اقيىق اقىن عافۋ قايىربەكوۆتەن ءسوز قالعان با, دەسەيشى. «ىشىنە وقيعانى تيەپ-سىقاپ, تاريحتىڭ قويىپ كەتكەن ارباسىنداي», – دەپ تۋعان تورعايىنىڭ عاسىرلار بەدەرلەگەن تالانى مەن تالايىن كوركەم ورنەكتەپ, كەستەلەگەن ەكەن. ءوز اۋزىنان: «تورعايىم – اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي عوي», – دەگەنىن دە ەستىپ ەدىك.
سول تورعايدا بەس مۇراجاي بارىنا كوڭىل شاتتانادى. وسىلاردىڭ تورتەۋى «تورعايدىڭ جانكەلدين مۇراجايلار كەشەنى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنە قارايدى.
ۇلىلاردىڭ ۇلاعاتى ويعا تامىزىق بولىپ, رۋح سەرپىلىسىن ۇدەتە تۇسەدى عوي, ءاماندا. كوكەيىمىزدەن مىرجاقىپ بابامىزدىڭ «ويان, قازاق!» ۇرانى ءبىر اجىراعان ەمەس دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس. شۇكىر, قازاق ەلىنىڭ جارقىن بولاشاعى ءار جۇرەككە نۇر سەبەزگىلەيدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باياندىلىعى جولىنداعى ءار ادامنىڭ جانكەشتىلىگى كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەرەرى انىق قوي. ول ءۇشىن جاس ۇرپاق بويىنا وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتى قاستەرلەپ سىڭىرە بىلگەنگە نە جەتسىن.
وسى تۇرعىدا ءبىز جانكەلدين مۇراجايلار كەشەنىنىڭ جەتەكشىسى گۇلبانۋ سارسەكەمەن كەڭىنەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
اۋدان ورتالىعىندا 5 مۇراجاي بار. شاقشاق جانىبەك باتىرعا, الاش ارىستارى ا.بايتۇرسىن ۇلى مەن م.دۋلات ۇلىنا, ى.التىنسارينگە, ءا.جانكەلدينگە ارنالعان مۇراجايلار جانە حالىق اقىنى ن.احمەتبەكوۆتىڭ مۋزەي-ءۇيى.
ارقايسىسىندا تاريح قويناۋىنىڭ تىلسىم سىرلارى تۇنىپ جاتىر. ونىڭ العاشقىسى ءا.جانكەلدين مۋزەيى 1984 جىلى اشىلسا, ءتورت جىلدان كەيىن ى.التىنسارين مەموريالدى-پەداگوگيكالىق مۇراجايى كەلۋشىلەردى قابىلدادى. تاۋەلسىزدىك جاريالانعان جىلى الاش ارىستارى ا.بايتۇرسىن ۇلى مەن م.دۋلات ۇلىنىڭ ادەبي مۇراجايىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. 1993 جىلى شاقشاق جانىبەك باتىرعا ارنالعان رۋحاني شاڭىراق پايدالانۋعا بەرىلدى.
ءالىبي جانكەلديننىڭ مۇراجايى داڭقتى جەرلەسىمىزدىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا اشىلعان. ونىڭ «جول ساياحاتى», «بالالىق شاعى», «ەتنوگرافيالىق ءبولىم», «شالقار ساپارى جانە ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىس», «قىزىل كەرۋەن», «كوللەكتيۆتەندىرۋ ءداۋىرى», « ۇلى وتان سوعىسىنىڭ وتتى جىلدارى», «تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ», «بۇگىنگى تورعاي – تۇلەگەن تورعاي» سياقتى بىرنەشە ءبولىمى بار. ءبىر ەرەكشەلىگى, قىزىقتاۋشىلار لەگى ەش تولاستامايدى. جۇرتشىلىق اڭسارىن اۋدارىپ تۇرادى.
ونىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى اتاقتى پەداگوگ, كەيىن ءدىن قايراتكەرى اتانعان عازەز ءامىرحانوۆ ەدى. ءوزى سوعان بەس جىل جەتەكشىلىك جاسادى. ءسويتىپ جاڭا ۇلگىدەگى مۇراجاي قالىپتاستىرىپ, ودان كەيىنگىلەرىنە دە اقىل-كەڭەسىن ايتۋدان جالىقپاعان اسىل ازامات ەدى.
