رەسپۋبليكالىق سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ستانساسىندا وقۋشىلاردىڭ جۇقپالى جانە پارازيتارلىق اۋرۋلارى, مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق نەگىزىن جاقسارتۋ, ولاردى ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ, ت.ب. ماسەلەلەرگە قاتىستى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, الماتى دارىگەرلەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىنىڭ, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشى عالىمدارى, الماتى قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم باسقارمالارىنىڭ, دسم مەملەكەتتىك كوميتەتى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى قاتىسىپ, وقۋشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ, جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا پىكىر الماستى.
بۇگىندە رەسپۋبليكادا 7590 جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى بولسا, ولاردا 2 495 898 وقۋشى وقيدى. سوڭعى جىلدارى مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى ءبىرتىندەپ جاقسارىپ كەلەدى. تەك بىلتىردىڭ وزىندە ەلىمىز بويىنشا 82 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلسە, “جول كارتاسى” بويىنشا مىڭنان اسا ءبىلىم وشاعىنا كۇردەلى جوندەۋ ءجۇرگىزىلگەن. سوعان بايلانىستى تيپتىك عيماراتتاردا ورنالاسقان مەكتەپتەر سانى 57 پايىزدان 64-كە, وقۋشىلاردى ىستىق تاماقپەن قامتۋ كورسەتكىشى 57-دەن 65 پايىزعا ارتقان. سولاي دەسەك تە ءبىرقاتار وبلىستاردا مەكتەپتەردى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن, ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى جەتە شەشىلگەن جوق. سىنىپتاعى وقۋشىلاردىڭ تىعىزدىعى دا نورمادان ارتىق. بۇل وزەكتى ماسەلە, ارينە, وقۋشىلاردىڭ جۇقپالى جانە پارازيتارلىق اۋرۋلارمەن اۋرۋىنا ءوز اسەرىن تيگىزۋدە. اسىرەسە, ەپيدماۋسىم اعىمىندا وقۋشىلار اراسىندا جرۆي جانە تۇماۋمەن سىرقاتتانۋشىلاردىڭ ۇلەس سالماعى رەسپۋبليكاداعى بارلىق سىرقاتتانۋشىلىقتىڭ 65 پايىزىن قۇرايدى.
رەسپۋبليكالىق سانەپيدستانسا ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ۆيتالي شەيانوۆتىڭ بايانداۋىنشا, جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكەمەلەردەگى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتۋ, كاناليزاتسيا مەن جىلۋ جۇيەسى بۇرىنعىداي وزەكتى ماسەلە بولىپ قالىپ وتىر. ءماسەلەن, ەلىمىزدەگى بارلىق مەكتەپتەر ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن 50 پايىز عانا قامتىلسا, 24 پايىزى سۋدى تاسىپ قولدانۋدا. ورتالىقتاندىرىلعان كاناليزاتسيا 25, ال ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جۇيەسى تەك 20 پايىزىندا عانا بار. بۇگىندە جاسالىپ جاتقان شارالارعا قاراماستان, 98 مەكتەپ عيماراتى قاۋىپتى جاعدايدا. اسىرەسە, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 45, شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 20 مەكتەپ سىن كوتەرمەيدى.
– بۇگىندە پارازيتارلىق اۋرۋلاردىڭ وزەكتىلىگى سونشا, ادام بويىنداعى بارلىق اۋرۋلاردىڭ ىشىندە ونىڭ اعزاعا زياندىعى ءتورتىنشى ورىندا دەسەك, بۇل كەسەل قازاقستانداعى بارلىق جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ كوشىن باستاپ وتىر. جىل سايىن 30 مىڭنان استام ادام وسى اۋرۋمەن تىركەلەتىن بولسا, ولاردىڭ 80 پايىزى بالالار, – دەيدى ۆيتالي نيكولاەۆيچ.
دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا قازاق تاماقتانۋ اكادەمياسىنىڭ عالىمدارى دا وقۋشىلاردىڭ تاماقتانۋىنا قاتىستى ءوز ويلارىن ءبىلدىردى. قازاق تاماقتانۋ اكادەمياسىنىڭ لابوراتوريا مەڭگەرۋشىسى, مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مۇسا ايتجانوۆ جالپى العاندا جىلدان جىلعا وقۋشىلاردىڭ تاماقتانۋى جاقسارىپ كەلە جاتقانىنا, ۇكىمەت تاراپىنان قاراجات قاراستىرىلىپ, اسىرەسە, باستاۋىش سىنىپتاعى بالالاردىڭ تەگىن تاماقتانۋىنا ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىنا توقتالا كەلىپ, وسى رەتتە قازاق تاماقتانۋ اكادەمياسى ءتورت اپتالىق اس ءمازىرىن دايىنداپ, ونى الماتى قالاسىندا ەندىرىپ جاتقانىنان حاباردار ەتتى. سونداي-اق ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن الماتىنىڭ ماڭىندا ءسۇت تاعامدارىن دايىندايتىن ۇلكەن زاۋىت سالىنىپ جاتقانىن, ونىڭ ونىمدەرى الماتى قالاسى مەن وبلىسىن قامتاماسىز ەتەتىنىن, ءدال سونداي ءوندىرىس ورنى استانادا سالىناتىنىن جەتكىزدى.
بۇگىندە بالالاردىڭ دەنساۋلىعى سونشالىقتى جاقسى دەپ ايتا المايمىز, – دەدى ءوز سوزىندە عالىم. – نەگە دەسەڭىز, بالالاردىڭ 5 پايىزىنىڭ بويى, 5 پايىزىنىڭ سالماعى ستاندارتتان تومەن. ال 10 پايىزىنىڭ ارتىق سالماعى بار. بۇل جاقسى ەمەس. رەسپۋبليكا بويىنشا مەكتەپتەردە تاماقتانۋ ماسەلەسى دۇرىس شەشىمىن تاپپاعان. سونىڭ سالدارىنان تەمىر تاپشىلىعى – انەميا ءجيى كەزدەسەدى. كوكتەمگى كەزدە وتە ءجيى كەزدەسەتىن ۆيتامين جەتىسپەۋشىلىگىنەن ءتۇرلى اۋرۋلار اسقىنۋدا.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.