وتاندىق دارىلەردى جەرگىلىكتى وسىمدىكتەر تۇرلەرىنەن جاساپ, شىعارۋدى بۇدان ون بەس جىل بۇرىن باستاعان ءبىزدىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى ادامدار دەنساۋلىعى ءۇشىن ماڭىزى مەيلىنشە زور بۇل ءىستى ودان ءارى جەتىلدىرۋدى مەرەيلى مىندەت سانايدى. ءسوز ورايىندا ايتا كەتكەندە, قازىر قازاقستاندىق فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىنىڭ كوشباسشىسى بولىپ تانىلىپ وتىرۋىمىزعا ەلباسىنىڭ قولداۋ-قامقورلىعىنىڭ ۇلكەن ىقپالى ءتيىپ كەلەدى. العاشقى قادامنان-اق ىستەرىمىز بەن ىزدەنىستەرىمىزدىڭ, سوعان قاتىستى ماسەلەلەردىڭ ۇدايى نازاردا ۇستالۋى سالاعا قاندايلىق جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلۋىن كورسەتەدى. ەلباسى جولداۋىندا ءتول دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ ىشكى تۇتىنۋداعى ۇلەسىن 50 پايىزعا كوتەرۋ قاجەتتىگى العا قويىلۋى, ءبىرىنشى كەزەكتە بىزگە ارتىلعان تاپسىرما دەپ بىلەمىز.
بۇگىندە ەلىمىزدە ءدارى-دارمەكتەرگە سۇرانىس ازىرگە نەگىزىنەن سىرت جەرلەردەن جەتكىزىلۋ ارقىلى وتەلىپ جۇرگەندىگى جاسىرىن جاي ەمەس. ال قۇلاش كەڭەيگەن, ۇمتىلىس ۇلعايعان شاقتا وسىناۋ ولقىلىقتىڭ ورنىن الداعى بەس جىلدا تولتىرا الۋىمىزعا مۇمكىندىك بار دەۋىمىزگە بولادى. بۇعان قاجەتتى بازالىق جاعدايلار جاسالعاندىعى, ەندى ونى نىعايتىپ, دامىتۋعا قادام بەرىكتىگى سەندىرەدى. سونىڭ ناقتى ءبىر مىسالى رەتىندە حولدينگ جانىنان فيتوپرەپاراتتار شىعاراتىن وندىرىستىك كەشەننىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كەزەگى بىلتىردان بەرى جۇمىسقا كىرىسكەندىگىن اتار ەدىك. بيىل سالىنا باستاعان ءۇشىنشى كەزەگى اسا ماڭىزدى ءونىم كولەمىن ارتتىرا تۇسەدى.
ارينە, ەڭ باستىسى باسەكەگە قابىلەتتى, وتىمدىلىگى جوعارى ءدارىلەردى كوپتەپ شىعارۋ ماقسات تۇتىلادى. ماسەلەن, قاتەرلى ىسىككە قارسى قولدانىلاتىن “ارگلابينگە” سۇرانىس بۇعان دەيىن دە از ەمەس ەدى, شيپالىق قاسيەتى الىسقا تانىلعان سايىن تاپسىرىس بەرۋ وسكەن ۇستىنە ءوسىپ وتىر. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە ونكولوگيالىق اۋرۋدىڭ ءار تۇرىنە 150 مىڭنان استام ناۋقاس شالدىققان بولسا, وكىنىشكە قاراي, سيرەۋى سەلدىرەي قويماۋدا. اتالعان پرەپاراتقا سۇرانىس جىلىنا 5 ميلليون امپۋلانى قۇرايدى. ونىمەن قامتاماسىز ەتىلۋدى تولىق ەڭسەرۋىمىز – جەتىستىكتەرىمىزدىڭ ءبىرى. بارلىق ونكولوگيالىق كلينيكالار “ارگلابيندى” زارۋلىكسىز پايدالانا الادى.
جالپى, الماتى, استانا, شىمكەنت, پاۆلودار قالالارىندا ورىن تەپكەن فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستەر قاراعاندىدا قۇرىلعان رەسپۋبليكالىق فارماتسەۆتيكالىق كلاستەر اياسىندا بىرىگىپ جۇمىس ىستەيدى. ورتاق مۇددە جولىنداعى ءوزارا تىعىز بايلانىس تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, قورعاۋ ءۇشىن ىنتىماقتى جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان.
