قىلمىستىڭ الدىن العان ابزال

جاڭعىرتۋ جالعاسادى

ىشكى ىستەر ورگاندارىن جاڭعىرتۋ جو­نىن­دەگى جول كارتاسىن جۇزەگە اسىرۋ ماق­ساتىندا ەلەۋلى شارالار جۇزەگە اسىرى­لۋدا. اتاپ ايتقاندا, ىشكى ىستەر ورگاندارى مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ بولىنىستەر سانى ازايتىلىپ, ارتىق باسقارۋ بۋىندارى تاراتىلدى. ەسەپ بەرۋلەر 2,5 ەسەگە دەيىن قىسقاردى.

جۋىردا ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى كوميتەت ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىنان شىعارىلدى. جىل اياعىنا دەيىن 574 نى­ساننان پوليتسيا كۇزەتى الىنىپ, بۇل مىندەت باسەكەلەس ورتاعا بەرىلەتىن بولادى.

بۇگىندە پوليتسيا قىزمەتىنە باعا بەرۋ­دىڭ جاڭا جۇيەسى قولدانىلىپ, حالىقتىڭ پوليتسياعا سەنىم ءبىلدىرۋ دەڭگەيى مەن قولجەتىمدىلىگى نەگىزگە الىنۋدا. مۇنداي كري­تە­ريلەردى انىقتاۋ ءۇشىن تاۋەلسىز ينستي­تۋت­تار الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, سونىڭ نا­تي­جەسىندە وتكەن جىلدىڭ قو­رى­تىن­دىسى بويىنشا ازاماتتاردىڭ 38 پايى­زىنىڭ پوليتسياعا سەنەتىنى انىق­تالدى. ال ءىشىنارا سەنەتىندەر – 51 پايىز.

Global Peace Index جاھاندىق بەي­بىت­شىلىك يندەكسى بويىنشا 2020 جىلى قازاق­ستان قاۋىپسىزدىگى سەنىمدى ەلدەر تىزىمىندە الەمدەگى 163 ەلدىڭ ىشىندە 70-ورىندى يە­لەندى.

مەملەكەت باسشىسى كادر ساياساتىن جاقسارتۋعا باسا نازار اۋداردى. كادرلاردى ىرىكتەۋ مەن ورنالاستىرۋعا قاتاڭ تالاپ قويىلدى.

مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ 83 پايىزى اۆتوماتتاندىرىلسا, جىل اياعىنا دەيىن بۇل كورسەتكىشتى 95 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلۋدە.

ەلىمىزگە كەلگەن شەتەلدىكتەردى 30 تاۋ­لىككە دەيىن تىركەۋ ءتارتىبى جويىلىپ, «ە-Visa» جوباسى اياسىندا ەلشىلىككە بار­ماي-اق ەلەكتروندى تۇردە ۆيزا الۋ ءتارتىبى وڭايلاتىلدى.

ىشكى ىستەر ورگانىنداعى ءاربىر سىباي­لاستىق توتەنشە جاعداي رەتىندە باعالا­نىپ, سول قىزمەتتەردىڭ باسشىلارى لاۋاز­ى­مىنان بوساتىلادى. مىسالى, جىل باسىنان بەرى قول استىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ زاڭ­سىز ارەكەتى ءۇشىن 129 باسشى ورنىنان بوسا­تىلدى, ونىڭ ىشىندە 39-ى جۇمىستان شىعارىلدى. سوڭعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە جەمقورلىق قىلمىسى 34 پايىزعا ازايسا, تىركەلگەن وسى قىلمىس ءتۇرىنىڭ 72 پايىزىن وزىندىك قاۋىپسىزدىك قىزمەتى انىقتادى.

مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. كەلەسى جىلدان باستاپ ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ جالاقىسى كوتەرىلەدى جانە ءۇيدى جالعا الۋ ءۇشىن وتەماقى الاتىندار سانى وسەدى.

القا ماجىلىسىندە قازاقستان پرەزي­دەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىل ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە ءۇي جالداۋ ءۇشىن 15 ميلليارد تەڭگە بولىنسە, كەلەسى جىلى تاعى 10 ميلليارد تەڭگە قوسى­لاتىنىن ايتىپ قۋانتتى. سەگىز مىڭنان استام قىزمەتكەر وتەماقى الاتىن بولادى.