تورعاي جەرىنىڭ ءار پۇشپاعىن ىزگىلىك سەزىمىنسىز اتتاپ, باسا المايسىز عوي. وزگەلەرىن بىلاي ىسىرىپ, ءبىر عانا ىبىرايدىڭ تابانى تيگەن جەر ەدى دەسەك, جەتىپ جاتقانداي ما؟ 1864 جىلى سالىنعان تورعايداعى تۇڭعىش ىبىراي مەكتەبى تۇلەكتەرىنىڭ ۇندەۋىنىڭ ارقاسىندا 1988 جىلى ءبىلىم وشاعى قالپىنا كەلتىرىلىپ, مەموريالدى-پەداگوگيكالىق مۇراجاي بولىپ اشىلدى. مۋزەي مىناداي بولىمدەردەن تۇرادى: مۇراجاي تاريحى; شىعىس جۇلدىزدارى; دالالىق وقۋ مەن مۇسىلمانشا ساۋاتتانۋ; ىبىرايدىڭ اتا-تەگى. بالالىق شاعى مەن ءبىلىم العان ورداسى; ىبىراي اعارتۋشى-پەداگوگ, باسپاگەر جانە ونىڭ دوستارى; ىبىراي اشقان مەكتەپتەر تاريحى, ءىزباسارلارى مەن شاكىرتتەرى; ىبىرايعا تاعزىم, قۇرمەت; ت.ب. ۇستازدىق كورىگى وسى جەردەن باسىلىپ, ۇلان-بايتاق ەلىمىزدىڭ تۇكپىرلەرىنە ءبىلىم ۇشقىنىن شاشقان بۇل وڭىردەگى اتالمىش مۇراجاي ءتۇزىلىمى بولاشاققا قالتقىسىز قىزمەت جاساپ جاتقانداي.
تاعى ءبىر مۇراجاي تاۋەلسىزدىگىمىزدى الىپ, ەتەك-جەڭىمىزدى جيا باستاعان تۇستا, كەشەگى جاۋگەرشىلىك زاماندا قازاقتىڭ ءتورت تىرەگىنىڭ ءبىرى بولعان شاقشاق جانىبەك بابامىزدىڭ 300 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا, تورعاي حالقىنىڭ ءوز قاراجاتىمەن اشىلعان. بۇل مۇراجاي ءحVىىى عاسىرداعى جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزىندەگى «القاكول سۇلاما, اقتابان شۇبىرىندى» قاسىرەتىن كوز الدىنا اكەلەتىن «اڭىراقاي شايقاسى» دياراماسى مەن جانىبەك بابامىزدىڭ ءومىر جولى, جازعان حاتتارى, باباسى شاقشاق ءباھادۇر ۇستاعان تۋدىڭ قيىندىسى, «تارحان» اتاعىن العانداعى جارلىق پەن زيرات باسىنان اكەلىنگەن توپىراعى, باتىر جونىندە جازىلعان كىتاپتارمەن تولىقتىرىلعان.
كەشەگى وتكەن سويقان كەزەڭدەردە ەلدىك ءۇشىن كۇرەسكەن, قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ, توتاليتارلىق جۇيەنىڭ قىلبىراۋىنا تۇسكەن, تۇتاس ۇلتتىڭ قوس ارىسى ا.بايتۇرسىن ۇلى مەن م.دۋلات ۇلىنا ارنالعان مۋزەيدە قوس تۇلعانىڭ ءومىر جولى, ءبىلىم العان كەزەڭدەرى, تۇتىنعان زاتتارى, جاساعان ەڭبەكتەرى كورسەتىلەدى. تورعايدان تۇلەپ ۇشىپ, بۇكىل الەمگە تانىلعان ءىرى عالىمدار, اقىندار مەن جازۋشىلار, ونەردىڭ حاس شەبەرلەرى, سازگەرلەر, ءانشى-جىرشىلار جانە قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ءومىر دەرەكتەرى دە وسىندا.
