ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جامبىل وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنىن تاراز قالاسىنداعى كونە شاھاردىڭ ورنىنا جاسالىپ جاتقان ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىمەن تانىسىپ, وبلىس ورتالىعىنداعى جاڭادان تۇرعىزىلعان تولە بي ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويۋدان باستادى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جامبىل وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنىن تاراز قالاسىنداعى كونە شاھاردىڭ ورنىنا جاسالىپ جاتقان ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىمەن تانىسىپ, وبلىس ورتالىعىنداعى جاڭادان تۇرعىزىلعان تولە بي ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويۋدان باستادى.
كومبە استىنداعى كونە شاھار
تاراز – كونە شاھار. ونىڭ 2000 جىلدىق مەرەيتويى يۋنەسكو كولەمىندە اتالىپ وتكەنى بەلگىلى. ودان بەرى دە ونشاقتى جىل وتە شىعىپتى. ۋاقىت ەندى سول كونە شاھاردىڭ ورنىنا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, سول قۇندى جادىگەر ارقىلى وبلىستاعى تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا دا دەن قويۋ كەرەك ەكەنىن كۇن تارتىبىنە شىعارىپ وتىر.
وسىعان وراي وبلىس اكىمىنىڭ شەشىمىمەن كونە شاھار ۇستىنە كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ورنالاسقان «قانبازار» قالا سىرتىنا كوشىرىلىپ, تاريحي ورىندى زەرتتەۋ جۇمىستارى باستالعان. كونە شاھار جۇرتىنداعى زەرتتەۋ جۇمىستارى بيىلعى ماۋسىمدا, نەگىزىنەن, تسيتادەل مەن شاحريستاندى قازىپ, زەرتتەپ, زەردەلەۋگە جۇمىلدىرىلدى.
تاريحي ورىندا ءجۇرىپ جاتقان ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى ەلىمىزدىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە جانە عىلىمىنا نە بەرەدى؟ كونە تاراز شاحريستانىنىڭ X-XII عاسىرلارعا ءتان قاباتىنا جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق قازبالاردىڭ ناتيجەسىندە قالانىڭ قاراحانيدتەر داۋىرىندەگى كەزەڭى مۇقيات زەرتتەلەدى. سونىمەن قاتار, جادىگەر-قالا قۇرىلىستارى مۋزەيلەندىرىلگەن نىسان تۇرىندە تۋريستەردىڭ قىزىعا تاماشالاۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزباق. كونە قالاشىق ورنىندا ءۇش اي جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى كەزىندە جەر قاباتىنان كوپتەگەن ارتەفاكتىلەر شىقتى. تسيتادەل اۋماعىنداعى ءبىر اۋماقتان ونداعان سفەراكونۋستار تابىلدى. قازىرگى كەزدە كەراميكالاردىڭ وڭدەلگەن بولشەكتەرىنىڭ ءوزى 33 مىڭ دانانى قۇراپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 107-ءسى تۇتاس ساقتالعان. سونداي-اق, 33 كونە تيىن اقشانى, 26 شىنى بۇيىمدارىن جانە سۇيەكتەن جاسالعان 5 ارتەفاكتىنى قۇندى ولجا دەۋگە بولادى.
پرەزيدەنت ن. نازارباەۆ كومبە استىندا جاتقان كونە شاھارداعى ارحەولوگيالىق جۇمىس ناتيجەلەرىمەن تانىسقاننان كەيىن قازاق حالقىنىڭ دانا تۇلعالارىنىڭ ءبىرى – تولە ءبيدىڭ 350 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا تۇرعىزىلعان بابا ەسكەرتكىشىنە گۇل قويدى. قولادان قۇيىلعان, بيىكتىگى 10,5 مەتر ەسكەرتكىش وبلىس ورتالىعىنداعى حالىق تىعىز ورنالاسقان تولە بي مەن جەلتوقسان كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى كورىكتى تۇسقا قويىلعان.
