ىندەت قوس بۇيىردەن قىسقان قىسىلتاياڭ كەزەڭدە قۇندىلىقتار وزگەرسە دە بولمىسىمىزعا بىتە قايناسقان مەيىرىم, ادامگەرشىلىك سياقتى اسىل قاسيەتتەرىمىزدەن اجىراپ قالۋدان ساقتانعانىمىز ابزال. مەيىرىم – تەك قانا تۋعاندارعا كورسەتىلەتىن شەكتەۋلى سەزىم ەمەس, كوڭىل كولەمىمەن ولشەنەتىن ىزگى قاسيەت. وسى رەتتە ىندەتتىڭ كەسىرىنەن قانشاما ءىسىمىز ىركىلىپ قالسا دا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن شارالار توقتاعان ەمەس. ارباعا تاڭىلعان ادامداردىڭ ارمانىن الىستاتپاي, قوعام اراسىندا قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا جاسالىپ جاتقان ىزگىلىكتى ىستەر جەتەرلىك.
مۇگەدەكتىك مەرزىمى اۆتوماتتى تۇردە ۇزارتىلدى
الەمدى ابىگەرگە سالعان ىندەتتىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا 56 106 قازاقستاندىققا اۆتوماتتى تۇردە مۇگەدەكتىك مەرزىمى, جالپى ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ دارەجەسى, كاسىپتىك ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ دارەجەسى جانە جەكە وڭالتۋ باعدارلامالارى ءۇش ايعا ۇزارتىلدى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك جاردەماقىلاردى تولەۋ بۇرىن بەلگىلەنگەن مۇگەدەكتىك توبى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى.
سونىمەن قاتار 15 830 قازاقستاندىق مۇگەدەكتىكتى eGov.kz پورتالى ارقىلى ونلاين رەجىمدە سىرتتاي راسىمدەدى جانە ۇزارتتى. مۇنداي مۇمكىندىك مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە ادامداردىڭ كوپ جينالۋىن بولدىرماۋ جانە كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن جۇقتىرۋ قاۋپىن ازايتۋ ماقساتىندا جاسالدى.
ىندەت قاۋپىنىڭ كۇشەيۋىنە بايلانىستى ازاماتتار مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋ جانە قايتا كۋالاندىرۋ ءۇشىن ەلەكتروندى فورماتتا ءوتىنىش بەرە الادى. ءوتىنىش بەرۋ ءۇشىن eGov.kz پورتالىندا اۆتورلانۋ قاجەت جانە ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبا بولۋى كەرەك. پورتالعا كىرگەننەن كەيىن وڭ جاق جوعارى بۇرىشىندا اشىلمالى ءتىزىمى بار باتىرمانى باسىپ, «ەلەكتروندىق وتىنىشتەر» جانە «قىزمەتكە ونلاين تاپسىرىس بەرۋ» دەگەندى تاڭداۋ قاجەت. سودان كەيىن ءوتىنىش بەرۋشى ءوزىنىڭ جەكە كابينەتىنە كىرەدى, ول جەردە «قۇرۋ» تۇيمەسىن باسادى. ءارى قاراي كورسەتىلگەن جولداردى تولتىرىپ, «الۋشى» جولىندا «ەڭبەك, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە كوشى-قون كوميتەتىنىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتى» تارماعىن تاڭدايدى. بۇعان قوسا قۇجاتتاردىڭ فوتوعا تۇسىرىلگەن نەمەسە سكانەرلەنگەن كوشىرمەلەرىن قوسا بەرۋ قاجەت.
ءتىزىمدى «قاجەتتى قۇجاتتار ءتىزىمى» سىلتەمەسىنە ءوتۋ ارقىلى كورۋگە بولادى. سوڭعى ارەكەت ەتسق-كىلتتىڭ كومەگىمەن وتىنىمگە قول قويۋ بولادى. ول ءۇشىن «سەرتيفيكاتتى تاڭداۋ» باتىرماسىن باسۋ جانە اتاۋى «RSA...»-دان باستالاتىن فايلدى تاڭداۋ قاجەت, سودان كەيىن جۇيە اشىق ءپارولدى ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. ءوتىنىش بەرۋ ناتيجەسىندە وتىنىمگە جەكە كابينەتتە ستاتۋس بەرىلەدى.
