شىعىستا اتقارىلعان شارۋا كوپ

ءدال قازىرگى ۋاقىتتا وڭىردەگى ەڭ وزەكتى ماسەلە – كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋىن توقتاتۋ. ويتكەنى سوڭعى ايلاردا Covid-19 ۆيرۋسى كۇرت كوبەيىپ, حا­لىق­تى ەلەڭ­دەتىپ قويعانى جاسىرىن ەمەس. بۇ­گىن­دە وبلىستا ۆيرۋس­پەن اۋىر­عاندار سانى – 14 402, ءدال قازىر اۋرۋ­حانالاردا 659 ادام جاتىر, ناۋ­قاس­تانعانداردىڭ 95 پايىزى ەم­دەلىپ شىق­تى.

وبلىس اكىمىنىڭ مالىمدەۋىنشە, وڭىردە 40 ينفەكتسيالىق ستاتسيونار دايىندالىپ, تولىق جابدىقتالعان 6 مىڭنان استام توسەكتىك ورىن ۇيىمداستىرىلدى. بيىلعى اقپان ايىنان بەرى ناۋقاستارعا ار­نال­عان توسەكتىك ورىن سانى – 12 ەسەگە, رەا­ني­ماتسيالىق توسەكتىك ورىن 10 ەسەگە ارتقان.

اۋىر ناۋقاستار ءۇشىن يممۋندىق پلاز­مانىڭ 3 مىڭنان استام دوزاسى دا­يىن­دالدى. بۇل بۇكىل رەسپۋبليكا بو­يىن­­شا ازىرلەنگەن دوزانىڭ 62,5%-نا تەڭ. قازىرگى ۋاقىتتا 150 پاتسيەنتكە 309 دوزا پلازما قۇيىلدى. سونىمەن قاتار ءدارى-دارمەكتەر مەن جەكە قورعانىس قۇ­رال­­دارىنىڭ تۇراقتاندىرۋ قورى قۇ­رىل­دى. دەمالىسسىز تاۋلىك بويى 15 كوم­­پيۋ­ت­­ەرلىك توموگراف جۇمىس ىستەيدى. 1 جەل­توقساننان تاعى ءۇش جاڭا كت اپپاراتى ىسكە قوسىلادى. مەديتسينالىق قۇ­رال­­دارمەن تولىق جابدىقتالعان جەدەل مە­دي­تسينالىق جاردەم كولىگى 2,5 ەسەگە كوبەيدى. ىندەتتى ۋاقتىلى انىقتاۋ ءۇشىن پتر زەرتحانالار جۇمىستارىن كۇشەيتتى.

– مەن كۇندەلىكتى اۋدان, قالا اكىم­دە­­رىمەن بايلانىسقا شىعىپ, وڭىر­لەر­­دەگى سانيتارلىق-ەپيەدميالىق جاع­­دايدى تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر­مىن. ازىرشە وسكەمەن, التاي, ريد­دەر, سەرەبريانكا قالالارىندا جانە گلۋ­بو­­كوە اۋدانىندا اۋرۋ بەلگىلەرىنىڭ وسكە­نى بايقالادى. ۆيرۋستىڭ تارالۋى تۇر­عىن­داردىڭ سانيتارلىق تالاپتاردى ساق­تاۋىنا, باقىلاۋشى ورگان­دار­دىڭ قىز­مە­تىنە, كليماتقا جانە دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جاعدايىنا باي­لا­نىس­تى. ىندەت ەڭ كوپ جۇعاتىن ورىن­دار­­دىڭ ءبىرى – قوعامدىق كولىكتەر. ال كا­سىپ­ورىنداردا اۋرۋدىڭ جۇعۋى از. ما­سە­لەن, «كازتسينك» زاۋىتىندا بۇكىل كەزەڭ ىشىن­دە نەبارى 104 ادام عانا ۆيرۋسقا شال­دىققان, – دەيدى وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ.

