بۇل سۇراققا بىردەن بار دەپ جاۋاپ بەرە وتىرىپ, ونىڭ ءمانىسىن قالىڭ بۇقاراعا جەتكىزۋ, ءارى ايتىلمىش ماسەلەگە جىلقى وسىرۋمەن اينالىساتىن حالىقتىڭ, مال ماماندارىنىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ نارازىن اۋدارۋ ماقساتىندا ويىمىزدى ەلىمىزدىڭ اعا باسىلىمىندا جاريالاۋدى ءجون كوردىك.
بۇل سۇراققا بىردەن بار دەپ جاۋاپ بەرە وتىرىپ, ونىڭ ءمانىسىن قالىڭ بۇقاراعا جەتكىزۋ, ءارى ايتىلمىش ماسەلەگە جىلقى وسىرۋمەن اينالىساتىن حالىقتىڭ, مال ماماندارىنىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ نارازىن اۋدارۋ ماقساتىندا ويىمىزدى ەلىمىزدىڭ اعا باسىلىمىندا جاريالاۋدى ءجون كوردىك.
ەلىمىزدە جىلدان-جىلعا جىلقى سانى وسۋدە, ايتالىق سوڭعى ون جىلدا1060 مىڭ باستان, 1637 مىڭ باسقا جەتىپ, 65 پايىزعا كوبەيگەن.
دالامىزدا مىڭنان تۇلپار, جۇزدەن جۇيرىك باپتاپ, اۋزىمەن قۇس تىستەگەن سايگ ۇلىكتەردى ءدوپ باسىپ تاني بىلگەن, تۇلپار ءدۇبىرىن كۇنشىلىك جەردەن ەستىگەن اتا-بابالارىمىزدىڭ ونەگەلى ءداستۇرىن جالعاستىرۋشىلار, ەگەمەندىك العان ەلىمىزدە كوبەيە ءتۇسۋى قۋانارلىق ءجاي.
ءبىراز جىلدار بۇرىن ءباسپاسوز بەتتەرىنەن ءبىر زەرتتەۋشىنىڭ, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە بولۋى كەرەك, الەمدىك نارىققا جىلقى ونىمدەرىمەن شاۋىپ شىعۋىمىزعا بولادى دەگەن تۇجىرىمى ويىمنان كەتپەي جۇرەتىن.
تۇبىندە, اتا-بابامىز قادىرلەگەن جىلقىنىڭ ەتى مەن قىمىزىن الەم مويىندايتىنى انىق. قۇنارلىلىعى, شيپالىلىعى مەن قاتار باسقا دا ءتۇرلى قاسيەتتەرىن زەرتتەۋدە اكادەميك شارمانوۆتىڭ عىلىمي دالەلدى ەڭبەكتەرى بار.
جىلقى شارۋاشىلىعى – ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا كورسەتىلگەن سىن-قاتەرلەردىڭ ءبىرى, – الەمدىك ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى پروبلەماسىن شەشۋدە, ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدا ۇلتتىق ماقتانىشىمىزعا اينالۋعا ءتيىستى ەرەكشەلىگى مول بىدەن-ءبىر سالا.
ەگەمەندىگىمىزبەن بىرگە ەرەكشە قارقىنمەن دامىعان ات سپورتى ءبىر توبە.
جىلقى ت ۇلىگى ءشوبى شۇيگىن, سۋى تۇنىق جايىلىمداردا ەمىن-ەركىن تابيعي جاعدايدا جەتىلەتىندىكتەن, قورشاعان ورتانىڭ سىناعىنا ءتوزىمدى كەلەدى دە, ادەتتە كوپ نارسە جىلقىنىڭ وسۋىنە بوگەت بولا المايدى. جالپى, حالىق تا وسى پىكىردە.
دەگەنمەن, وسى ءبىر قاسيەتتى سالانى وركەندەتۋدە قاندايدا ءبىر كەدەرگى كەزدەسۋى مۇمكىن بە؟ بولسا ول نە؟
ول – كەيىنگى جىلدارى جەر-جەرلەردە جاپپاي بوي كورسەتىپ جۇرگەن جىلقى تۇماۋى. (گريپپ, پاراگريپپ لوشادەي, ينفليۋەنتسە).
بۇل اۋرۋدىڭ ەمى كۇنى بۇگىنگە دەيىن جوق.