– مەن ۇكىمەتكە سىزدەردىڭ ەڭبەك­اقى­لارىڭىزدى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەك­اقىسىمەن تەڭەستىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىم. سوڭعى ءۇش جىلدا ەڭبەكاقى 30 پا­يىزعا وسەتىن بولادى, – دەدى پرەزيدەنت. – پاترۋلدىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى مەن ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ ەڭبەكاقىسى وسەدى.

ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ وكىلەتتىگى ارتادى

ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە مەملەكەت باسشىسى قۇرى­لىمدىق وزگەرىستەردى جالعاستىرا بەرۋ قا­جەتتىگىن باسا ايتتى. ويتكەنى ونسىز قول­عا العان رەفورمالاردى تابىستى جۇ­زەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. پوليتسيا قوسال­قى فۋنك­تسيالاردان باس تارتۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى وسى جايىندا دا وي قوزعادى.

– پوليتسيادا دورەكىلىك پەن بىلىكسىز­دىككە جول بەرىلمەۋى كەرەك. مۇندا جوعارى دايىندىقپەن كەلگەن جانە ءوز ىسىنە شىنايى بەرىلگەن ماماندار جۇمىس ىستەۋى قاجەت. مەملەكەت پەن قوعام وڭتايلى وزگەرىستەردى كۇتىپ وتىر. ءتارتىپ ساقشىلارى ازاماتتارعا ۇلگى بولۋعا ءتيىس, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

قازىر حالىقپەن كۇندەلىكتى بەتپە-بەت جۇمىس ىستەيتىن سالانىڭ ءبىرى – ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار. ولاردىڭ جۇمىسى «قادام­دىق پوليتسيا» پرينتسيپىمەن قايتا ۇيىم­داس­تىرىلۋدا.

قىلمىستىڭ الدىن الۋدا ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلارعا جۇكتەلەتىن مىندەت زور. بۇگىندە ولار ەسەپتە تۇرعان 135 مىڭ ادام­نىڭ ءتارتىبىن باقىلاۋدا. ۋچاسكەلىك ينس­پەكتورلاردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋمەن بىرگە ولاردىڭ وكىلەتتىلىگىن كەڭەيتۋ دە جوسپارلانۋدا. بولاشاقتا ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار الكوگولدى ىشىمدىكتى پايدالانۋ مەن تۇرعىن ۇيدەن شىعارىپ جىبەرۋگە قاتىستى 10 كۇنگە دەيىنگى مەر­زىمگە تىيىم سالۋ مەن شەكتەۋدى وزدە­رى بەلگىلەيتىن بولادى. پوليتسيا ورگانى اتى­نان قۇقىقبۇزۋشىلىقتى جويۋ ۇيعارىمىن شىعارادى جانە اكىمشىلىك شارا قولدانۋدا دا دەربەستىككە يە بولادى.

ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ قاتارى بولاشاقتا ارتاتىن بولادى. مەكتەپ ينس­پەك­تورلارىن قىسقارتۋ ەسەبىنەن ۋچاس­كەلىك ينسپەكتورلار كوبەيەدى. ناقتىراق ايت­ساق, 912 ۋچاسكەلىك ينسپەكتور بىرلىگى ەنگى­زىلەدى. ەڭ باستى جاڭالىق – اعا ۋچاس­كە­لىك ينسپەكتورلار ينستيتۋتىن ەنگىزۋ جوس­پار­لانۋدا. ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ ءبىر ورىندا تۇراقتى جۇمىس ىستەۋى ولاردىڭ سول اۋ­ماقتى تولىعىمەن زەرتتەپ, ادامدارىمەن تانىسىپ, سول ارقىلى قىلمىستىڭ الدىن الۋعا وڭ ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. الداعى ۋا­قىت­تا ولاردىڭ ءبىر لاۋازىمدا كەم دەگەن­دە بەس جىل جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن دە شا­رالار قابىلدانباق. ىشكى ىستەر مينيستر­لىگىنىڭ مۇنداي ۇسىنىستارى پرەزيدەنت اكىم­شىلىگى جانىنداعى قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ جۇمىسشى توبى تاراپىنان قاراستىرىلۋدا.