ەسكەرتكىش الدىنداعى الاڭدا ەلباسى قالا تۇرعىندارىمەن اڭگىمەلەستى.
جۇرەگىڭىز ءجۇز جاساسىن, جاماعات!
مەملەكەت باسشىسى كەشە, سونداي-اق, تاراز قالاسىنداعى جاڭادان اشىلعان جەكەمەنشىك «جۇرەك» كارديولوگيالىق ورتالىعىمەن تانىستى.
ونىڭ جوباسىنىڭ جالپى قۇنى 1,5 ميلليارد تەڭگە بولسا, قۇرال-جابدىقتارىنىڭ قۇنى 800 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى. كلينيكانىڭ ستاتسيونارى – 80, كارديولوگيا ءبولىمى – 50, كارديوحيرۋرگيا ءبولىمى – 20, جانساقتاۋ ءبولىمى – 10 ادامعا ارنالعان. جاڭا كارديوحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ حالىققا كورسەتەتىن مەديتسينالىق كومەكتەرىنىڭ قاتارىندا وتا جاساۋدان باستاپ مانيپۋلياتسيا, زەرتتەۋلەردىڭ كوپتەگەن تۇرلەرى بار. ورتالىقتىڭ شتاتى 135 ادامنان قۇرالعان, ونىڭ ىشىندە دارىگەرلەر قۇرامى – 27, ال ورتا مەديتسينالىق قۇرام 54 ماماننان تۇرادى.
ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «قازاقستان جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇر», دەپ الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەنى بەلگىلى. سوندىقتان بولار, ەلباسى جامبىل وڭىرىندەگى «جۇرەك» كارديولوگيالىق ورتالىعىن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋىمەن كۇرەسۋدەگى تاعى ءبىر قۇتتى قادام رەتىندە باعالاپ, ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
ءوڭىردىڭ وركەندەۋ الەۋەتى جەتكىلىكتى
ەلباسى, سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ۇستىمىزدەگى جىلى «قازفوسفات» جشس ىسكە قوسقان كۇكىرت قىشقىلى زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. جاڭا زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 600 مىڭ توننا كۇكىرت قىشقىلىن قۇرايدى. جوبانىڭ قۇنى – 14 ميلليارد تەڭگە. زاۋىت گەرمانيانىڭ, چەحيانىڭ, رەسەيدىڭ, جاپونيانىڭ جانە ەلىمىزدىڭ زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارىمەن جاراقتالعان. زاۋىتتا 138 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان.
ن.نازارباەۆ, سونداي-اق, ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا بايلانىستى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا بايلانىستى وسى جەردە كەڭەس وتكىزىپ, حابارلاما جاساۋ ءۇشىن ءسوزدى وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆقا بەردى. وبلىس اكىمى سوڭعى جىلدارى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدا جامبىل ءوڭىرىنىڭ ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزگەنىنە توقتالدى. بۇل ىستە, اسىرەسە, وبلىستى وركەندەتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى باعدارلاماسى ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزىپتى. سوڭعى ءۇش جىلدا وڭىردەگى ىشكى جالپى ءونىم – 33 پايىزعا, وتكەن جىلى 9,8 پايىزعا ارتقان. بۇل كورسەتكىش جالپى وبلىس بويىنشا 764 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. وبلىس ءۇشىن بۇرىن بولماعان جوعارى كورسەتكىش. وتكەن 2012 جىلى جان باسىنا شاققاندا ەسەپتىك كورسەتكىش 719 مىڭ تەڭگەگە جەتىپ, 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە ارتىپتى.