زامان تالابىنا لايىقتى قادام جاساۋ قانداي ءبىر ءىستى دە بولسىن كوركەيتەدى عوي. سوعان لايىق بولۋعا قام جاسالۋدا. مۇراجاي قىزمەتكەرلەرى عىلىمي ىزدەستىرۋ, زەرتتەۋ, قور جۇمىسى, مادەني-اعارتۋ, باسپا ءىسى باعىتىندا شىعارماشىلىقپەن, باستاماشىلدىقپەن كوزگە تۇسۋدە. ماقساتتارى – ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن مادەني مۇرامىزدى, ەل تاريحىن ساقتاپ, ناسيحاتتاپ, كەلەر ۇرپاققا بۇكپەسىز جەتكىزۋ. وسى ورايدا وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بايقاۋلار مەن عىلىمي كونفەرەنتسيالارعا قاتىسىپ, ءتيىستى ماراپاتتارعا يە بولىپ ءجۇر. مىسالى, 2011 جىلى «مۇراجاي – تاريح پەن بۇگىنگى كۇننىڭ فەنومەنى رەتىندە» اتتى حالىقارالىق مۇراجايتانۋشىلار فورۋمى اياسىندا وتكىزىلگەن «ۇزدىك اۋىل مۇراجايى» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى اتانىپ, زور ابىرويعا بولەندى.
مۇراجاي جابدىقتاۋ كۇردەلى جۇمىس قوي. احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەن مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ تۇتىنعان زاتتارى مەن ەڭبەكتەرىنىڭ تۇپنۇسقالارى تۋىس-تۋعاندارىنان ارنايى بارىپ جيناقتالدى. احاڭنىڭ «قىرىق مىسال» (قازان, 1909 ج), «ماسا» (ورىنبور, 1911 ج) كىتاپتارى 1937 جىلى كيىزگە ورالىپ, جەر استىنا كومىلگەن ەكەن. سول باعا جەتپەس مۇرالاردى 1990 جىلى قازىپ الىپ, مۇراجاي قورىنا تابىس ەتكەن سماعۇلوۆ ەردەن اقساقال ەدى. وعان كەزىندە اكەسى: «بالام, احاڭ حالىق جاۋى بولۋى مۇمكىن ەمەس, ءتۇبى اقتالادى. كەزىندە اق كەلىندى ەلگە الىپ كەلگەندە قوس كىتاپتى سىيعا تارتىپ ەدى, ەسىڭدە بولسىن ءتۇبى اقتالعاندا وسى جەردەن قازىپ الاسىڭ», – دەپ وسيەتتەپتى. اراعا جىلدار تۇسكەندە ەردەن اتامىز اماناتقا قيانات جاساماي مۇراجايعا الگى قازىنانى تابىستاپتى. وسىلايشا جادىگەرلەر تۇس-تۇستان جينالىپ باس قۇرادى.
شولپان احمەتقىزى مەن گۇلنار مىرجاقىپقىزى احاڭ مەن جاقاڭنىڭ اقتالۋىنا بايلانىستى 1991 جىلى تورعايدا وتكەن رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسياعا ارنايى كەلىپ قاتىسقاندا, قاسىندا ءجۇرىپ قىزمەت ەتىپ ەدىك. سول كىسىلەردىڭ دە مۇراجايعا سىيى مولىنان بولدى. ەڭ كەرەمەتى قوس ارىستىڭ ناقتى تۇتىنعان زاتتارى مەن شىعارعان كىتاپتارىنىڭ سيرەك كەزدەسەتىن نۇسقالارىن سىيلاۋى – باعا جەتپەس قۇندىلىق ەدى. مىنا مىسالدى ايتساق, كوزسىز ەرلىككە پارا-پار وقيعاعا ءتانتى بولاسىز. گۇلنار اپامىز قيىن-قىستاۋ كەزدە اكەسىنىڭ دۇنيەلەرىمەن قاتار, اتاسى احمەتتىڭ 4-كىتابىنىڭ تۇپنۇسقاسىن ورىنبوردان ماسكەۋگە كوشىپ بارا جاتقان تاتار كورشىسىنە اماناتتاپ تابىستاعان ەكەن. 52 جىل بويى وعان الىستان اقىسىن جىبەرىپ وتىرىپ, 1990 جىلى عانا الماتىعا الىپ كەلىپ, كەلەسى جىلى تورعايداعى مۇراجايعا وتكىزدى. سونداي-اق احاڭنىڭ ۇيىشىلىك قولدانىستاعى – جەز لەگەن, شيفونەر, اعاش ديۆان, ساعاتى, جورنال ۇستەلى, پاتەفونى, ت.ب. مۇراجايدىڭ كوزقۇرتىنا اينالعان.