بەينەكامەرالاردىڭ كومەگى كوپ

ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتا­­ماسىز ەتۋدە جول قاۋىپسىزدىگىنىڭ الار ورنى وتە ماڭىزدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ توعىز ايىندا ەلىمىز بويىنشا توعىز مىڭنان استام جول-كولىك وقيعاسى بولىپ, 1265 ادام قازا تاپقان. ەڭ وكىنىشتىسى, ونىڭ ىشىندە 114 بالانىڭ ءومىرى جول ۇستىندە قيىلعانى.

جول-كولىك وقيعالارىن ازايتۋ ماق­ساتىندا قازىر جول قوزعالىسىن ۇيىم­داس­تى­رۋدىڭ حالىقارالىق وزىق تاجىريبە­لەرى قولدانىلا باستادى. سونىڭ اياسىن­دا ينتەللەكتۋالدى كامەرالار جۇيەسى كەڭەي­تىلۋدە. ناتيجەسىندە, جول قوزعالىسى ەرە­جە­لەرىن بۇزۋدىڭ 30 پايىزى كامەرالاردىڭ كومەگىمەن انىقتالدى. اتاپ ايتقاندا, رەسپۋبليكا بويىنشا 230 مىڭ باقىلاۋ كامەراسى ورناتىلسا, وتكەن توعىز ايدىڭ ىشىندە وسى كامەرالاردىڭ كومەگىمەن 5 مىڭنان استام قىلمىس اشىلدى.

قازىر وكىلەتتى ورگاندارمەن بىرگە جول ينفراقۇرىلىمدارىن جاقسارتۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, كوشەلەر مەن جولدارعا قوسىمشا باعدارشامدار قويىلىپ, ارنايى بەلگىلەر ورناتىلىپ, جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان جولدار جاسالۋدا. وسىنداي جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسى دە جاقسى. مىسالى جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سانى 22 پايىزعا دەيىن ازايعانىن ەسكەرسەك, بۇل جاقسى جەتىستىك دەپ ايتۋعا بولادى.

پاترۋلدىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەلەكتروندى پلانشەتتەرمەن جانە بەينە­تىركەگىشتەرمەن, ايىپپۇل تولەۋگە ارنالعان تەرمينالدارمەن قامتاماسىز ەتىلۋى قىلمىستى تەز انىقتاۋعا كومەكتەسىپ وتىر. جول قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى وندىرىستەردىڭ ەلەك­تروندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋى سىباي­لاستىقتىڭ الدىن الاتىنى انىق.