بۇل سالانى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدە اتقارىلار ءىس-شارالار جەتىپ-ارتىلادى. وسى ورايدا ءمۇمكىندىگىنشە تەزىرەك دارىلىك زاتتار ساپاسىن حالىقارالىق ستاندارتتار تالابىنا جەتكىزۋ كەرەكتىگى وزەكتى ماسەلە. تۇيىندەپ توقتالعاندا, زەرتحانالىق, كلينيكالىق, ءوندىرىستىك, ديستريبيۋتەرلىك جانە ءدارىحانالىق قاعيداتتاردىڭ ەرەجەلەرى (GLP, GCP, GMP, GDP, GPP) ورىندالۋى جولعا قويىلۋعا ءتيىس. 2015 جىلدان باستاپ GMP ۇلتتىق ستاندارتى مىندەتتى بولىپ سانالاتىندىعىنا وراي الدىن-الا دايىندىقتى شيراتا ءتۇسۋ كەشەۋىلدەتىلمەگەنى ءجون كورىلەدى.
سونىمەن قاتار فارماتسەۆتيكالىق ونەركاسىپتى ءوركەندەتۋدىڭ ستراتەگيالىق نەگىزىنە سالانىڭ يننوۆاتسيالىق باعىتتا دامىتىلۋى الىنۋى قاجەت. وسى ورايدا شەتەلدىك جانە وتاندىق ينۆەستورلاردى تارتۋ ارقىلى جەرگىلىكتى عالىمداردىڭ عىلىمي بەلسەندىلىككە ىنتاسىن كۇشەيتۋگە ىڭعايلى العىشارتتار جاسالار ەدى. ەكىنشى جاعىنان, ولاردىڭ ءتيىمدى جوبالارىن ءوندىرىسكە ەنگىزۋگە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلۋدىڭ ارتىقتىعى جوق دەر ەدىك.
رەتى كەلگەندە توقتالىپ وتەر جاي, بۇگىندە ءوتىمدى دەگەن وتاندىق ءدارى-دارمەكتەردىڭ ءوزىن سىرتقى رىنوكقا شىعارۋ قيىن. ويتكەنى, ءبىرازى GCP تالاپتارى بويىنشا كلينيكالىق سىناقتاردان وتپەگەن. بۇل ءۇشىن دە كەڭ كولەمدە ينۆەستيتسيا تارتىلۋى كەرەكتىگى بايقالىپ وتىر. مۇنىڭ سىرتىندا كەدەندىك راسىمدەگى كەدەرگىلەر بار.
ەندىگى ءبىر ماسەلە, دارىلىك پرەپاراتتاردى جارنامالاۋ جايىنا تىرەلەدى. مۇنىڭ سەبەبى, “دارىلىك قۇرالدار تۋرالى” زاڭعا سايكەس بۇعان شەك قويىلعان. سوندىقتان كوپشىلىك وزىمىزدە شىعارىلاتىن ءدارى-دارمەكتەر تۇرلەرىن, شيپالىق قاسيەتتەرىن جەتكىلىكتى بىلە بەرمەيدى. وسىعان بايلانىستى وسى ءونىمدەردىڭ جۇرتشىلىققا تانىمال بولۋى, وتىمدىلىگى جوعارىلاۋى ءۇشىن جارناماعا جول اشىلۋى قاجەت.
بىزدىڭشە, قازاقستاندىق فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستى قالىپتى جولعا قويۋدا مىناداي ماسەلەلەردىڭ شەشىمى تابىلعانى ءجون سياقتى. اتالعان سالا كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسىن جاڭعىرتۋى جانە جاڭا وندىرىستەر قۇرۋى ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ءبولىنۋى, سونداي-اق ايتالىق رەسەيدە وتاندىق پرەپاراتتاردىڭ تىركەلۋى شىعىنىن قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلۋى كەرەك.
كوڭىلىمىزگە قونىپ جۇرگەندەي, عىلىمنىڭ سوڭعى ۋاقىتتاردا ۇيىمدىق, قۇرىلىمدىق, كادرلىق, قارجىلىق قامتاماسىز ەتىلۋ جاعى ايتارلىقتاي جاعىمدى وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. وسى باعىتتاعى رەفورمالاۋدى تەرەڭدەتۋ ماقساتىندا “عىلىم تۋرالى” جاڭا زاڭنىڭ دايىندالىپ جاتۋى ۇلكەن ءۇمىت ارتتىرادى. كوپ كۇتتىرمەي قابىلدانۋى قالانادى. ومىردەگى جاڭالىقتاردان, جاڭعىرۋلاردان قالىس قالماي, العا ۇمتىلۋعا اۋاداي قاجەت قۇجات.
مۇمكىندىككە ۇيلەس مىندەتىمىز ايقىن ءارى بيىك. ول وتاندىق فارماتسەۆتيكانىڭ جولىن وڭعارتا بەرۋ.
سەرعازى ادەكەنوۆ, “فيتوحيميا” حالىقارالىق عىلىمي-وندىرىستىك حولدينگى” اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى, اكادەميك. قاراعاندى.