– سىرت كورۋشى تۇگىلى, وتىز جىل وسى سالانىڭ سەنىمدى قامقورشىسى, جەتەكشىسى بوپ جۇرگەن ءوزىم دە مۇراجاي تابالدىرىعىن اتتاعان سايىن جۇرەگىم اتشا تۋلاپ, ارىستارمەن سالەمدەسە باستاعانداي ىستىق ءبىر كۇي كەشەتىنىمدى ايتسام, استە اسىرەلەۋ بولماس دەپ ويلايمىن, – دەگەن گۇلبانۋ سوزىنەن مول سىر ۇعۋعا بولاتىن سەكىلدى.
ال جاقاڭ تۇتىنعان زاتتارعا كەلەر بولساق, اس ۇستەلى, تۋمباسى, قول جۋعىشى, شاي ابزەلدەرى, كەستەلى اتلاس كورپەسى, بۇنىڭ ءبارى شەشەمىز عاينيجامالدىڭ توركىنىنەن كەلگەن دۇنيەسى بولسا, تار جولتايعاق كەشۋ جىلدارىندا قاپاستا وتىرىپ وزىنە تىككەن قازاقى اياقتالماي قالعان تاقياسى مەن قىزى گۇلنارعا جاساعان فوتوراماسى, 10 جاسىندا دۇنيە سالعان بالاسى الىبەككە جاساتقان قايىستان جاساپ كۇمىسپەن شەكەلەتكەن بەلبەۋى, جولعا ۇستاعان پارتپلەتى مەن الاشتىڭ كەيۋاناسى اتانعان گۇلنار اپامىزدىڭ ورانعان جورگەگى, عاينيجامالدىڭ تۇتىنعان قوبديشاسى مەن قايشىسى, بالالارىنىڭ شاشىن العان ماشينكاسى مەن وزىنە توقىعان جاعاسى – وسىنىڭ ءبارى گۇلنار اپامىزدىڭ مۇراجايعا تابىس ەتكەن جادىگەرلەرىنىڭ ءبىر پاراسى عانا. وسىنىڭ ءبارى مۇراجايداعى قۇندى دۇنيەلەر.
مىرجاقىپتىڭ سۇيەگىن كارەليادان ەلگە اكەلەر كەزىندە قورىمنان الىنعان ءبىر ۋىس توپىراق جايلى بىلگەننىڭ ارتىعى بولماس. سول توپىراقتى اپامىز ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن توسەگىنىڭ باسىندا ساقتاپ, دۇنيە سالار الدىندا بالاسى ەرلان ساتىبالدى ۇلىنا «قابىرىمنىڭ ىشىنە, دەنەمە جارتىسىن سەبەرسىڭدەر, قالعانىن تورعايداعى مۋزەيگە, گۇلبانۋعا تابىس ەتەرسىڭ» دەپ امانات ەتىپتى. انا وسيەتىنە ادال ەرلان ناعاشى اتاسى مىرجاقىپ قابىرىنىڭ سول توپىراعىن مۋزەي قورىنا تابىستادى.
ەندى بەسىنشى مۇراجاي تۋرالى دا قىسقاشا تانىستىرا كەتەيىك. ول تورعايدىڭ توپجارعانى, ايتىس ءدۇلد ۇلى نۇرحان احمەتبەكوۆتىڭ مۋزەي-ءۇيى 1983 جىلى اقىننىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىندا اشىلىپ, بۇگىنگە دەيىن حالىققا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. انە ءبىر جىلى ۇرپاقتارى مەن جەرلەستەرىنىڭ جيناعان قارجىسىنا عيمارات كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى.تورعاي مۇراجايلار كەشەنىنىڭ قىزمەتكەرلەرى تاقىرىپتىق جوسپارىن, جاڭادان ەكسپوزيتسياسىن جاساۋعا كومەكتەسەدى.
ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ولكەتانۋشىلاردىڭ, گەوگرافتاردىڭ, وقۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن تورعاي ەلىنىڭ قاسيەتتى جەرلەرىنە ەكسپەديتسيالار ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى. سونىمەن قاتار «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى» ارنايى جوباسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىمەن تۇرعىندار اراسىندا كەزدەسۋلەر مەن سەمينارلار وتكىزىپ, مۇراجاي قىزمەتكەرلەرى باياندامالار وقيدى.
