رەسپۋبليكا تۇرعىندارى مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ وكىلدەرى ەلەڭدەي كۇتكەن قابىرعالى قۇجاتتىڭ ءبىرى «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ ەدى. ولاردىڭ وي-تىلەكتەرى ىسكە اسىرىلىپ, رەسپۋبليكامىزدا وسى اتالعان زاڭنىڭ قابىلدانعانىنا دا ءبىر جىلعا تاياپ كەلەدى. كەز كەلگەن زاڭ ورىندالۋىمەن قۇندى ەكەنى حاق. وسى ورايدا اتالعان زاڭنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى تۋرالى وي قوزعاۋدى ءجون كوردىك.
بۇل باعىتتا ەڭ الدىمەن ايتارىمىز, قولدانىسقا ەنگىزىلگەن زاڭ ءتورت باعىتتى قامتىعانى. بىرىنشىدەن, پەداگوگتەردىڭ قۇقىقتارىن كەڭەيتۋگە جانە ولاردى وزدەرىنە ءتان ەمەس جۇمىستاردان بوساتۋعا, ونىڭ ەسەسىنە جۇكتەمەسىن كەڭەيتۋگە باسىمدىق بەرىلگەن. سونداي-اق مۇعالىمنىڭ قىزمەتىنە قويىلاتىن تالاپتار تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىن كورسەتىلگەن. بۇعان قوسا ماتەريالدىق ەمەس ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرى مەن ماتەريالدىق تۇرعىدان ىنتالاندىرۋ زاڭنىڭ ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇستى. قازىرگى قولدا بار دەرەكتەر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى اتالعان زاڭ اياسىندا بىرقاتار نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق قۇجاتتار (نقق) ازىرلەپ ىسكە قوسقانىن كورسەتەدى. سوعان سايكەس بىرىنشىدەن پەداگوگتەر تاراپىنان جۇرگىزىلەتىن ءىس-قۇجاتتاردى مەيلىنشە وڭتايلاندىرا ءتۇسۋ كوزدەلگەن. ءارى شامادان تىس ەسەپتىلىكتى ازايتۋعا كوڭىل بولىنگەن.
ەكىنشىدەن, ىسكە قوسىلعان نقق-دا پەداگوگتەردى ماتەريالدىق جاعىنان قولداۋ شارالارى ناقتى كورىنىس تاپقان. ايتالىق, ەلىمىزدە پەداگوگتەردىڭ جالاقىسى بيىلعى جىلدىڭ باسىندا 25 پايىزعا وسكەنى ءمالىم. بۇعان قوسا الداعى 2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ تاعى دا وسىنشاما كولەمدە وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. سونىڭ ىشىندە ماگيسترانتتارعا 10 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە ۇستەمەاقى تولەنەدى. عىلىم كانديداتتارى 17 جانە عىلىم دوكتورلارى 34 اەك كولەمىندە ايلىق الادى. نقق-عا سايكەس سىنىپ جەتەكشىسىنە جانە داپتەر تەكسەرۋگە تولەنەتىن قوسىمشا اقى دا ەكى ەسەگە وسكەنى ماتەريالدىق تۇرعىدان اجەپتاۋىر قولداۋ ەكەنى كامىل.
سونىمەن بىرگە تالىمگەرلىك قىزمەت اتقارعاندار دا قۇر قالمايدى. ولارعا قوسىمشا 17697 تەڭگە تولەنەدى. بۇعان قوسا نقق-دا ۇزدىك ۇستازداردى كوتەرمەلەۋ, سوعان سايكەس ولارعا سىياقىلار بەرۋ جاعى قاراستىرىلعان. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە ماراپاتتاۋ مەن الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى بەلگىلەنگەن. بۇل رەتتە پەداگوگيكالىق شەبەرلىگى قوسىمشا اقىسى بارلىق پەداگوگتەرگە لاۋازىمدىق جالاقىنىڭ 30 پايىزىنان 50 پايىزعا دەيىنگى مولشەردە تولەنەتىنى دە «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ تيگىزگەن شاپاعاتى دەپ تۇسىنگەنىمىز ءجون. تەك قوسىمشا اقىنىڭ بۇل ءتۇرى اتتەستاتتاۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا تولەنەتىنىن ەسكەرگەن ءجون.
