پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى ءوتىپ, وندا ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى بىرقاتار زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىنە سايكەس قادام
تارقاتا ايتار بولساق, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جول ءجۇرىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالىپ, ماقۇلداندى. پارلامەنت دەپۋتاتتارى ازىرلەگەن بۇل زاڭ جوباسى جول ءجۇرىسى سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى قانات مۋسين: «قۇجاتتا قازاقستاندا بەرىلگەن جۇرگىزۋشى كۋالىگىن جانە كولىك قۇرالىن تىركەۋ تۋرالى كۋالىكتى جۇرگىزۋشىنىڭ وزىمەن بىرگە الىپ جۇرۋگە مىندەتتەيتىن نورمالاردى الىپ تاستاۋ كوزدەلگەن جانە دە اتالعان نورمالاردى ساقتاماعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپتىلىقتى الىپ تاستاۋ ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار زاڭ جوباسىندا جول سالۋشىلاردى جولعا بايلانىستى قۇرىلىستاردى الدىن الا كەلىسۋگە جانە ولارعا ساراپتاما جۇرگىزۋگە مىندەتتەيتىن نورمالار كوزدەلەدى. سونداي-اق شىعارىلعان ۋاقىتى 10 جىلدان اسقان اۆتوبۋستاردى باستاپقى مەملەكەتتىك تىركەۋگە تىيىم سالۋ ۇسىنىلادى», دەدى.
تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات فاحريددين قاراتاەۆ: «جاسىراتىنى جوق, كەيبىر ايماقتاردا جولاۋشىلاردى ەسكى اۆتوبۋستارمەن تاسىمالدايدى. ءتىپتى وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارى شىعارىلعان اۆتوبۋستار دا كەزدەسەدى. وسى نورمانى قابىلداۋ ەسكى اۆتوبۋستاردى پايدالانۋعا بولمايتىن جاعدايعا الىپ كەلمەي مە؟» دەگەن سۇراق قويدى.
ارىپتەسىنىڭ ساۋالىنا وراي قانات مۋسين الگى وزگەرىس ەلىمىزدەگى جولاۋشىلار تاسىمالىنا ەشقانداي كەدەرگى كەلتىرمەيتىنىن ايتا كەلىپ, «بۇل قازىر پايدالانىلىپ جۇرگەن اۆتوبۋستارعا قاتىسى جوق. اتالعان وزگەرىس قازاقستانعا تەك ءبىرىنشى رەت اكەلىنگەن, العاش تىركەۋگە قويىلاتىن اۆتوبۋستارعا بايلانىستى. سەبەبى اۆتوبۋستاردىڭ كوبىسى ەسكى, وسىنىڭ سالدارىنان اپاتتار جيىلەپ كەتەدى. سوندىقتان ءتيىستى نورما ەنگىزىلىپ وتىر», دەدى.
ايتا كەتەيىك, اتالعان زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا جۇرگىزۋشىلەردىڭ كولىك قۇرالىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەرىلگەن جۇرگىزۋشى كۋالىگى مەن تىركەۋ قۇجاتتارىن وزىمەن بىرگە الىپ جۇرمەگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىگىن الىپ تاستاۋ تۋرالى بەرگەن تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. كورسەتىلگەن قۇجاتتار ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ دەرەكقورىندا بار جانە قاجەت بولعان جاعدايدا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ولاردىڭ بار-جوعىن دەرەكقورعا قوسىلۋ ارقىلى تەكسەرە الادى. ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋليننىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار كەڭىنەن دامىعان تسيفرلى كەزەڭدە جۇرگىزۋشىلەردەن ءتيىستى قۇجاتتاردى تالاپ ەتۋ, ول – قاجەتسىز. سەبەبى پوليتسيا جۇرگىزۋشى مەن ونىڭ كولىك قۇرالى تۋرالى بارلىق قاجەتتى اقپاراتتى جەكە كۋالىك نەگىزىندە ەلەكتروندى مالىمەتتەر قورىنان تابا الادى. ايتا كەتۋ كەرەك, تۇزەتۋلەر شەتەلدىك جۇرگىزۋشىلەر مەن شەتەلدىك كولىك قۇرالدارىنا قولدانىلمايدى.