وڭىردەگى ىشكى جالپى ءونىم ايماقتاعى اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرىلىس, ساۋدا, كولىك جانە بايلانىس سياقتى سالالار بويىنشا قامتاماسىز ەتىلگەن. ءۇش جىلدا ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ ءوسىمى 44 پايىزدى, ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى 7,9 پايىزدى قۇراعان. وسىنىڭ ءبارى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قولعا الىنعان. باعدارلاما شەڭبەرىندە وبلىستا بۇگىندە 38 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا ەكەن. ونىڭ جالپى قارجىسى 546 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. بۇل قوسىمشا 7 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. بۇگىندە 29 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, ولاردا 4 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلعان. ونىڭ ىشىندە ۇستىمىزدەگى جىلى 8 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 600 ادام جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ولارعا تارتىلعان قارجى كولەمى 21 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپتى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, اتالعان 38 جوبانىڭ 19-ى, ياعني 66 پايىزى اۋدانداردا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.
جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ارالىق ناتيجەلەرىن اتاپ ءوتتى.
– يندۋستريالىق باعدارلاما اياسىندا ءۇش جىل ىشىندە – 600, بيىل 150 كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. 250 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى, بۇل – ءبىزدىڭ تۇرعىندار سانىن ەسكەرگەندە وتە جاقسى ناتيجە. ءبىز بۇل كاسىپورىنداردى ىسكە قوسۋ ءۇشىن 2,2 ترلن. تەڭگە جۇمسادىق. بۇگىننىڭ وزىندە ولار 2,5 ترلن. تەڭگەنىڭ ونىمدەرىن بەرۋدە, ياعني ءىس جۇزىندە ءوزىن ءوزى اقتادى. يندۋستريالاندىرۋ جاي عانا اياسى تار ماقسات ەمەس, ونىڭ باستى مىندەتى – قازاقستاندا, كەدەن وداعى ەلدەرىندە جانە ونىڭ اۋماعىنان تىس جەرلەردە سۇرانىسقا يە بولاتىن ونىمدەر شىعارۋ. يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى «بەسجىلدىعى» وندىرەتىن ونىمدەرى نارىقتا سۇرانىسقا يە بولاتىن يننوۆاتسيالىق نىساندار, جاڭا كاسىپورىندار قۇرۋدى قاراستىراتىن بولادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى بۇگىندە ەلىمىزدە بارلىق نەگىزگى سالالىق باعدارلامالار ازىرلەنگەنىنە توقتالدى.
– شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلادى. مەملەكەتتىڭ «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا مول قاراجات بولۋگە مۇمكىندىگى بار. بۇگىندە ءبىز شامامەن جارتىسىنىڭ پايىزدىق ءمولشەرلەمەسىنە سۋبسيديا بولەمىز. وسىنىڭ بارلىعىن پايدالانۋ كەرەك. سونداي-اق, مەملەكەت «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا ازاماتتاردىڭ جاڭا ماماندىققا يە بولىپ, جۇمىسقا ورنالاسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ جونىندەگى سالالىق باعدارلامالار قابىلداندى. رەسپۋبليكادا مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار قۇرىلىسى جالعاسۋدا, ويتكەنى, ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماقسات – ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى اياسىندا جەڭىلدىك ارقىلى جەكەمەنشىك تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن جاعداي جاسالعان, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ وبلىستا جۇمىس بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتىپ, اكىمدىكتىڭ ءوڭىردى دامىتۋ جونىندەگى قىزمەتىنە وڭ باعاسىن بەردى.
سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن قارقىندى ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارىپ, زور كەلەشەگى بار اۋىل شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرىمەن كەشەندى تۇردە اينالىسۋدى, سونداي-اق, جول بويىنداعى اپاتتاردى ازايتۋعا باعىتتالعان الدىن الۋ جۇمىستارىن جۇيەلى جۇرگىزىپ, وعان قاتىستى كوزقاراستى قاتايتۋدى تاپسىردى.