كاسىپتىك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە بۇعان دەيىن مۇعالىمدەر مەن پەداگوگتەردىڭ قۇقىقتارى ءوز دەڭگەيىندە قورعالماي قالعان جاعدايلارى ءجيى كەزدەسكەنى بەلگىلى. مۇنداي جايتتار ولاردىڭ كاسىپتىك قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ كەزىندە دە ورىن العانى ءمالىم. ايتالىق پەداگوگتەردى كاسىپتىك قىزمەتكە ءتان ەمەس جۇمىستارعا تارتۋ زاڭدى بەلدەن باسۋ ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى ەمەس پە؟ سونداي-اق پەداگوگتەر قىزمەتىنە نەگىزسىز تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋ ءىسى دە جالعاسىپ كەلگەنى ءمالىم.
جاڭا زاڭدا ونىڭ بارىنە تىيىم سالۋ ارقىلى جەكە نورمالار قاراستىرىلعان. ياعني وسى اتالعان نورمالار بۇزىلعان جاعدايدا قۇقىق بۇزىلۋىنىڭ سۋبەكتىسىنە بايلانىستى 20-120 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل سالىنادى. مىسالى, اقتوبە وبلىسىندا جوعارىدا ايتىلعان جايتتار شەڭبەرىندە ءبىلىم سالاسىندا ساپانى قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنە «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ تالابى بۇزىلىپ, اتا-انا مۇعالىمنىڭ ءىس-ارەكەتىنە زاڭسىز ارالاسىپ, ونىڭ كاسىبي قىزمەتىنە كەدەرگى كەلتىرگەنى ءۇشىن پەداگوگ تاراپىنان ارىز-شاعىم تۇسكەنى جونىندە اتالعان دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جانار مۇحامبەتالينا حابارلادى. سوعان سايكەس دەپارتامەنت تاراپىنان جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەر قورىتىندىسىندا پەداگوگتىڭ جازعان شاعىمى تولىقتاي راستالىپ, اتا-اناعا 30 اەك كولەمىندە, ياعني 84 340 تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپتى.
تۇتاستاي العاندا ءبىلىم سالاسىندا ساپانى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى اقتوبە وبلىستىق دەپارتامەنتى تاراپىنان پەداگوگتەردىڭ قۇقىقتارىن قولداۋ مەن مارتەبەسىن ارتتىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلە باستاعانى ايقىن اڭعارىلادى. بۇل ءىس ءوز كەزەگىندە ولاردىڭ ءوز ىسىنە دەگەن قۇلشىنىسى مەن ىنتا-ىقىلاسىن كوتەرۋگە ءارى كاسىبي تۇرعىدان تولىعا تۇسۋىنە العىشارت قالاماق. ءبىلىم بەرۋ ساپاسى تەك وسىنداي جاعدايدا عانا تولىققاندى بولا تۇسەتىنى انىق.
ءسوز جوق, بارشاعا ورتاق زاڭ تالاپتارى مەن نورمالارى ەشكىمگە ارتىقشىلىق بەرمەيدى ءارى ەشكىمدى ورىنسىز كەمسىتپەيدى. بۇل رەتتە «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ پەداگوگتەردىڭ ادەپ-نورمالارىن دا قوسا قاراستىرعانى ونىڭ تاعى ءبىر ومىرشەڭ وزگەشەلىگى بولماق. قازىرگى كەزدە جوعارىدا ايتىلعان زاڭ اياسىندا بەكىتىلگەن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق قۇجاتتارعا سايكەس ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى جانىنان پەداگوگيكالىق ادەپ كەڭەستەرى قۇرىلعانى دا – قولداۋعا ابدەن تۇرارلىق ءىس.
جاسىراتىنى جوق, ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ ءىسى كەزىندە پەداگوگتەر تاراپىنان دا ادەپ نورمالارىنىڭ بۇزىلۋ دەرەكتەرى كەزدەسىپ قالادى. مۇنى اقتاپ الۋعا مۇلدەم كەلمەيتىن وعاش قىلىق دەۋگە ابدەن بولادى. وسى ورايدا پەداگوگتەر ءوز قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىن تالاپ ەتىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە ءوز تاراپتارىنان ادەپ نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن ۇدايى نازارىندا ۇستاسا, مورالدىق ءبىلىم بولمىستارى ودان ءارى بيىكتەي بەرمەك.
ءتۇيىپ ايتقاندا, وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا پارلامەنت قابىرعاسىندا قابىلدانعان «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ اياسى وتە كەڭ ەكەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. ونى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك پەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جانە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى قويان-قولتىق ءوزارا بىرلەسە وتىرىپ جۇزەگە اسىراتىن بولسا, زاڭنىڭ ورىندالۋى دا سوعۇرلىم ناتيجەلى بولارى تالاسسىز.
اقتوبە