مەملەكەت باسشىسى زارداپ شەككەن حالىققا جاعداي جاساۋدى, قارجىلاي كومەك كورسەتۋدى تاپسىرعاندىقتان, بىردەن جۇيەلى جۇمىس قولعا الىندى. ارنايى كوميسسيا قۇرىلدى. زارداپتىڭ سالدارىن جويۋ ءۇشىن تۇرعىنداردى ورنالاستىرۋ, تۇرمىستىق جاعداي جاساۋ جالعاستى. قارجىلاي كومەك ءالى دە كورسەتىلۋدە.
كۇن سايىن وبلىس اكىمى مەن ورىنباسارلارى باستاعان مەكەمە, ۇيىم باسشىلارى اتقارىلعان جۇمىستاردى قورىتىندىلاپ, قۇرىلىس كومپانيالارى سالعان نىساننىڭ ساپاسىنا, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا باعا بەرۋدە. ارينە, ءبارى ورنىنا كەلتىرىلدى دەۋگە ءالى ەرتە. دەسەك تە, ناتيجە جامان ەمەس.
تاسقىننان بەرگى ءبىر اي ىشىندە مۇنداعى تىرلىككە سىرت كوزبەن باعا بەرسەك, اۋىلداعى اپاتتان كەيىن تازارتۋ جۇمىسى اياقتالىپ, قالىپتى ءومىر ورنىعا باستاعان. قۇرىلىس قارقىن العان. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, “الماتى قالا قۇرىلىسى” مەكەمەسى قۇرىلىسشىلارىنىڭ قيمىلدارى شيراق. كىرەبەرىستەگى جاڭا كوشەدە 25 ءۇي ساپ تۇزەپ, ءىشى-سىرتىنداعى ساپالى اتقارىلعان جۇمىسقا كوڭىل تولدى. جاڭا ۇيدە جاڭاشا ءومىر باستالاتىنىنا دەگەن تۇرعىندار سەنىمى دە ورنىققان. وسى ءۇي مەنىكى دەگەندەر اينالشىقتاپ ءجۇر. ال, وزگە دە قۇرىلىسى باستالعان ۇيلەردىڭ ءبىرىنىڭ شاتىرى جابىلسا, ەكىنشىسىنىڭ ىرگەتاسى قالانىپ, قابىرعاسى كوتەرىلۋدە.
قىزىلاعاشتاعى جاعدايدى وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ باقىلاۋىندا ۇستاعاندىقتان, وسى جەردەگى حالىقپەن, جۋرناليستەرمەن سۇحباتتاستى.
–حالقىمىز “بولعان ىسكە بولاتتاي بەرىك بول” دەگەن. تاسقىننان زارداپ شەككەندەردىڭ كوڭىل-كۇيى تۇسىنىكتى. ءبىز قايعىنى قالاي دا جەڭىلدەتۋ ءۇشىن بارلىق ءمۇمكىندىكتى جۇمىلدىرۋدامىز. بۇعان دەيىن ءىزدەۋدەگى ءبىر ادامنىڭ ءمايىتى تابىلىپ, تاسقىننان مەرت بولعاندار سانى 45-كە جەتتى. ال, جۇزدەگەن ادام قايتىس بولدى دەگەن بەكەر ءسوز. العاشقى كۇننەن بارشا حالىق اۋىلدى قالپىنا كەلتىرۋ, تۇرعىندارعا قولۇشىن بەرۋگە جۇمىلدى. ول ءۇشىن العىس ايتامىز. ەندىگى مىندەت – 530 تۇرعىن ءۇيدى سالىپ, پايدالانۋعا بەرۋ. وزدەرىڭىز كورگەندەي, وسى ايدىڭ اياعىنا دەيىن ونىڭ 47-ءسى دايىن بولىپ, العاشقى وتباسىلارى كىلتتەرىن الىپ, ۇيلەرىنە قونىستانادى. تاسقىن سالدارىن باستارىنان وتكىزگەن وتباسىلارىنا ءبىر جىلقى, ءبىر سيىر, ون قوي بەرۋ جاعى دا ۇيىمداستىرىلۋدا. شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ەگىستىك جەرلەرىن سۋ شايعاندىقتان 2000 گەكتار القاپ وڭدەلىپ, تۇقىممەن قامتاماسىز ەتىلدى. اۋىلداعى جوعارى, ورتا ارناۋلى ءبىلىم شاڭىراقتارىنداعى اقىلى بولىمدەگى ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ اقىسىن جىل اياعىنا دەيىن شەگەرۋ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن كەلىسىلدى. ال, از قامتىلعان وتباسىلارىنداعى بالالارعا وبلىس اكىمىنىڭ ارنايى گرانتى بولىنەدى,– دەدى.