بيىل الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى كارتاسىنا» ءبىزدىڭ اۋداننان ەنگەن 7 نىسان تۋرالى ماعلۇماتتار بەرىلدى. اتاپ ايتساق: الباربوگەت بوگەتى – كوكالات اۋىلى, مىرجاقىپ دۋلات ۇلى كەسەنەسى – بيدايىق اۋىلى, بايمىرزا اۋليە كەسەنەسى – قالام-قاراسۋ اۋىلى, قازىباي اۋليە مازارى– ارالباي اۋىلى, تىلەپ اۋليە مازارى – جىلانشىق بويى, احمەت بايتۇرسىن ۇلى ءۇيى – اقكول اۋىلى, 1916 جىلعى تاتىر شايقاسى بەلگىسى – جاركول اۋىلى. 2019 جىلى كيەلى ورىندار قاتارىنا شۇبالاڭ اۋىلىنداعى بەيسەن باتىر كەسەنەسى ەنگىزىلدى. سونىمەن قاتار «تۋعان ولكە تۇلعالارى» كورمەلەر جوباسى, جەڭىستىڭ 75 جىلدىعىنا «تورعايلىقتار سوعىس مايدانىندا» تسيكلى دا كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلۋدا.
بىلتىرعى ءبىر اۋقىمدى ءىس-شارا جۇرت كوكەيىنە قوناقتاپ قالعانداي ەكەن.
«قازاقستاننىڭ رۋحاني كيەلى جەرلەرى» باعدارلاماسى اياسىندا اۋقىمدى ولكەتانۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ماقساتىندا نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتەن پروفەسسورلار, ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتار, سونداي-اق ماجارستان پروفەسسورلارىنان قۇرالعان ەكسپەديتسيا ولكەمىزدىڭ تاريحي ورىندارىنا ساياحات جاساپ, مۇراجايلاردى ارالاپ, ەل تاريحىمەن تانىستى. ولاردىڭ زەرتتەۋ ناتجەلەرى مول قايتارىمىمەن قۋانتۋدا.
سونداي-اق اباي مەرەيتويىنا, تاعى باسقا ايتۋلى كۇندەرگە تورعايلىقتاردىڭ قوسقان ۇلەسى دە قوماقتى بولعانى بايقالادى. ىندەت كەسەلىنە بايلانىستى ءىس-شارالار الەۋمەتتىك جەلىلەردە, ونلاين تۇردە جالعاستىرىلدى.تىكەلەي ەفير ارقىلى مەرەيتوي يەلەرىنە ارنالعان ءىس-شارالار وتكىزىلدى. كارانتين ۋاقىتىندا بارلىق ايماقتارداعى مۋزەي قىزمەتكەرلەرى ۇيىمداستىرىپ جاتقان ونلاين كونفەرەنتسيالارعا, سەمينارلارعا قاتىسۋدى ۇزگەن ەمەس. سونىمەن قاتار ۇجىم قىزمەتكەرلەرى ءساۋىر ايىندا ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيى مەن قازاقستان مۋزەيلەرىن اقپاراتتىق-ادىستەمەلىك قولداۋعا ارنالعان بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرسىنان ءوتىپ, سەرتيفيكاتقا يە بولدى. «مۋزەيگە سىي» اكتسياسى اياسىندا قور بىرنەشە قۇندى جادىگەرمەن تولىقتى. ەل اراسىندا ەلەۋسىز جاتقان, قولدانىستان شىعىپ قالعان تاريحي ماڭىزى بار مۇرالار جيناستىرىلدى. جەتەكشى گ.سارسەكەنىڭ ءوزى اتىراۋ قالاسىندا «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى گەوگرافياسى» جوباسىنا ارنالعان ءىىى رەسپۋبليكالىق فورۋمدا «ۇزدىك ولكەتانۋشى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. بىلتىر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ءتىل ساياساتى كوميتەتى ا.بايتۇرسىن ۇلى مەن م.دۋلات ۇلى مۋزەيىنىڭ ۇجىمىن قوس ارىستىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋداعى ەڭبەكتەرى ءۇشىن العىس حاتپەن ماراپاتتادى.