ايتا كەتەيىك, 16 جانە 18 جاسقا تولعان مۇگەدەك بالالارعا قاتىستى سىرتتاي قايتا كۋالاندىرۋ قاراستىرىلعان. ولارعا مۇگەدەكتىك قولدا بار قۇجاتتار نەگىزىندە جانە الدىڭعى كۋالاندىرۋعا سايكەس مۇگەدەكتىك دارەجەسىن ەسكەرە وتىرىپ بەلگىلەنەدى.
مۇگەدەكتىك مەرزىمىن اۆتوماتتى تۇردە ۇزارتۋ بويىنشا شارالار العاش رەت قازاقستان اۋماعىندا توتەنشە جاعداي رەجىمى ەنگىزىلگەن كەزەڭدە قابىلداندى. قايتا كۋالاندىرۋ مەرزىمى توتەنشە جاعداي كەزەڭىنە جانە ءبىر اي بۇرىن كەلگەن ادامدارعا مۇگەدەكتىك 3 ايعا ۇزارتىلدى. بۇدان ءارى ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ اۋماعىندا شەكتەۋ شارالارىنىڭ, ونىڭ ىشىندە كارانتيننىڭ ساقتالۋىن ەسكەرە وتىرىپ, مۇگەدەكتىك مەرزىمدەرى ۇزارتىلدى.
8 جاڭا وڭالتۋ ورتالىعى سالىنادى
قازاقستاننىڭ 8 وبلىسىندا مۇگەدەكتىگى بار تۇلعالارعا ارنالعان وڭالتۋ ورتالىقتارىن سالۋ جوسپارلانۋدا. بۇل تۋرالى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان اۋكەنوۆ توراعالىق ەتكەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن كەڭەس بارىسىندا ءمالىم بولدى.
ەلىمىزدىڭ 5 وبلىسىندا مۇنداي ورتالىقتار جوق, ال 3 وبلىستا توسەكتىك ورىندار جەتىسپەيتىندىكتەن, ءتيىستى مەكەمەلەرگە قوسىمشا قاجەتتىلىك بار. ورتالىقتاردىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن قازىردىڭ وزىندە اۋماعى 5 گەكتارعا جۋىق جەر تەلىمدەرى بولىنگەن. اكىمدىكتەر يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتى ازىرلەگەن ۇلگىلىك جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى بەكىتۋدى كۇتۋدە. قۇرىلىس كەزەڭىندە مۇگەدەكتىگى بار تۇلعالاردى وڭالتۋ قىزمەتتەرىمەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى اكىمدىكتەرگە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس نەمەسە مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك شەڭبەرىندە ورتالىقتاردى اشۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن قاراجات قاراستىرۋ تۋرالى ۇسىنىس حات جولدايدى.
بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكادا 40 وڭالتۋ ورتالىعى بار, ونىڭ 12-ءسى بيىل ىسكە قوسىلدى. بۇل قامتۋ اۋقىمىن 42%-دان 50%-عا دەيىن ۇلعايتتى, 1,5 مىڭ قوسىمشا توسەكتىك ورىن پايدا بولدى.
جاڭا ورتالىقتاردىڭ قۇرىلىسى ستاتسيونار جاعدايىندا وڭالتۋ قىزمەتىنە مۇقتاج بارلىق مۇگەدەكتىگى بار تۇلعالاردىڭ قاجەتتىلىگىن وتەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا وڭالتۋ ورتالىقتارى جوق ايماقتاردا كۇندىزگى ەمدەۋ بولىمىندە جانە ۇيدە قىزمەت كورسەتىلەدى.
مۇگەدەكتىگى بار تۇلعالار – مەملەكەت قامقورلىعىندا
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان اۋكەنوۆ مۇگەدەكتىگى بار جانداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى جۇمىس 2025 جىلعا دەيىن مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوسپار شەڭبەرىندە كەشەندى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ءبىرى – قولدانىستاعى زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ازىرلەندى.
وسى ساناتتاعى ازاماتتاردى بەلسەندى جۇمىسقا تارتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا مۇگەدەكتىگى بار تۇلعالاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا وقىتۋ جۇرگىزىلۋدە. ماسەلەن, ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار 120 ادام IT ماماندىقتارى بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتىر. بيزنەستە جۇرگەن نەمەسە ستارتاپ-جوبالارعا يە مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا اكسەلەراتسيا, اۋقىمدى كەڭەيتۋ, بيزنەس-تالىمگەرلىك, وقىتۋ, جاڭا نارىقتارعا شىعۋعا كومەكتەسۋ ماقساتىندا جاردەم جاسالادى.
