن. دەسە دە جول­داما الىپ قويعان سپورتشىلار اراسىندا البەتتە, ەڭ ءبىرىنشى بوكس­شىلارىمىزعا سەنىم ارتامىز. ارىعا بارماي-اق تاۋەلسىزدىك العان جىلدان بەرى قاتىسقان جازعى وليمپيا ويىندارىن الار بولساق, بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى بىردە-ءبىر رەت ەلگە جۇلدەسىز قايتپاعانىن جاقسى بىلەمىز. ماسەلەن, 1996 جىلعى اتلانتادا 1 التىن, 1 كۇمىس, 2 قولا, 2000 جىلى سيدنەيدە 2 التىن, 2 كۇمىس, 2004 جىلى افينادا 1 التىن, 1 كۇمىس, 1 قولا, 2008 جىلى بەيجىڭدە 1 التىن, 1 قولا, 2012 جىلى 1 التىن, 1 كۇمىس, 2 قولا جانە 2016 جىلعى ريو وليمپياداسىندا 1 التىن, 2 كۇمىس, 2 قولا مەدال ەنشىلەگەن.

جۋىردا افينا وليمپيا­داسىنىڭ چەمپيونى باقتيار ارتاەۆ وليم­پيا ويىندارىنا بولجام جاساپ, قازاقستاندىق بوكسشىلاردىڭ كە­مىندە 2 التىن جۇلدە يەلەنۋگە الە­ۋەتى جەتەدى ءداپ مالىمدەگەن بولا­تىن. سو­نىمەن قاتار ول توكيودا سيد­نەي­دەگى تابىسىمىزدى قايتالاپ قانا قوي­ماي, ەسەلەۋگە دە تولىق مۇمكىندىك بار ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق ءۇش وليم­پيادادا ولجا سالعان جەڭىلاتلەت ولگا رىپاكوۆا مەن ريودا اتوي سال­عان دميتري بالانديننەن قازاق جۇر­تى مەدال كۇتەدى. سونىمەن قاتار بالۋاندار مەن دزيۋدوشىلاردىڭ دا ەل قورجىنىنا مەدال سالارلىقتاي تولىق مۇمكىندىكتەرى بار.

جوعارىدا قازاقستان قۇراماسى بيىلعى وليمپياداعا تəۋەلسىز ەل رەتىن­دە جەتىنشى رەت قاتىسقالى جات­­قانىن ايتتىق قوي. جەتى سانى قازاق حالقى ءۇشىن قاسيەتتى سان بول­عان­­دىقتان, سپورتشىلارىمىزدان الداعى وليمپيادادان ايرىقشا ءۇمىت كۇتەمىز.