جول قاۋىپسىزدىگىنە بايلانىستى تاعى ءبىر جاقسى جاڭالىق – پارلامەنت ماجى­لىسىندە جۇرگىزۋشىلەردىڭ تەك ءبىر عانا قۇجات­پەن, ياعني جەكە كۋالىگى نەمەسە جۇرگى­زۋشى كۋالىگى ارقىلى عانا كولىك باسقا­رۋ ماسەلەسى قارالۋدا. كولىككە قاتىس­تى قۇجاتتاردى راسىمدەۋ جولدارى جىل­دان جىلعا وڭاي بولىپ كەلەدى. مىسا­لى, قازىر ونلاين تىركەگەن ادامعا كولىك ءنو­مىرىن ۇيىنە جەتكىزىپ بەرەدى. مۇنداي مۇم­كىندىككە جۋىردا ەGov.kz پورتا­لىندا ىسكە قوسىلعان مەملەكەتتىك ءنومىر بەلگى­سىن جانە كولىك قۇرالىن تىركەۋ تۋرا­لى كۋالىكتى جەتكىزۋدى رەسىمدەيتىن جاڭا قىزمەت ءتۇرىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكى­زىلدى. بۇل قىزمەت ءتۇرى جۇرگىزۋشىلەرگە پان­دەميا كەزىندە وتە قولايلى بولىپ تۇر. مىسالى, جاڭا اۆتوكولىك الىپ, ونى ۇيدەن شىقپاي-اق تىركەۋ قاجەت بولسا, «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالىندا «كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار» ءبولىمىنىڭ «اۆتوموبيل كولىگى» تارماعىن تاڭداپ, «متنب (مەملەكەتتىك تىركەۋ نومىرلىك بەلگىسى) جانە كقتك-نى (كولىك قۇرالىن تىركەۋ تۋرالى كۋالىك) ۇيگە جەتكىزۋ» قىزمەتىن باسىپ, اۆتوريزاتسيادان وتكەن سوڭ وعان تاپسىرىس بەرە الادى. تەك قاجەتتى دەرەكتەردى تولتىرىپ, تۇرعىلىقتى مەكەن-جايدى كورسەتىپ, قىزمەتكە اقى تولەۋ قاجەت.سونىمەن قاتار 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى ساۋىرىنەن باستاپ كولىكتىڭ ەلەكتروندى تول­قۇجاتى قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. ەلەك­تروندى قۇجاتتىڭ ارتىقشىلىعى – كو­لىك­كە قاتىستى مالىمەتتەر رەسمي اقپارات كوز­دەرىنەن الىنادى, زاڭسىز نە كۇدىك تۋدى­راتىن كولىكتى ساتىپ الۋ قاۋپى بولمايدى, ەلەكتروندى تولقۇجاتتى جوعالتىپ الۋ مۇم­كىن ەمەس جانە قايتا قالپىنا كەلتى­رۋدىڭ قاجەتى جوق.

جاڭا زاڭنامادا ماس بولىپ كولىك جۇر­گى­زەتىندەرگە قولدانىلاتىن جازا مەرزىمى دە ۇزارتىلدى. مىسالى, ماس بولىپ كولىك جۇر­گىزگەن ادام جەتى جىلعا كولىك جۇرگىزۋ قۇقى­عىنان ايىرىلىپ, وعان قوسا 15 تاۋلىك­كە اكىمشىلىك قاماققا الىنادى. ەگەر جا­زاسىن وتەۋ جىلدارى اياقتالعان كەزدەن باستاپ ءبىر جىل ىشىندە ەكىنشى رەت وسىن­داي ارەكەتكە جول بەرسە سەگىز جىلعا جۇر­گىزۋشى قۇقىعىنان ايىرىلىپ, 20 تاۋ­لىككە اكىمشىلىك قاماۋعا الىنادى. ماس جۇر­گىزۋشىلەردى انىقتاعان پوليتسيا قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ بەتپە-بەت كەلەتىن ءبىر پروبلەماسى – جۇرگىزۋشىلەردىڭ مەديتسينالىق كۋا­لان­دىرۋدان وتۋدەن قاشقاقتايتىنى. جاڭا زاڭناما بويىنشا ەندى مۇنداي قارسىلىق تانىتقان ماس جۇرگىزۋشىلەر سەگىز جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ, 15 تاۋلىككە قاماۋعا الىنادى.

قىلمىس ازايىپ كەلەدى

بيىلعى توعىز ايدا ەلىمىزدەگى قىل­مىس­تىق احۋال ءبىرشاما جاقساردى. جالپى قىلمىس سانى 37 پايىزعا تومەندەسە, ونىڭ ىشىندە اۋىر قىلمىستىڭ ازايۋى كوڭىل قۋانتادى. دەنساۋلىققا زيان كەلتىرۋ 12 پايىزعا, زورلىق 39 پايىزعا, قاراقشىلىق 52, توناۋ 50 پايىزعا جانە بۇزاقىلىق 45 پايىزعا تومەندەدى. جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى جانە كوشەدە جاسالاتىن قىلمىس 51 پايىزعا, ادامداردىڭ ماس كۇيىندە قىلمىس جاساۋى 16 پايىزعا دەيىن ازايدى.

بيىلعى توعىز اي ىشىندە قىلمىستاردى اشۋ كورسەتكىشى ارتقانى انىق بايقالىپ وتىر. اۋىر قىلمىستاردىڭ 64 پايىزى, اسا اۋىر قىلمىستاردىڭ 94 پايىزى اشىلعان.