عىلىمي الەۋەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتادى
دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە عىلىم ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. زاڭ جوباسى تۋرالى بايانداما جاساعان دەپۋتات ءجاميلا نۇرمانبەتوۆا قۇجاتتا ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستەرگە كوممەرتسيالاندىرۋ جوبالارىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ بولىگىندە فۋنكتسيالار بەرۋ كوزدەلەتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق ول قۇجاتتا كونكۋرستىق راسىمدەردىڭ اشىق بولۋى ماقساتىندا ۇلتتىق مەملەكەتتىك عىلىمي-تەحنيكالىق ساراپتاما ورتالىعىنا عىلىمي, عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالار مەن باعدارلامالاردىڭ, عىلىمي, عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ جوبالارىنىڭ سارالانعان ءتىزىمىن قالىپتاستىرۋ جانە ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستەرگە جىبەرۋ قاراستىرىلعانىن, عىلىمي, عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدىڭ ورىندالعان جوبالارىنىڭ ناتيجەلەرىن باعالاۋ جانە ناتيجەلىلىگىنە مونيتورينگتى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى فۋنكتسيالاردى بەرۋ ۇسىنىلاتىنىن ايتتى. بۇدان باسقا قۇجات بويىنشا عىلىمي, عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدى گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا ارنالعان كونكۋرسقا عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتتىڭ اككرەديتتەلگەن سۋبەكتىلەرى عانا قاتىسادى دەپ بەلگىلەنەدى. ۇزدىك عىلىمي قىزمەتكەرلەرگە «ۇزدىك عىلىمي قىزمەتكەر» اتاعىن بەرۋ جانە 2000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە گرانت بەرۋ ارقىلى ولاردى ماتەريالدىق كوتەرمەلەۋ شارالارى كوزدەلىپ وتىر. «تۇتاستاي العاندا, زاڭ جوباسىن قابىلداۋ عىلىمنىڭ ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋعا قوساتىن ۇلەسىن جاقسارتۋ, عىلىمي الەۋەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاسايدى دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى دەپۋتات.
كونۆەنتسيا ەرەجەلەرى زاڭنامالىق اكتىلەرگە ەنگىزىلەدى
وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كاسپي تەڭىزىندە قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ ەرەجەلەرىن ەلىمىزدىڭ بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەنگىزۋ.
زاڭ جوباسىنا قاتىستى بايانداما جاساعان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردى «2018 جىلعى 12 تامىزدا VI كاسپي ءسامميتى بارىسىندا قول قويىلعان كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيانى قازاقستان 2019 جىلعى 8 اقپاندا راتيفيكاتسيالادى. كونۆەنتسيا قۇقىقتىق رەتتەۋدى قاجەت ەتەتىن ءاربىر ماسەلە بويىنشا تاباندى ءارى قاعيداتتى پىكىر-تالاستارمەن قوسا, 20 جىلدان استام ۋاقىت العان ۇزاق جانە كۇردەلى كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىنىڭ ناتيجەسى بولدى. كاسپي جاعالاۋى مەملەكەتتەرى اكۆاتوريانى ءارتۇرلى رەجىمگە, اۋماقتارعا, ىشكى سۋلارعا, ەنى 15 تەڭىز ءميلى بولاتىن اۋماقتىق سۋلارعا, 10 ميلدىك بالىق اۋلاۋ جانە ورتاق تەڭىز كەڭىستىگىنە ءبولۋ تۋرالى كونسەنسۋسقا قول جەتكىزدى», دەدى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردى.
قۇجاتتا «بالىق اۋلاۋ ايماعى», «بالىق اۋلاۋ ايماعىنىڭ رەجىمى» دەگەن ۇعىمدار ەنگىزىلگەن. سونداي-اق بالىق اۋلاۋ ايماعىندا سۋ بيولوگيالىق رەسۋرستارىنا كاسىپشىلىك جۇرگىزۋگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ايرىقشا قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتى جانە ولاردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ ءتارتىبى بەكىتىلەدى.
وڭتايلى وزگەرىستەرگە قولداۋ ءبىلدىردى
جالپى وتىرىستا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءبىرىنشى وقىلىمدا «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە ۋران ءوندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا ماقۇلدادى. وندا ۋران ءوندىرۋ كەزەڭىن ۇزارتۋ ءراسىمىن جەتىلدىرۋ, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا ۋران ءوندىرۋ كەزەڭىندە گەولوگيالىق قۇرىلىمداردى جانە ۋران كەن ورنى قورلارىن ناقتىلاۋ ماقساتىندا ءوندىرۋ ۋچاسكەسىن جەتە زەرتتەۋدى جۇرگىزۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ قاراستىرىلعان. سونداي-اق ۋران ءوندىرۋدىڭ تاجىريبەلىك-ونەركاسىپتىك جوبالارىنا قويىلاتىن تالاپتار, ۋران ءوندىرۋ سالاسىنداعى جوبالاۋ قۇجاتتارىنا مەملەكەتتىك ساراپتاما جۇرگىزۋ تەتىگىن ايقىنداۋ كوزدەلگەن. زاڭ جوباسىمەن جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى جوبالاۋ قۇجاتتارىنا جانە يگەرۋ تالداۋلارىنا تاۋەلسىز ساراپتاما ۇيىمداستىرۋ جانە جۇرگىزۋ شىعىندارىن وتەۋگە, ۋران كەن ورنى قورلارى كولەمىنىڭ ءوسىمى باستاپقى كولەمنەن 30 جانە ودان دا كوپ پايىزعا ارتقان جاعدايدا, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىنىڭ ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا باعىتتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى قوسىمشا مىندەتتەمەلەرىنە قاتىستى تۇزەتۋلەر بار.