وبلىستاعى شەكتەۋ شارالارى ءبىلىم بە­رۋ جۇيەسىنە دە ايتارلىقتاي اسەر ەتكەن. ويتكەنى مۇعالىمدەر قىسقا مەر­زىم ىشىندە جاڭا فورماتقا كوشۋگە ءماج­بۇر بولدى. ال وقۋشىلار كەدەرگىسىز ءبى­لىم الۋ ءۇشىن جالپى مەكتەپتەرگە 33 مىڭنان استام كومپيۋتەر ساتىپ الىندى. وقۋشىلاردىڭ 90 پايىزدان استامى ين­تەرنەت جەلىسىنە قوسىلىپ, بالالاردىڭ 6 پايىزى روۋتەرمەن قامتاماسىز ەتىلدى.

كارانتيندىك شارالاردىڭ ەنگىزىلۋىنە باي­­لانىستى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كار­تاسى» باعدارلاماسى جۇزەگە اسى­رى­لا باستادى. ءباسپاسوز كونفەرەنتسيا­سىن­­دا دانيال احمەتوۆ اتالمىش باع­دار­لا­ما اياسىندا 479 الەۋمەتتىك نىسان­عا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, 21 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلعانىن اتاپ ءوتتى. سەمەيدەگى پەريناتالدىق ورتا­لىق­تا, اياگوز, گلۋبوكوە, جارما جانە ۇلان اۋدان­دارىنداعى اۋرۋحانالار­دا كۇر­دە­لى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ال شە­مو­نايحا قالاسىندا دەنە شىنىق­تى­رۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ, سەمەيدەگى راديو­لوگيالىق ورتالىقتىڭ, سونداي-اق ەكى پا­تەرلى 37 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا تايا­دى.

ءۇي قۇرىلىسى دەمەكشى, وتكەن جىل­دىڭ باسىندا باسپانا كەزەگىندە تۇرعان 906 وتباسىنىڭ 563-ءى باسپاناعا قول جەت­كىز­دى. جىل سوڭىنا دەيىن وڭىردە 1038 كوپ­­بالالى وتباسى قونىس تويىن توي­لا­ماق.

ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنىنا كەلەر بولساق, سوڭعى ون ايدا اتقارىلعان جۇمىستار از ەمەس. كاسىپ­كەرلىكتى قولداۋ كارتاسى اياسىندا ەكس­پورتتىق وندىرىستەردى قۇرۋ ءۇشىن 2020 جىلدان 2025 جىلعا دەيىن وبلىس­تا 10 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا با­عىتتالعان 32 جوبا ىسكە اسى­رىل­ماق. ايماق باسشىسىنىڭ ايتۋىن­شا, ما­ڭىز­دى جوبالاردىڭ ءبىرى – جىلدىق قۋاتى 200 توننا ۋران وندىرەتىن اەس-كە ارنال­عان جىلۋ بولەتىن زاۋىت قۇرىلىسى. بۇل جوبا ازيا نارىعىنا باعىتتالىپ وتىر. سونداي-اق «قارشىعا» كەن ور­نى­نىڭ كەن بايىتۋ كەشەنىنىڭ جانە «سۋىقتىباستاۋ» ۋچاسكەسىندە اكتاستى قايتا وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالدى. «قىزىلقايىڭ» كەن ۋچاسكەسىندە قۋاتتىلىعى جىلىنا 25 ملن توننا كەن وندىرەتىن بايىتۋ كومبي­نا­تىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. ول كاسىپورىن ونىمدەرىن رەسەي مەن قىتايعا ەكسپورتتاۋدى كوزدەپ وتىر.

ەكسپورتقا شىعاراتىن ءداندى-داقىل­دار­دىڭ كولەمىن ارتتىرۋ بويىنشا دا ناقتى جۇمىستار جۇزەگە اسىپ جاتىر. كۇزگى جيىن-تەرىننىڭ ءونىمى 340 ملرد تەڭ­گ­ەگە باعالانىپ, وتكەن جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 130%-عا ءوستى. بارلىعى 804 مىڭ توننا ءداندى داقىلدار جينالسا, ونىڭ 626 تونناسى – مايلى داقىلدار.