قىزىلاعاشتاعى حالىقپەن پىكىرلەسكەندە پىكىرلەردىڭ ءارالۋان ەكەنىنە كوز جەتتى. اۋىلدىڭ سولتۇستىگىندەگى شاتىرلى قالاشىقتا ورنالاسقان تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگى وزدەرىنە جاسالعان بۇگىنگى جايدى تۇسىنىستىكپەن قابىلداۋدا. وتباسىمەن وتىرعان شاتىر جانىندا كەزدەسكەن ساۋلە مۇسابالانوۆا اپات بولعاننان بىرەر ساعات بۇرىن قۇجاتتارىمىزدى الىپ, بالا-شاعامىزبەن تالدىقورعانعا كەتتىك. وتباسىمىزدا جەتى ادامبىز. سول كۇننەن بەرى وزىمىزگە جاسالعان قامقورلىقتى سەزىنىپ وتىرمىز. اباي كوشەسىندەگى №15 ۇيدە تۇردىم. تاسقىننان ونىڭ ورنى عانا قالدى. ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالدى, ەندى ونىڭ ءبىتۋىن كۇتۋدەمىز. وبلىس اكىمى ءۇي بىتكەننەن كەيىن تەلەديدار, گاز, توڭازىتقىش, تاعى باسقا زاتتاردى اپەرەمىز, دەدى. ايتايىن دەگەنىم ءۇيىمدى سالىپ جاتقان مەردىگەرلىك ۇيىم قۇرىلىسشىلارى ء“الى ايلىعىمىزدى العامىز جوق, بەرمەسە كەتەمىز”, دەپ وتىر. وسى ماسەلە وڭ شەشىلسە عوي, دەگەن پىكىرىن جەتكىزدى. وسى كەزدە توپتىڭ ورتاسىنان ءوزىن قىتايدان كەلگەن ورالمانمىن دەپ تانىستىرعان ەرجان ەسىمدى ازامات: “باستىقتاردىڭ زاتتارىنىڭ كەرەگى جوق, اقشاسىن بەرسىن”, دەپ قالدى. ونىڭ ءسوزىن ءبىرى قوشتاسا, ءبىرى وعان قارسىلىق ءبىلدىردى. ءتۇسىنىپ كور, قانشا جان بولسا, سونشاما پىكىر.
قۇرىلىسشىلارعا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كەيبىرى كومەككە كەلسە, قايسىبىرىنىڭ “سالىپ بەرۋگە مىندەتتى” دەگەن كوزقاراسى قالىپتاسقان. ءيا, اپات ايتىپ كەلمەيدى, جاۋاپسىزدىق تا بار. ونى ەشكىم جوققا شىعارمايدى. كىنالىلەر زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرەدى. الايدا, ەل بولىپ, قولىنداعى بارىن بەرىپ, تەز ارادا قۇرىلىستى اياقتاپ, حالىقتىڭ قالىپتى ءتىرلىككە ارالاسۋىنا پەيىل بىلدىرسە, كەيبىرى وسىلايشا قىڭىر مىنەز تانىتاتىنى لايىقسىز. قىزىلاعاشتىقتارعا قالتالى ازاماتتار بۇعان دەيىن سان رەت كەلىپ, قارجىلاي كومەكتەرىن ۇلەستىردى. اقشانىڭ اتى – اقشا, قولدا تۇرمايدى. ءۇي بىتكەندە جوعارىداعى زاتتار قاجەتتىگى دە انىق. وسى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر جايلى اۋىل اكىمىنىڭ مىندەتىن ۋاقىتشا اتقارعان ءساۋلە اميتوۆا دا ءوز سوزىندە ايتىپ قالدى. حالىق ۋاقىتشا قيىندىقتى كوتەرە الماي, وسىلايشا دەگبىرسىزدىك تانىتاتىنىنا نە دەرسىڭ. رەسپۋبليكانىڭ وزگە وڭىرلەرىمەن قاتار, جەتىسۋلىقتار دا زارداپ شەككەندەرگە كومەگىن اياماي وتىر. ءماسەلەن, قاراساي, جامبىل, ەڭبەكشىقازاق, پانفيلوۆ, ىلە, ۇيعىر, الاكول, تاعى باسقا اۋداندار 2,5-5 ملن. تەڭگە قارجى مەن ازىق-ت ۇلىك, كيىم-كەشەكتى تاسقىن بولعان كۇننىڭ ەرتەسىندە-اق جەتكىزدى. بۇل ءالى دە جالعاسۋدا. تۇرعىندارعا وسىنداعى اسحانادا كۇنىنە ءۇش مەزگىل ىستىق تاماق بەرىلەدى. اسپازداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جەتكىلىكسىز ەكەنى بايقالدى. الىپقاشپا ءاڭگىمەگە وسىنداي ولقىلىقتار سەبەپ بولاتىن شىعار.
