پالاتا جۇمىسى قورىتىندىلاندى

ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك قورعاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ, ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ نەگىزگى باعىتتارعا اينالدى. نۇرلان نىعماتۋلين قابىلدانعان بارلىق زاڭدار حالقىمىزدى الەۋمەتتىك قولداۋعا, ەلىمىزدى ودان ءارى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىنىن جەتكىزدى. 

تۇتاستاي العاندا, وسى شاقىرىلىم بارىسىندا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ 23 بىرلەسكەن وتىرىسى, ءماجىلىستىڭ 1208 ماسەلە قارالعان 186 جالپى وتىرىسى وتكەن.

وسى ۋاقىت ىشىندە پالاتانىڭ قاراۋىنا 487 زاڭ جوباسى ءتۇسىپ, ونىڭ 432-ءسى ماقۇلدانىپ, سەناتقا جولداندى. قازىرگى تاڭدا 391 زاڭ جوباسىنا مەملەكەت باسشىسى قول قويدى. تاعى ءبىر ەرەكشە ايتا كەتەتىن جاعداي, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى وسى شاقىرىلىمدا 60 زاڭ جوباسىنا وزدەرى باستاماشى بولدى.

ءماجىلىس ەكولوگيالىق كودەكس, اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكس جانە حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى, سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى (سالىق كودەكسى), سونداي-اق كەدەندىك رەتتەۋ جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى التى ماڭىزدى كودەكستى قابىلدادى.

ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعما­تۋلين شاقىرىلىم بارىسىندا Nur Otan, «اق جول», «حالىق كوممۋنيستەرى» پار­تيالارىنىڭ فراكتسيالارى مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دەپۋتاتتىق توبى بەلسەندى جۇمىس ىستەگەنىن جەتكىزدى.

«ەرەكشە ايتۋ كەرەك, ءبىزدىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋس ەلدە قالىپتاسقان جاعداي كەزىندە دە, كارانتين كەزىندە دە ءوز جۇمىسىن ءبىر كۇنگە توقتاتقان جوق. قايتا, زامانعا ساي تەحنولوگيالاردى پايدالانىپ, ءتيىمدى جۇمىس ىستەدىك», دەدى ن.نىعماتۋلين.

ءماجىلىس قىزمەتى بارىسىندا حالىق كوتەرگەن ناقتى ماسەلەلەردى شەشۋگە ۇنەمى كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. وسى بەس جىل ىشىندە ماجىلىسمەندەر 1150 دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, تۇرعىنداردان 23 700-گە جۋىق حات كەلىپ, ولارعا ءتيىستى جاۋابى قايتارىلعان. دەپۋتاتتار وڭىرلەردى ارالاپ, 17 مىڭنان استام كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىپ, 1 ميل­ليوننان استام حالىقپەن كەزدەسۋ وتكىزدى.

نۇرلان نىعماتۋلين التىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جۇمىسى اشىق تا ناتيجەلى بولعانىن اتاپ ءوتىپ, زاڭ جوبالارىن تالقىلايتىن جۇمىس توپتارىنىڭ قۇرامىنا پارلامەنتتىك ەمەس پارتيالاردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى شاقىرىلعانىنا نازار اۋداردى. ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىستارى, كوميتەتتەردىڭ جيىندارى بەدەلدى اقپاراتتىق سايتتاردا, پورتالداردا ونلاين تۇردە كورسەتىلەتىنىنە توقتالدى.