سونىمەن بىرگە بيىل قاراشا ايىندا مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ارنالعان ماماندىقتار اتلاسىن ازىرلەۋ اياقتالادى. بۇل جۇمىس بەرۋشىلەرگە, جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنا جانە جەكە HR-اگەنتتىكتەرگە, شەكتەۋ تۇرىنە بايلانىستى قولايلى بوس جۇمىس ورىندارىن ىرىكتەۋگە, ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى ارقىلى بوس جۇمىس ورىندارىن تاڭداۋدى اۆتوماتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
273 ملرد تەڭگەدەن اسا جاردەماقى تولەندى
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قاڭتار-قىركۇيەك ارالىعىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن مۇگەدەكتىككە بايلانىستى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى تولەۋگە 218,4 ملرد تەڭگە, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا جاردەماقى تولەۋگە 54,8 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
«2020 جىلعى قىركۇيەك ايىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن مۇگەدەكتىككە بايلانىستى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى تولەۋگە 24,6 ملرد تەڭگە, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا جاردەماقى تولەۋگە 5,2 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. ال 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا مۇگەدەكتىككە بايلانىستى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى الۋشىلاردىڭ سانى 533,1 مىڭ ادامدى, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا جاردەماقى الۋشىلار سانى 132,2 مىڭ ادامدى قۇرايدى», دەلىنگەن مينيسترلىك تاراتقان اقپاراتتا.
مۇگەدەكتىك جانە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلار مولشەرى مۇگەدەكتىكتىڭ توبى مەن سەبەبىنە, قايتىس بولعان اسىراۋشىنىڭ اسىراۋىندا بولعان ادامداردىڭ سانىنا, سونداي-اق ءتيىستى قارجى جىلىنا ارنالعان «رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭدا بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە بايلانىستى بولادى. 2020 جىلعى 1 قازانعا مۇگەدەكتىگى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىنىڭ ورتاشا مولشەرى – 46 196 تەڭگەنى, اسىراۋشىسىنان ايرىلۋ جاعدايى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىنىڭ ورتاشا مولشەرى – 39 179 تەڭگەنى قۇرادى.
الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالى جۇمىستى جەڭىلدەتتى
وتكەندە 1411 كولل-ورتالىعىنىڭ الاڭىندا الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالىن پايدالانۋ جانە كولل-ورتالىقتىڭ جۇمىسى ماسەلەلەرى بويىنشا مۇگەدەكتىگى بار ادامدار قاتارىنداعى بەلسەندىلەر مەن قوعام قايراتكەرلەرى كەڭەس بەردى. سەرۆيس ازاماتتارعا الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى بويىنشا كەڭەس بەرۋگە مامانداندىرىلعان. ونىڭ ىشىندە زەينەتاقى جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ, الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ, ەڭبەك قاتىناستارى جانە باسقا دا ماسەلەلەر بار.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ كەڭەسشىسى ادىلەت زاكيەۆ مۇگەدەكتىگى بار ادامدار مەن مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان انالاردى كەلەسى جىلدان باستاپ پورتالدا جەكە كومەكشىلەر مەن ىمداۋ ءتىلى ماماندارىنىڭ قىزمەتتەرىنە تاپسىرىس بەرۋ بويىنشا, سونداي-اق ساناتوري-كۋرورتتىق ەمدەۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇيىمدى تاڭداۋ بويىنشا فۋنكتسيونالدىڭ قوسىلاتىنى تۋرالى حاباردار ەتتى. بيىل بۇل قىزمەت قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە اسىرىلادى.
ء«بىز مۇگەدەكتىگى بار ادامدار مەن مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان اتا-انالاردىڭ بايلانىس ورتالىعىنا شىعۋىن ۇيىمداستىردىق. ولار وپەراتورلاردىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن, ولارعا ازاماتتار قانداي سۇراقتارمەن جۇگىنەتىنىن كوردى, سونداي-اق تەستتىك قوڭىراۋ شالىپ, جەدەل كونسۋلتاتسيا الدى. سونداي-اق ءبىز كولل-ورتالىق باسشىلىعىنان ولاردىڭ كەلەسى جىلعى جۇمىستى قالاي جوسپارلاعانىن, جۇكتەمە قاشان ارتۋى مۇمكىن ەكەنىن بىلدىك. جالپى, بارلىعى ريزا بولدى», دەدى ءا.زاكيەۆ.