وكىنىشكە قاراي, تۇرمىستىق قىلمىس كوبەيگەن. پاندەمياعا بايلانىستى كارانتين كەزىندە «اۋرۋعا شالدىقپاۋعا اراق-شاراپتىڭ كومەگى بولادى» دەگەن قاتە تۇسىنىكپەن ادامداردىڭ ۇيدە وتىرىپ ىشىمدىك ءىشۋى سالدارىنان تۇرمىستىق قىل­مىس ارتا ءتۇستى. سونىڭ كەسىرىنەن ادام ءولتىرۋ 15 پايىزعا, جاسوسپىرىمدەرگە قاتىس­تى زورلاۋ 19 پايىزعا ارتقان. جابىر­لە­نۋشىلەرگە ءوزىنىڭ نەمەسە وگەي اكەسىنىڭ, كورشىسى نەمەسە تۋعان-تۋىسقانىنىڭ زورلىق كورسەتكەنى ولاردىڭ وتباسى ءۇشىن وتە اۋىر ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوندىقتان تۇرمىستىق قىلمىستى ازايتۋ ءۇشىن ونىڭ الدىن الۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ باعىتىنداعى جۇ­مىستاردى جۇيەلى جۇرگىزۋ قاجەتتىگى ايقىن بايقالىپ وتىر.

ەل ەكونوميكاسى مەن ادامداردىڭ ومىرىنە ۇيىمداسقان قىلمىستىڭ زاردابى وراسان. ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتار مەن ولاردىڭ جەتەكشىلەرىن انىقتاۋدى ەرەكشە باقىلاۋعا العان ىشكى ىستەر مي­نيسترلىگى بۇل باعىتتا جىل باسىنان بەرى ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن. مىسالى, بيىل ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتاردىڭ 130 مۇشەسى مەن 16 جەتەكشىسى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, 150 قارۋ مەن 960 وق-ءدارى تاركىلەنگەن. اقمولا وبلىسىندا قىركۇيەك ايىندا جۇرگىزىلگەن ارنايى وپەراتسيا كەزىندە زاڭسىز التىن اينالىمىمەن اينالىساتىن ەكى ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قولعا ءتۇستى. قىلمىستىق توپتىڭ 11 مۇشەسى ۇستالىپ, 13 شاعىن تسەح جويىلادى جانە قۇرامىندا التىن بار 135 توننا ماتەريال تاركىلەندى. وتكەن ايدا الماتى, اقتوبە جانە قوستاناي قالالارىندا قىلمىستىق توپتاردىڭ 15 جەتەكشىسى مەن بەلسەندى مۇشەلەرى ۇستالعان. بۇل رەتتە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى زور كومەك كورسەتكەن.

قاراعاندى جانە پاۆلودار وبلىس­تا­رى­نىڭ اۋماعىندا اۆتوكولىك ۇرلى­عىمەن اينالىساتىن توپ ۇستالدى. ەڭ قور­قىنىشتىسى ۇيىمداسقان توپتار ادام ساۋداسىمەن دە اينالىساتىن بولىپ شىقتى. جىل باسىنان بەرى وسىنداي 107 دەرەك انىقتالعان.

وسى باعىتتاعى كۇرەستى جانداندىرۋ ءۇشىن ۇيىمداسقان قىلمىسپەن كۇرەس جونىندەگى دەپارتامەنتتى قايتا قۇرۋ جوس­پارلانۋدا. ونىڭ قۇرامىندا ادام ساۋداسىمەن كۇرەس بولىمشەسى بولماق.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا بىرقاتار زاڭنامالىق شارالار قابىلداندى. مىسالى, جىنىستىق زورلىققا, پەدوفيلياعا, بالالارعا قا­تىستى قىلمىستارعا جاۋاپتىلىق قاتاڭ­داتىلىپ, جازا مەرزىمى ۇزارتىلدى. ۇرلىققا قارسى زاڭناما دا كۇشەيتىلىپ, قايتالاپ جاسالعان جانە ءۇي-جايعا ەنۋ ارقىلى جاسالعان ۇرلىق اۋىر قىلمىس ساناتىنا اۋىستىرىلدى.