ودان ءارى پالاتادا «نوتاريات تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىلانىپ, ماقۇلداندى. بۇل زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى – نوتاريات تۋرالى زاڭنامانى, سونىمەن قاتار جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىن جەتىلدىرۋ. تۇزەتۋلەردىڭ ءبىرىنشى بلوگى – نوتاريات جۇمىسىنداعى تسيفرلى تەحنولوگيالارعا ارنالعان. «تۇزەتۋلەردىڭ ءبىرىنشى بلوگى نوتاريات جۇمىسىنداعى تسيفرلى تەحنولوگيالارعا ارنالعان. نوتارياتتىق قىزمەتتى ودان ءارى تسيفرلاندىرۋ – جاسالاتىن ءىس-قيمىلداردىڭ جەدەلدىگىن, اشىقتىعىن جانە زاڭدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, نوتارياتتىق قۇجاتتاردى رەسىمدەۋدى جەڭىلدەتەدى. بۇل ءۇشىن ەلەكتروندى نوتارياتتىڭ جەكەلەگەن ەرەكشەلىكتەرىن زاڭنامالىق رەتتەۋ قاجەت», دەدى دەپۋتات بالايىم كەسەباەۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىندا «نوتارياتتىق قۇپيا» ۇعىمى ەنگىزىلەدى. نوتارياتتىق قۇپيا – نوتارياتتىق قىزمەتتىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىنىڭ ءبىرى جانە كەپىلى بولىپ سانالادى. «تارتىپتىك ءىس جۇرگىزۋدى وبەكتيۆتى جانە جان-جاقتى قاراۋ ماقساتىندا شاعىمداردى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە قارايتىن رەسپۋبليكالىق نوتارياتتىق پالاتانىڭ تارتىپتىك كوميسسياسىن قۇرۋ زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتىلەدى. زاڭ جوباسىندا ەلەكتروندى قۇجاتتىڭ قاعاز جەتكىزگىشتەگى قۇجاتپەن تەڭ ماندىلىگىن كۋالاندىرۋ جانە قاعاز تۇرىندەگى قۇجاتتىڭ ەلەكتروندى قۇجاتپەن تەڭ ماندىلىگىن كۋالاندىرۋ سياقتى ەكى جاڭا نوتارياتتىق ءىس-ارەكەت ەنگىزىلەدى», دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار قازاقستان مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ەلشىلىكتەرىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە نۇر-سۇلتان قالاسىندا جانە ءابۋ دابي قالاسىندا جەر ۋچاسكەلەرىن وتەۋسىز پايدالانۋعا ءوزارا بەرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. كەلىسىمدە قازاقستان مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ اۋماعىندا ەكى مەملەكەتتىڭ ەلشىلىك وبەكتىلەرىن سالۋ قاجەتتىلىگى ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرىن ءوزارا الماسۋدى قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋ قاراستىرىلعان. وسىعان بايلانىستى, وتەۋسىز جەر پايدالانۋ شارتىمەن 49 جىلعا, كەيىننەن وسىنداي مەرزىمگە ۇزارتۋ مۇمكىندىگىمەن, ءبىزدىڭ ەلىمىزگە ءابۋ دابي قالاسىنان الاڭى 1,2 گەكتار بولاتىن جەر ۋچاسكەسى بەرىلەدى.
وتىرىس بارىسىندا ءماجىلىس ەكىنشى وقىلىمدا «ماقتا سالاسىن دامىتۋ تۋرالى» زاڭنىڭ كۇشى جويىلدى دەپ تانۋ جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» جانە ۆەتەريناريا ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوبالارىن ماقۇلدادى.
جيىن بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى «مەملەكەتارالىق ستاندارتتاۋ جونىندەگى قۇجاتتاردى تاراتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», سونداي-اق «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە باعالى مەتالدارمەن جانە اسىل تاستارمەن وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى.
وتىرىس سوڭىندا ن.اشىمبەتوۆ, ش.حاحازوۆ, د.ەسپاەۆا جانە ا.پەرۋاشەۆ قۇزىرلى ورىندارعا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ماسەلەن, ن.اشىمبەتوۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءا.سمايىلوۆقا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا حالىقتىڭ تابىسى تومەن بولا تۇرا, ازىق-ت ۇلىك قۇنىنىڭ ءوسۋى جالعاسىپ وتىرعانىن, جىل باسىنان باستاپ ازىق-ت ۇلىككە دەگەن ينفلياتسيا 10%-دان اسقانىن, بۇل – ەاەو دەرەكتەرى بويىنشا وسى ۇيىمعا كىرەتىن ەلدەر اراسىنداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش ەكەنىن جەتكىزدى.
دەپۋتات دانيا ەسپاەۆا ۇكىمەت باسشىسى اسقار ءماميننىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا ««اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ فراكتسياسى ۇكىمەتكە شۇعىل تۇردە «دارىگەر مەن مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, ەنگىزۋدى ۇسىنادى», دەدى.