ءبىلىمدى مىڭدى جىعادى
وبلىستىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى قيىن تۇيىندەرىنىڭ ءبىرى اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردى جويۋ بولاتىن. بۇل تۋرالى ەلباسى دا ەسكەرتىپ ايتىپ ءجۇر. وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى تاڭدا وڭىردە اپاتتى جاعدايداعى 19 مەكتەپ بار. جانە ولاردىڭ سانى وسە تۇسۋدە. سەبەبى, وبلىستاعى 458 مەكتەپتىڭ 94-ءى ساماننان سالىنعان. 2009-2012 جىلدار ارالىعىندا وبلىستا قۇرىلىس جانە قايتا جاڭعىرتۋ ەسەبىنەن 18 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلسە, ونىڭ 12-ءسى اپاتتى جاعدايداعى جانە 5-ەۋى ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ ورنىنا پايدالانۋعا بەرىلدى. تەك بيىلدىڭ وزىندە وبلىستا 12 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. ناتيجەسىندە 8 اپاتتى جانە 2 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتىڭ ماسەلەسى شەشىلمەك.
وبلىستاعى ءبىلىم سالاسىنىڭ ءبىراز جەتىستىكتەرگە جەتكەنىنە توقتالعان وبلىس اكىمى: «وسى جىلى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىستىڭ ورتاشا كورسەتكىشى 75,02 باللدى قۇراپ, رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن 0,52 باللعا جوعارى بولدى. ەگەر 2009 جىلى ءبىز رەسپۋبليكا بويىنشا سوڭعى ورىندا بولساق, قازىر بەل ورتاعا كوتەرىلدىك», دەگەن بولاتىن. وسى تۇستا نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «بەل ورتا دەيسىڭ بە؟ ول قاي تۇس؟» دەگەن. وبلىس اكىمى: «8-ورىن», دەپ جاۋاپ بەردى.
ەلباسى ەلىمىزدە مەكتەپ, اۋرۋحانا جانە تاعى باسقا عيماراتتار كوپتەپ سالىنىپ جاتقانىن, وعان قاجەتتى قارجىنىڭ كوپتەپ ءبولىنىپ جاتقانىن ايتا كەلىپ, بۇل تۇرعىدا, ءتىپتى, كەڭەس وكىمەتىنىڭ جەتپىس جىلىندا جۇرگىزىلمەگەن قۇرىلىستار جۇرگىزىلگەنىن ەسكەرتىپ ءوتتى.
انا. بالا. دەنساۋلىق
وبلىستا «بالاپان» باعدارلاماسى دا قارقىندى تۇردە ىسكە اسىرىلۋدا. وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە وڭىردە سوڭعى 4 جىلدا 55 بالاباقشا جانە 130 شاعىن ورتالىق پايدالانۋعا بەرىلىپتى. اعىمداعى جىلى 11 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە ەكەن. وبلىستا انالاردىڭ تۋ كورسەتكىشى دە جوعارى. جىلىنا 28 مىڭنان استام ءسابي دۇنيەگە كەلۋدە. مىسالى, 2009 جىلى – 27 080, 2010 جىلى – 27 493, 2011 جىلى – 28 640, 2012 جىلى – 28 517 جانە 2013 جىلدىڭ 6 ايىندا 14 082 ءسابي جارىق دۇنيە ەسىگىن اشىپتى.
وبلىستا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ كولەمى سوڭعى ءۇش جىلدا 42 پايىزعا ارتقان. تۇرعىنداردى تەگىن جانە جەڭىلدەتىلگەن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان بيۋدجەتتىك قارجى كولەمى 2,6 ەسەگە ۇلعايعان. سوڭعى ءتورت جىلدا وبلىستا 44 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى پايدالانۋعا بەرىلىپتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى مامان-كادرلاردىڭ تاپشىلىعى دا شەشىلۋدە ەكەن. 2011 جىلدان باستاپ دارىگەرلەردىڭ شەتەلدە تاجىريبەدەن ءوتۋ داعدىسى قالىپتاسىپ, ولار رەسەيدە, لاتۆيادا جانە يزرايلدە دايىندىقتان ءوتىپ قايتىپتى. وبلىس قارجىسى ەسەبىنەن مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا بۇگىندە 87 اۋىل تۇلەكتەرى ءبىلىم الىپ وتىرعان كورىنەدى. ولار ۋنيۆەرسيتەتتى اياقتاعان سوڭ ءوز اۋىلدارىنا كەلىپ, جاڭا اۋرۋحانالار مەن امبۋلاتوريالاردا جۇمىس ىستەمەك.