– الداعى ۋاقىتتا كەشەن قورىنداعى جادىگەرلەر مەن قۇجاتتاردى تسيفرلى جۇيەگە كوشىرىپ, ەكسكۋرسيالاردى ۇنتاسپاعا جازۋدى كوزدەپ وتىرمىز. سونداي-اق « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلاماسى اياسىندا التىن وردانىڭ 750 جىلدىعى, ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىعى, تورعاي بەكىنىسىنىڭ 175 جىلدىعى, الاش ارىسى م.دۋلات ۇلى مەن گۇلنار مىرجاقىپقىزىنىڭ مەرەيتويلارىنا ارنالعان ءىس-شارالار دا ساتىمەن جۇزەگە استى. ارينە, كەيبىرىنە مىنا ىندەت قولبايلاۋ بولعانى دا بەلگىلى. وسى رەتتە وبلىس باسشىلارىنىڭ, اۋدان اكىمى ش.وسپانوۆتىڭ جۇمىسىمىزعا دەگەن ءىلتيپاتتى قامقورلىعىنا راحمەت ايتۋدى پارىز سانايمىن,– دەيدى گ.سارسەكە.
گۇلبانۋ قارىنداسىمىز تۋعان جەرگە تۋىن تىگىپ, سانالى عۇمىرىن تالانتتى مارقۇم اعاسى, جازۋشى قوعاباي سارسەكەگە ۇقساپ, حالقىنا ۇلتجاندىلىقپەن قالتقىسىز ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان تۇلعا. وسى ورايدا ونىڭ كوڭىل تولقىتارلىق ءبىر اڭگىمەسىن ەسكە سالا كەتكەننىڭ ارتىقتىعى بولماس
– «اركىمنىڭ تۋعان ەلى – مىسىر شاھارى» دەمەكشى, تورعاي مەن ءۇشىن جەردىڭ ءجانناتى دەپ بىلەمىن. تورعاي تۋرالى جىرلاماعان اقىن جوق. ەرتەرەكتە بولعان مىنا وقيعانى ايتا كەتكىم كەلىپ وتىر. بيىل ومىردەن وتكەن ەل پەرزەنتى, قوعام قايراتكەرى, اكادەميك كەنجەعالي ابەن ۇلى ساعاديەۆتىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا كەلەتىن قوناقتار ءتىزىمىن وقىپ وتىرعانىمدا كوزىم ء«ابىش كەكىلباەۆ, جۇبايىمەن» دەگەن سوزگە ءتۇسىپ, كوڭىلىم الاڭداپ قالدى. «بۇل قالاي بولادى ەكەن, ول كىسى كەلە الا ما؟» دەگەن سۇراق تۋىندادى. سەبەبى جاقىن ارادا عانا قابىرعاسى قايىسىپ, باۋىرى مەن بالاسىنان ايرىلعانىن ەستىگەن ەدىك. وسى سۇراققا جاۋاپتى كەش بارىسىندا ءبىلدىم. ءسوز كەزەگىن ءابىش اعاعا بەردىم. ورتاعا شىققان ابىز اعامىز بىلاي دەپ ەدى: «قان جۇتىپ, قارالى بولىپ وتىرسام دا, مۇندا كەلۋىمنىڭ سەبەبىن ايتايىن. احاڭنىڭ كىندىك قانى تامعان, تابانىنىڭ ءىزى قالعان قاسيەتتى تورعاي جەرىنەن رۋحىمدى بيىكتەتىپ, رۋحاني قازىنا الۋعا كەلدىم», – دەگەن ابەكەڭنىڭ جان تەبىرەنتەرلىك ءسوزىن ەسكە الىپ ەدى گۇلبانۋ.
كەزىندە ماعجان جۇماباەۆ «مەن جاستارعا سەنەمىن» دەسە, ەلباسى «ەل بولاشاعى – جاستار» دەپ ۇنەمى ايتىپ ءجۇر. بۇگىنگى تاڭدا جاستار ەشقانداي جالعان ۇرانسىز, ايقايلاماي, داڭعىرلاتپاي, جىلداعى ءداستۇر بويىنشا «جۇرەگىمنىڭ ءدۇرسىلى – تورعاي» اتتى دەكادا ۇيىمداستىرىپ, جۇدىرىقتاي جۇرەكتەرى ارقىلى ەلگە, جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن, پاتريوتتىق سەزىمدەرىن كورسەتىپ جاتىر ەكەن. ال ونداي ىرگەلى ءىستىڭ باستاۋىندا تورعاي مۇراجايلار كەشەنى تۇر.
قايسار ءالىم,
گازەت ارداگەرى, جانكەلدين اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
قوستاناي وبلىسى