جالپى وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار ديپلوماتيالىق قىزمەت تۋرالى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. بۇل زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ديپلوماتيالىق قىزمەت ورگاندارى جۇيەسىنىڭ قىزمەتىن نورماتيۆتىك رەتتەۋدى جەتىلدىرۋگە, حالىقارالىق ۇيىم­داردا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ديپلوماتيالىق قىزمەت پەرسونالىنىڭ ىنتاسىن ارتتى­رۋعا, وسى ورگانداردىڭ قارجىلىق ءتارتى­بىن نىعايتۋعا جانە ولقىلىقتاردى جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«زاڭعا كەلەسىدەي وزگەرىستەر مەن تو­لىق­­تىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلگەن. ديپ­لو­ما­­تيالىق قىزمەت ارداگەرلەرىنىڭ الەۋ­­مەتتىك قورعالۋىن جەتىلدىرۋ ماق­ساتىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ديپ­لو­ما­تيالىق قىزمەتىنىڭ ارداگەرى» ۇعى­مىن بەكىتۋ ۇسىنىلادى. بۇل ساناتقا زەينەت­كەرلىك جاسقا تولعان جانە كەمىندە 25 جىل جالپى ەڭبەك ءوتىلى بار, ونىڭ ىشىندە قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپ­لو­­ماتيا­لىق قىزمەت ورگاندارىندا 15 جىل جۇ­مىس ىستەگەن ادامدار كىرەدى», دەدى سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋ­بەردى.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى, حالىقارالىق ۇيىمدار جانىنداعى تۇراقتى (وكىلەتتى) وكىل قىزمەتىن اتقارعان نەمەسە توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى ديپلوماتيالىق دارەجەسى بار ديپلوماتيالىق قىزمەت ارداگەرلەرىنە اي سايىن اقشالاي تولەم تولەنەدى. وعان قاجەتتى شىعىنداردى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسياسى بيىلعى تامىزدا قولدادى.

«الەمدىك ساياسات پەن ەكونوميكا سالاسىندا ىرگەلى جانە عىلىمي-قولدانبالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ماقساتىندا دي­پلو­ماتيالىق قىزمەت ورگاندارى جۇيەسىنە عىلىمي مەكەمەلەردى كىرگىزۋ ۇسىنىلادى. بۇل سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە قارايتىن سىرتقى ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرىپ, ونىڭ قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن بەكىتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مينيستر.

دەپۋتاتتار بىرقاتار راتي­في­كاتسيالىق زاڭ جوبالارىن ماقۇلدادى. اتاپ ايتقاندا, ولاردىڭ قاتارىندا ءبىر تاراپتان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن وعان مۇشە مەملەكەتتەر جانە ەكىنشى تاراپتان سەربيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ەركىن ساۋدا تۋرالى كەلىسىم بار. سونىمەن قاتار جالپى وتىرىس­تا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا قا­تىستى 2014 جىلعى 29 مامىرداعى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما ماقۇلداندى. بۇل تۋرالى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ بايانداما جاسادى.

«ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى 2014 جىلعى 29 مامىرداعى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى راتيفي­كا­تسيالاۋعا ۇسىنىلعان حاتتاما «العاشقى ءىرى» حاتتاما بولىپ سانالادى. ول بويىنشا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر ساراپشىلارىنىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى ءتورت جىلدان استام ۋاقىت جۇرگىزىلدى. حاتتاما ەۋرازيالىق ەكو­نوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا تۇزە­تۋلەردىڭ ءۇش بلوگىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى», دەدى باقىت سۇلتانوۆ.

وندا بىرىنشىدەن, باسەكەلەستىك سالا­سىنداعى وزگەرىستەر قامتىلعان. ەۋرا­زيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ شارۋاشىلىق جۇرگى­زۋشى سۋبەكتىلەرى باسەكەلەستىك شارت­تارىن بۇزعان جاعدايدا, كوميسسياعا ەسكەر­تۋلەر مەن الدىن الا ەسكەرتۋلەر بەرۋگە مۇمكىندىكتەر ەسكەرىلگەن. الدىن الا ەسكەرتۋ العاننان كەيىن شارۋا­شى­لىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەر ەرەجە بۇزۋ جاعدايلارىن وزدەرى جويا الادى, زار­داپ شەككەن سۋبەكتىلەر تالاپتار­دى بۇزعاندارمەن كەلىسە الادى. باسەكە­لەس­تىككە قارسى تاجىريبە جالعاسقان جاع­دايدا, بەلگىلەنگەن ايىپپۇلدار قولدانى­لاتىن بولادى.