ءوز كەزەگىندە 1-توپتاعى مۇگەدەك باتىرجان قادىروۆ مۇنداي كەزدەسۋلەر مۇگەدەك ادامدار ءۇشىن وتە قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«كەلەسى جىلدان باستاپ پورتالدا ساناتوري-كۋرورتتىق ەمدەۋ, جەكە كومەكشى جانە ىمداۋ ءتىلى مامانىنىڭ قىزمەتتەرى قولجەتىمدى بولاتىنىن تاعاتسىزدانا كۇتەمىن. بايلانىس ورتالىعىنا كەلەتىن بولساق, وپەراتورلاردىڭ جەدەل جۇمىسىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ءبىز سول جەردە قوڭىراۋ شالىپ, سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ الدىق. قازىرگى ۋاقىتتا مەن ءوزىم ورتالىقتىڭ جۇمىسىن كورىپ, باعالادىم. جۇمىستىڭ جولعا قويىلعانى بايقالادى», دەپ ءوز ويىمەن ءبولىستى ب.قادىروۆ.
كولل-ورتالىقتىڭ وپەراتورى جادىرا اۋباكىروۆانىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالىن پايدالانۋ ماسەلەلەرىنەن باسقا, ولارعا ازاماتتار العىس ايتۋ ءۇشىن ءجيى حابارلاسىپ جاتادى.
كولل-ورتالىقتىڭ جەدەل جانە ۇزدىكسىز قىزمەتىن 60 ادام قامتاماسىز ەتەدى. كولل-ورتالىق كۇن سايىن ساعات 09.00-دەن 20.00-گە دەيىن ءۇزىلىسسىز, مەرەكەلىك جانە دەمالىس كۇندەرىنسىز جۇمىس ىستەيدى. كۇنىنە قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىنەن 3,5 مىڭنان 5 مىڭعا دەيىن قوڭىراۋ تۇسەدى.
15 مىڭنان اسا ازاماتتىڭ جۇمىسقا تۇرۋىنا جاردەمدەستى
بيىل 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا جۇمىسپەن قامتۋدى قولداۋ شارالارى 15,4 مىڭ مۇگەدەكتىگى بار ادامعا كورسەتىلدى. ونىڭ ىشىندە ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا 11,4 مىڭنان اسا ادام, ال جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 2020 جىلعا ارنالعان جول كارتاسى شەڭبەرىندە 2,2 مىڭ ادام قولداۋ الدى.
«ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا 11,4 مىڭ مۇگەدەكتىگى بار ادام قاتىستى, ونىڭ 4 مىڭى تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا, 6 مىڭنان استامى ۋاقىتشا جۇمىستارعا ورنالاستىرىلدى, 448 ازامات قىسقامەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋمەن قامتىلدى, 284 ادام ميكروكرەديتتەر الدى جانە 700 ادام مەملەكەتتىك گرانتتار الدى. سونداي-اق «باستاۋ بيزنەس» جوباسى بويىنشا كاسىپكەرلىك قىزمەت نەگىزدەرىنە وقىتۋعا 504 ادام جىبەرىلدى. تاعى 2,2 مىڭعا جۋىق مۇگەدەكتىگى بار ادام جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىنىڭ جوبالارىنا جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى.
بۇدان باسقا «حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اۋىر جۇمىستاردى, ەڭبەك جاعدايلارى زياندى, قاۋىپتى جۇمىستارداعى جۇمىس ورىندارىن ەسەپتەمەگەندە, جۇمىس ورىندارى سانىنىڭ ەكىدەن ءتورت پايىزعا دەيىنگى مولشەرىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن جۇمىس ورىندارىنا كۆوتا بەلگىلەۋدى قامتاماسىز ەتەدى. كۆوتا شەڭبەرىندە 2017 جىلدان باستاپ وسى جىلعا دەيىن 13,6 مىڭ مۇگەدەكتىگى بار ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى, ونىڭ ىشىندە 1,8 مىڭى 2020 جىلدىڭ ءىى توقسانىندا جۇمىسپەن قامتىلدى.