اتقارىلعان ماقساتتى شارالار ارقاسىندا وڭىردە انا ءولىمىنىڭ دەڭگەيى ەكى ەسەدەن استام, نارەستە ءولىمى 25,6 پايىزعا ازايعان. سونىمەن قاتار, وكپە اۋرۋىنىڭ دەڭگەيى 13,2 پايىزعا تومەندەپتى. ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسى سوڭعى ون جىلدا 2,5 جىلعا ءوسىپ, 70 جاسقا جاقىنداسا, تۋ كورسەتكىشى 63,3 پايىزعا ارتقان.
ەلباسى كەڭەس بارىسىندا بىرقاتار سالا باسشىلارىن تىڭداپ, مىسالى, «ەۋروحيم» سياقتى ۇلكەن جوبانىڭ ءوڭىر الەۋەتىن جاقسارتۋعا ۇلەس قوساتىنىنا, سوندىقتان ءتيىستى مينيسترلىكتەر, اكىمدىكتەر بۇل كومپانيامەن بىرلەسىپ جۇمىس اتقارۋى كەرەكتىگىنە توقتالدى. سونىمەن بىرگە, وبلىستا ءبىر كەزدەرى قۇرىلىس جۇمىسى ءتاپ-ءتاۋىر باستالىپ, بىراق ىسكە قوسىلار كەزدە سان ءتۇرلى سىلتاۋلار ايتىپ, جۇمىس ىستەۋدەن تايقىپ شىعا كەلگەن مويىنقۇم تسەمەنت كومپانياسى مەن ونىڭ جۇمىس ىستەۋىن ۇيىمداستىرا الماي وتىرعان باسشىلاردى سىن تەزىنە الىپ, «بۇگىندە استانا, الماتى سياقتى قالالارداعى ءىرى قۇرىلىس نىساندارىنا تسەمەنت جەتپەي جاتىر. ال باسقا جاقتىڭ تسەمەنت جاساۋشىلارى باعانى وسىرۋدە. سەندەر نەگە وسى زاۋىتتى جەدەل ىسكە قوسىپ, اتالعان قۇرىلىس نىساندارىن ارزان تسەمەنتپەن قامتاماسىز ەتپەيسىڭدەر», دەدى.
ىسكە جاۋاپتى باسشىلاردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان تسەمەنت زاۋىتى كەلەسى جىلدىڭ ەكىنشى جارتى جىلىندا ىسكە قوسىلماق. سونداي-اق, ەلباسى جامبىل وبلىسىندا سۋارمالى القاپتاردىڭ ءتيىمدى پايدالانىلماي وتىرعانىن جانە جاساندى سۋ بوگەندەرىنىڭ جاسالماۋىن سىنعا الىپ, تابيعاتى قولايلى مۇنداي وڭىردە كوكونىس, جەمىس-جيدەك, ءسۇت, جۇمىرتقا ونىمدەرىن ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرى مەن شەت ەلدەن تاسىمالداماي-اق حالىقتى قامتاماسىز ەتۋگە بولاتىنىن ەسكەرتتى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭىرگە جاساعان ەكى كۇندىك جۇمىس ساپارى بارىسىندا وبلىستا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا وڭ باعاسىن بەرە كەلىپ, كەيبىر كەمشىلىكتەردى جويۋ جولىندا جۇمىس ىستەۋدى تاپسىردى.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.