مەكتەپ جوندەۋدەن وتكىزىلگەندىكتەن, وقۋشىلاردىڭ وقۋى مەن جاتىن ورنى ويلاستىرىلعان. الەۋمەتتىك جاعىنان جەتكىلىكسىز قامتىلعان وتباسىلارىنداعى 150 وقۋشى “بالداۋرەن” ساۋىقتىرۋ ورنىنا بارىپ, دەمالىپ قايتتى. اۋىلدا سۋ, قۋات كوزى بار. مۇنىڭ ءبارى ءبىر اي ىشىندەگى قولعا الىنعان جۇمىس.
اۋىلدىڭ وزەن جاعىنداعى ەكى كوشە اۋىستىرىلىپ, “جاسىل ەل” جاساقشىلارى ونىڭ ورنىنا 5000 ەمەن, قايىڭ, تەرەك, تاعى باسقا اعاش كوشەتتەرىن وتىرعىزىپ, سۋارىپ, كۇتۋدە. جاس وسكىن ءبۇرشىك اتىپ, ەلدى مەكەننىڭ ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمگە باستاۋدا.
اقسۋ اۋدانىنداعى ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ توراعاسى نۇربەك سارسەنباي ۇلى “اعايىننىڭ قادىرىن باسىڭا ءىس تۇسكەندە بىلەسىڭ دەگەن” عوي. كورىپ تۇرسىزدار, اۋىل بىرتە-بىرتە جاڭارىپ, اياعىنان قاز تۇرىپ كەلەدى. بىرەۋگە اڭگىمە كەرەك. بىزگە ەل بىرلىگى, ەندىگى جۇمىستىڭ جۇيەلى بولعانى كەرەك. الىپقاشپا سوزگە نەگىز جوق. ءوز جۇمىستارىنا نەمقۇرايدى قاراعاندار زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرەدى. قايىرىمدىلىق قورىنا تۇسكەن قارجى مەن باسقا دا زاتتاردىڭ ءوز ورنىنا جۇمسالۋى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنعان. ازىق-ت ۇلىك جەتكىلىكتى, سودان عوي “مەرزىمى ءوتىپ كەتتى” دەگەن ءسوز دە شىعىپ جاتىر. بۇل ءماسەلەنى پروكۋراتۋرا تەكسەردى, بىراق انىقتالمادى, دەدى.
قىزىلاعاش اۋىلىنداعى جاعداي وسى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە – تاسقىن سالدارىنان زارداپ شەككەن ەگىنسۋ, اقتوعان ەلدى مەكەندەرىندەگى جارامسىز تۇرعىن ۇيلەر بۇزىلىپ, تازارتىلۋدا. قۇرىلىس جۇمىستارى باستالدى. وسى كۇنى “سپەتساۆتوتسەنتر تاۆريا” ديرەكتورى سەرگەي وۆسيانيكوۆتىڭ دەمەۋشىلىگىمەن ەگىنسۋ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەك ەركىنبەك ياحياعا قولاربا تاپسىرىلدى. مۇنداي كومەككە ءزارۋ جاندارعا دەگەن قايىرىمدىلىق شارالارىن “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالى ءالى دە جالعاستىراتىندىقتارىن جەتكىزدى.
تۇرعىندارعا ءسال شىدامدىلىق كەرەك...
كۇمىسجان بايجان.
الماتى وبلىسى.
سۋرەتتە: قىزىلاعاشتا تۇرعىن ۇيلەرى بىتۋگە تاياۋ العاشقى كوشە.