سوتتالعانداردىڭ جاعدايى قالاي؟

قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندەگى ماڭىزدى سالا. بۇگىندە قازاقستانداعى 82 تۇزەۋ مەكەمەسىندە 30 مىڭ ادام جازاسىن وتەۋدە.

قاج سالاسىندا دا قازىر ايتار­لىق­­تاي جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگى­زىلىپ جاتىر. سوتتالعانداردى ۇستاۋ جاع­­دايى جاقسارتىلىپ, كەزەڭ-كەزەڭ بو­يىنشا كامەرالىق ۇستاۋعا كوشىرىلۋدە. سوت­­تال­­عان­داردىڭ قۇقىقتىق جاعدايلارىن جاقسارتۋ ءۇشىن ولاردىڭ سوتقا, پروكۋرا­تۋراعا جانە مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەلەكتروندى تۇردە ءوتىنىش بەرۋلەرى ءۇشىن مەكەمەلەرگە 121 ارنايى تەر­مينال ورناتىلۋدا. سوت­تال­عانداردىڭ تۋىس­تارىمەن بەينەبايلانىس جاساۋلارىنا دا مۇمكىندىك بەرىلگەن. تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە جازالى ادامداردىڭ ءبىلىم الۋلارىنا جاقسى جاعداي جاسالعان. اتاپ ايتقاندا, سوت­تالعان ادام قازىرگى كۇنى سۇرانىسقا يە بىر­نەشە ماماندىقتى يگەرە الادى. سونداي-اق سوتتالعانداردىڭ تاماقتان­دىرۋ نورماسى دا قايتا قارالۋدا. قازىر رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ءبىر سوتتال­عانعا نەمەسە تەرگەۋ تۇتقىنىنداعى ادامعا كۇنىنە 3063 تەڭگە بولىنەدى. قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكسىنىڭ 115-بابىنا سايكەس بiر سوت­تالعان ادامعا ءۇش شارشى مەتر مەن بەس شارشى مەتر اراسىندا تۇرعىن الاڭ بولى­نەدى جانە جەكە جاتىن ورىن, توسەك كەرەك-جاراقتارى بەرىلەدى. اتالعان كودەكسكە قوسىمشا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى ۇكىمە­تىنىڭ 2014 جىلعى قاۋلىسى­مەن بەكى­تىلگەن نورمالارعا سايكەس بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن گەندەرلىك-كليماتتىق جاع­دايدى ەسكەرە وتىرىپ ماۋسىمعا سايكەس كيىممەن, تاماقپەن جانە كۇندەلىكتى تۇر­مىس­قا قاجەتتى زاتتارمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. جۇكتى ايەلدەرگە, بالا ەمىزەتىن انا­لارعا, كامەلەتكە تولماعاندارعا, سونداي-اق ناۋقاستارعا تاماقتانۋدىڭ جوعارى­لاتىلعان نورمالارى بەلگىلەنەدى.

سوتتالعانداردى جۇمىسپەن قامتا­ماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى دا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن ماسەلە. وسى جىل­دىڭ ماۋسىم ايىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى ە.تۇرعىمباەۆ ىشكى ىستەر مينيستر­لىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە سوتتالعانداردىڭ 49 پايى­زىنىڭ ەڭبەكپەن قامتىلعانىن اتاپ ءوتتى.

 ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندەگى القا ماجىلىسىندە مەملەكەت باسشىسى «ەلدەگى كۇردەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاع­دايدا قىلمىستىڭ ورشۋىنە جانە تۇرمە ء«تارتىبىنىڭ» تارالۋىنا مۇلدە جول بەرۋگە بولمايدى. ونداعى جاعدايدىڭ اسا ءماز ەمەس ەكەنى ءمالىم. باس بوستاندىعىنان ايىر­ماي جازالاۋعا قاتىستى تۇيتكىلدەر بار. مينيسترلىك قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيە­سىندەگى ماسەلەلەردى شەشۋ بويىنشا ناتي­جەلى جۇمىستار كورسەتۋى كەرەك», دەدى.

ءالىمجان جارىلقاعانوۆ,

زاپاستاعى پوليتسيا پولكوۆنيگى