مىنە, سوندىقتان دا اۋرۋ شىققان جەرىندە جىلقى ت ۇلىگىن جاپپاي زاقىمداپ, جۇدەتىپ, ءولىم – جىتىمگە سوقتىرادى. اسىرەسە, بۇل ىندەتتىڭ كوبىنەسە جازدىڭ سوڭى, كۇز مەزگىلىندە بوي كورسەتىپ, اۋرۋدان امان قالعان باستىڭ قىسقى تەبىنگە جاراماي قالاتىندىعىندا.
ال, اۋرۋدى ەمدەۋ – دۇنيەجۇزىلىك ۆەتەريناريالىق مەديتسيناعا ءالى كۇنگە دەيىن سىرىن اشپاي جۇمباق كۇيىندە قالۋدا.
دەگەنمەن, وسى ءبىر كۇرمەۋدى عىلىمي پراكتيكالىق تۇرعىدا قازاقستاندا شەشۋدى قولعا الساق, ەمدەۋ تاسىلدەرىن ويلاپ تاۋىپ, ونى عىلىمي تاجىريبە ارقىلى نەگىزدەپ, ومىرگە جولداما بەرۋگە بولاتىندىعىنا توقتالماسقا بولمايدى.
مىسالعا, بۇل اۋرۋدىڭ ەمدەۋ جولىن جەزقازعان وڭىرىندە, 1990-1994 جىلدارى, 4-5 مىڭ باس جىلقىعا پايدالانىپ شەشكەن بولاتىنبىز. ەمدەۋ ءتاسىلىن ءوزىمىز ويلاپ تاپتىق. ال ونىڭ جوعارى تيىمدىلىگىن كوزدەرىمەن كورگەن شارۋاشىلىق باسشىلارى, ماماندارى قازىر دە بار. ول ءدارىنى جاساۋ قۇپياسى بىزگە ءمالىم.
بۇل ءادىستى جاڭعىرتىپ, جاڭارتۋعا تولىق نەگىز, عىلىمي ءال-قۋاتىمىز جەتكىلىكتى.
جىلقى اۋرۋلارىن زەرتتەۋدە ابلاي سانسىزباەۆ سالعان مەكتەپ, ءىس-تاجىريبە جۇزىندە دالەلدەۋشى عالىمدار ەلىمىزدە بار.
ول ءۇشىن اشىعىن ايتساق, قارجى جاعىنىن قولداۋ كەرەك.
مىسالعا, ەلىمىزدە كەڭىنەن قولدانىلا باستاعان عىلىمي جوبالار گرانتتىق قارجىلاندىرۋ جۇيەسى ارقىلى باسىمدىلىق باعىتپەن جەدەلدەتە قارجىلاندىرىلسا اتالمىش ماقساتقا قينالماي جەتىپ, ونى ەل يگىلىگىنە اينالدىرىپ, ونىڭ ۇستىنە شەتەلدىك ارىپتەستەر الدىدا ۇلكەن بەدەلگە دە يە بولار ەدىك.
بۇل ماسەلەنى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆكە جەتكىزگەن دە بولاتىنبىز. مينيستر حاتتى العان كۇنى-اق, شۇعىل تاپسىرمانى قاراماعىنداعىلارعا بەرىپ-اق تاستاپ ەدى, بىراق ورىندالۋ جاعى ءالى ىسكە اسا قويعان جوق.
وسى ماقالاعا حالىق تا, ۇكىمەت تە ءۇن قوسادى دەپ سەنەمىز.
مۇنىڭ بارلىعىن ايتىپ وتىرعانىمىز, قالىڭ جۇرتشىلىق, ماماندار, بۇرىندارى وسى اۋرۋ ءتۇرى كەزدەسكەن جىلقى شارۋاشىلىقتارى, سالانى رەتتەۋگە مىندەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار وسى ماڭىزدى پروبلەماعا ءۇن قوسسا, ءسويتىپ جىلقى تۇماۋىمەن كۇرەسۋدە ەلىمىزدە, جەر جۇزىندە ەڭ العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءبىر جاقسى, ءتيىمدى ءتاسىلدى دۇنيەگە اكەلسەك دەگەن ىزگى نيەت بار جانە دە بۇل عىلىم جەتىستىكتەرىن ءىس ءجۇزىنە اسىرۋ, ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا قوسار ۇلەس بولار ەدى.
شۇكىرباي توكەەۆ.
استانا.