– الەمدە بۇرشاق جانە مايلى دا­قىل­دارعا سۇرانىس جوعارى. ءبىزدىڭ تۇتى­نۋشىمىز – قىتاي. ەلىمىزدە وسىرى­لەتىن كۇنباعىستىڭ 66%-ى شىعىس قازاق­ستانعا تيەسىلى. سوندىقتان وسىمدىك ما­يىنىڭ الۋان ءتۇرىن ءوندىرۋ بويىنشا كوشباسشى بولاتىن مۇمكىندىگىمىز زور. مايلى داقىلدار ەگىستىگىن 23%-دان 40%-عا دەيىن ۇلعايتۋ قاجەت, – دەيدى ايماق باسشىسى.

بۇدان باسقا, تيىمدىلىگى جوعارى جۇ­گە­رى, سويا, راپس سياقتى داقىلداردىڭ ال­قاپ­تارىن ۇلعايتىپ, ەگىستىكتەردى ءار­تا­راپ­­تاندىرۋ جۇمىستارى قولعا الىن­عان.

ايماق باسشىسى مال شارۋاشىلىعى سالا­سىنداعى جەتىستىكتەردى دە تىلگە تيەك ەتتى. ءسۇت جانە ەت ءوندىرۋ كولەمى بويىنشا ءوڭىر الدىڭعى ورىندا. بيىل 7 مىڭ باس ءىرى قاراعا ارنالعان ءۇش بورداقىلاۋ الاڭى پايدالانۋعا بەرىلدى, 1600 باسقا ارنالعان 8 تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى سالىنىپ, رەكونسترۋكتسيالاندى. بەس ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتى ىسكە قوسىلدى.

الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە نازاردان تىس قالىپ جاتقان جوق. حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتۋ بويىنشا جوبالاردى جىل سايىن قارجىلاندىرۋ كولەمى 2015 جىلدان باستاپ 3,6 ەسەگە دەيىن وسكەن. سۋ قۇبىرلارى 209 ەلدى مەكەنگە تارتىلىپ, 240 مىڭ ادام اۋىز سۋمەن قامتىلدى. قولعا الىنعان سۋمەن قامتۋدىڭ 41 جوباسى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالادى. بۇدان باسقا 51 بلوك-ءمودۋلدى ستانسا ورناتىلىپ, 21 مىڭ تۇرعىن ساپالى اۋىز سۋعا قول جەتكىزەدى. ونىڭ ىشىندە شەكا­را­لىق اۋداننىڭ تۇرعىندارى دا بار.

سونىمەن قاتار دانيال احمەتوۆ وڭىر­دەگى ىسكە اسىپ جاتقان يننوۆاتسيالىق جو­بالار تۋرالى دا ءسوز ەتتى. تىڭ جوبا­لا­ر­دىڭ ءبىرى – شىعىستا تراۆماتولو­گيا مەن ورتوپەدياعا ارنالعان مەديتسينالىق يمپلانتتار ءوندىرۋدى باس­تاعان. قازاق­ستان­دىق يمپلانتتاردىڭ سا­پاسى عانا ەمەس, باعاسى دا ءتيىمدى. ورتو­پەديالىق پروتەزدەر شيكىزاتتىڭ وزىن­دىك قۇنىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى شەتەلدىكتەردەن 70%-عا ارزان ەكەن.

الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مىندەت­تەر­دى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جاسالعان باياندامادان سوڭ د.احمەتوۆ جۋرناليس­تەر تاراپىنان قويىلعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. سول ساۋالداردىڭ بىرقاتارىنا توق­تالايىق.