ەكىنشىدەن, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياعا ەنەرگەتيكا, تەحنيكالىق رەتتەۋ, ماكروەكونوميكا, باسەكەلەستىك جانە ۆەتەريناريا سالالارىندا قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرۋ قاراستىرىلعان. بۇل وكىلەتتىكتەر ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا قول قويىلعان حالىقارالىق شارتتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ سالدارى بولىپ سانالاتىنىن جانە كوميسسيا قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.

«مىسالى, تەحنيكالىق رەتتەۋ سالاسىندا كوميسسيا كەڭەسىنە مۇشە مەم­لە­كەتتەردى اككرەديتتەۋ جونىندەگى ورگان­داردىڭ ءوزارا سالىستىرمالى باعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن بەكىتۋ بويىنشا وكىلەتتىكتەر بەرىلەدى. وداقتىڭ قولدا­نىستاعى قۇقىعىندا وعان سايكەس مۇشە مەملەكەتتەردى اككرەديتتەۋ جونىندەگى ورگاندار ءوزارا سالىستىرمالى باعالاۋدى جۇزەگە اسىراتىن نورما بار ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. الايدا بۇگىنگى كۇنى سالىستىرمالى باعالاۋ جۇرگىزۋدىڭ جەكە ءتارتىبى بەكىتىلمەگەن», دەدى ب. سۇلتانوۆ.

جالپى وتىرىستا پالاتا كاسپي تەڭىزىندە قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى, ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك جانە عىلىم, سونداي-اق ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوبالارىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداپ, قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرمەن كەلىستى.

«وتكەن جىلى قازاقستان كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالادى. وعان قاتىستى جۇمىس 20 جىلدان اسا ۋاقىت بويى جۇرگىزىلدى. كاسپي ماڭىنداعى بارلىق ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ, ساراپشىلارى مەن ىسكەرلىك توپتارىنىڭ قاتىسۋىمەن اۋقىمدى كەلىسسوزدەر جۇمىسى ىسكە اسىرىلدى», دەدى كاسپي تەڭىزىندە قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى زاڭ جوباسى تۋرالى بايانداما جاساعان دەپۋتات باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىندا ەنى 15 تەڭىز ءميلى بولاتىن اۋماقتىق سۋلار بەلگىلەنەدى, ولاردىڭ سىرتقى شەكارالارى مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولادى. اۋماقتىق سۋلارعا 10 ميلدىك بالىق اۋلاۋ ايماقتارى قوسىلادى, وندا ءاربىر مەملەكەت كاسىپشىلىككە ارنالعان ايرىقشا قۇقىقتارعا يە. بالىق اۋلاۋ كەلىسىلگەن ۇلتتىق كۆوتالار نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى.

«بالىق اۋلاۋ ايماقتارى شەگىنەن تىس ورتاق سۋ كەڭىستىگى ساقتالادى. مەم­لەكەتتىك تەڭىز شەكارالارىنان تىس جا­عالاۋداعى ەلدەردىڭ تۋلارىن كوتەرىپ جۇزەتىن كەمەلەر ءۇشىن تەڭىزدە ءجۇزۋ ەركىن­دىگى قولدانىلاتىن بولادى. كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى بالىق اۋلاۋ ايماعىندا جانە ورتاق سۋ كەڭىستىگىندە سۋ بيولوگيالىق رەسۋرستارىن قورعاۋدى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرادى», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

پالاتا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ تۋرالى زاڭ جوباسىمەن جۇمىستى ودان ءارى جالعاستىراتىن بولىپ, سوت-ساراپتاما قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى.

وتىرىستى قورىتىندىلاعان ءماجىلىس توراعاسى دەپۋتاتتارعا ەلىمىزدىڭ زاڭنا­مالىق بازاسىن جەتىلدىرىپ, وتاندىق پار­لامەنتاريزمدى دامىتۋعا قوسقان ەلەۋلى ۇلەستەرى ءۇشىن, سونداي-اق زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنە بەلسەندى ارالاسقان بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ازا­مات­تىق قوعامنىڭ, ساراپتامالىق قوعام­داس­تىقتىڭ وكىلدەرىنە العىسىن ءبىلدىردى.