– پتر-تەستىڭ قۇنى تىم قىمبات, ونى تۇرعىندار ءۇشىن تەگىن ەتۋگە بولماي ما؟ وب­لىستاعى ءار اۋدان ورتالىعىنا ءبىر-بىر­دەن كومپيۋتەرلىك توموگراف (كت) قۇ­رىل­عى­سىن ورناتۋعا بولا ما؟

– ءيا, العاشىندا تەست قۇنى 18 500 تەڭگە بولدى, كەيىن 11 500 تەڭگەگە ارزاندادى. قازىر – 8 125 تەڭگە. بۇل ماسەلەنى ۇكى­مەت قاراستىرۋى ءتيىس. بىزدە ونداي مۇم­كىندىك جوق. تەك بەكىتىلگەن 10 سانات­تا­عى ازاماتتارعا عانا تەست تەگىن جاسالادى. توموگرافتار تۋرالى ايتسام, وبلىس­تا قازىر 18 كت اپپاراتى ىستەپ تۇر. ءار 250 مىڭ تۇرعىنعا 1 قۇرىلعىدان كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا زايسان, كۇرشىم, تار­با­عاتاي اۋداندارىنا توموگراف الۋدى قاراس­تىرىپ وتىرمىز. توموگرامماعا كەزەكتە تۇرعان ازاماتتار جوق.

– كوپىر قۇرىلىسىنان تاجىريبەسى جوق كومپانيا بۇقتىرما كوپىرىن سالۋ تەندەرىن قالاي ۇتىپ الدى؟

– بۇل – جالعان اقپارات. تەندەردى جەڭگەن كومپانيانىڭ بۇل سالادا ۇلكەن تاجىريبەسى بار, الەۋەتى دە جەتەرلىك.

– شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى باس­تى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكولوگياعا قا­تىس­تى. وسىعان وراي وڭىردەگى زاۋىتتاردا تازارتۋ قۇرىلعىلارىن ورناتۋ ءىسى قالاي جۇرۋدە؟

– ارينە ەكولوگيا ءوڭىرىمىزدىڭ باس­تى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى بولىپ قا­لۋدا. سوڭعى كەزدەرى ماسەلەنى شەشۋگە 35 ميلليارد تەڭگە قارجى سالىن­دى. شىعارىلاتىن قالدىقتار 10 مىڭ تونناعا ازايىپ وتىر. ەڭ ءىرى كاسىپورىننىڭ ءبىرى – «كازتسينك» 15 جىلدا شىعارىندىلار كولەمىن 41,7 پايىزعا كەمىتتى. بۇگىندە ءبىز كەشەندى باعدارلاما ازىرلەپ وتىرمىز, ونى ىسكە اسىرۋعا 50 ميلليارد تەڭگە كوز­دەلگەن.

– «وسكەمەن – راحمان قاينارى» جو­لىنىڭ قۇرىلىسى قاشان جالعاسادى؟

– قۇرىلىستىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇ­جات­تاماسى قايتا قارالىپ جاتىر. نى­سان قۇرىلىسى مىندەتتى تۇردە اياق­تالا­دى.

– بۇقتىرما كوپىرىن سالۋعا وبلىس سۇراعان 5 ملرد تەڭگەنىڭ ءوتىنىمىن ۇكىمەت قابىلداماي تاستادى. اتىراۋلىق كومپانيا ىسكە قاشان كىرىسەدى؟

– جوبا بار, 200 ميلليون تەڭگە سا­لىن­عان. جۇمىس جۋىق ارادا باستالادى.

– الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءسىزدىڭ وسكە­مەن­دە پۋشكين ەسكەرتكىشىن ورناتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىپ جاتقان ۆيدەو تاراعان بولاتىن. بىلگىم كەلگەنى, ءبىر قالاعا ەكى پۋشكين ەسكەرتكىشى كوپتىك ەتپەي مە؟

– بۇل ءالى باسى اشىق ماسەلە. ناقتى شەشىم قالانىڭ قوعام وكىلدەرىمەن وتە­تىن بىرلەسكەن جيىندا قابىلدانادى.

شىعىس قازاقستان وبلىسى