نەسيەگە نەگە قۇمار وسى جۇرت؟

وسى ماسەلەگە قاتىستى ويىمىزعا جاقىندا قىزىلوردا وبلىسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى عالىمبەك جاقسىلىقوۆتىڭ فەيسبۋك پاراقشاسىنداعى جازباسى تۇرتكى بولدى. پالاتا ديرەكتورى ۇلتتىق بانكتىڭ ستاتيستيكالىق دەرەكتەرىن تالداۋ بارىسىندا وبلىس تۇرعىندارى اراسىندا تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋدىڭ ارتقانىن, سوعان سايكەس قارىز جۇكتەمەسىنىڭ جەدەل ءوسىپ كەلە جاتقانىن جازادى. وسى جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا وبلىس تۇرعىندارىنىڭ بانكتەن العان تۇتىنۋشىلىق نەسيەسى 161 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. بۇل – رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن 2 ەسە جوعارى. ونىڭ ۇستىنە تۇتىنۋ نەسيەلەرىنىڭ 85%-ى كەپىلدەندىرىلمەگەن. مىسالى, 2015 جىلى ءوڭىر تۇرعىندارى العان تۇتىنۋشىلىق نەسيە سوماسى 84,9 ملرد تەڭگە بولعان ەكەن. بار بولعانى 4 جىل ىشىندە بۇل كورسەتكىش 2 ەسەگە جۋىق وسكەن. وسى كەزەڭ ىشىندە قىزىلوردالىقتاردىڭ جالاقىسى 1,5 ەسە (2015 جىلعى ماۋسىم – 118 مىڭ, 2020 جىلعى ماۋسىم 187 مىڭ تەڭگە) عانا كوتەرىلىپتى. وسىلايشا تۇتىنۋ نەسيەلەرىنىڭ ۇلعايۋى تابىستىڭ وسۋىنەن 80%-عا اسىپ تۇر.

– بانك سەكتورىنىڭ نەسيەلىك پورتفەلىندەگى تۇتىنۋ نەسيەلەرىنىڭ ۇلەسى بويىنشا قىزىلوردا وبلىسى 58,1 پايىز كورسەتىپ, رەسپۋبليكادا ءتورتىنشى ورىندا, ال جان باسىنا شاققانداعى تۇتىنۋشىلىق نەسيە بويىن­شا (200 381 تەڭگە) توعىزىنشى ورىندا تۇر. بۇل وڭىردەگى ءار وتباسى ورتا ەسەپپەن 962 مىڭ تەڭگە بولاتىن تۇتىنۋ­شىلىق نەسيە ارقالاپ ءجۇر دەگەن ءسوز. وبلىس تۇرعىن­دارى العان 29,4 ملرد تەڭگەلىك يپوتەكالىق نەسيە ەسەپكە كىرمەيدى, – دەيدى پالاتا ديرەكتورى.

ەڭ قيىنى, تۇتىنۋشىلىق نەسيە ايماقتاعى ەكونوميكا­لىق ءوسۋدىڭ درايۆەرى بولا الماي تۇر. ويتكەنى ول كوبىنە بۇرىن­عى قارىزدى قايتا قارجىلاندىرۋعا, يمپورتتىق تاۋار, تۇرمىستىق تەحنيكا, سمارتفون ساتىپ الۋعا جانە توي-تو­ما­لاق وتكىزۋگە جۇمسالادى. ال بۇل ءۇردىس جالپى وڭىر­لىك ءونىمنىڭ ءوسۋىن تەجەيدى. نەسيەنى الۋ بار دا, تولەۋ بار. وڭىر­دە بانك الدىنداعى بەرەشەگىن كەسىمدى ۋاقىتتا وتەي ال­ماعانداردىڭ مەرزىمى وتكەن قارىزدارى دا تەز ءوسىپ كەلەدى. وسى جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى مالىمەت بويىنشا مۇنىڭ سوماسى 9,2 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. وسىدان 2 جىل بۇرىن­­عى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا, مەرزىمى وت­كەن قا­­رىز­­دىڭ 5%-عا نەمەسە 379 ملن تەڭگەگە ۇلعايعانى بايقالادى.

ەندى مىنا كورسەتكىشكە كوز سالايىق. وڭىردە جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەس ۇلەسى 1 قىركۇيەكتەگى دەرەك بويىنشا رەسپۋبليكاداعى جالپى ساننىڭ 3,5 پايىزىن (46 674 بىرلىك) قۇرايدى. ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىندە ايماقتاعى شاعىن كاسىپكەرلىككە بەرىلگەن نەسيە مولشەرى 27,4 ملرد تەڭگە بولىپ وتىر. بۇل ەلىمىز بويىنشا وسى سالانى نەسيەلەندىرۋدىڭ 1,2% پايىزى.

– تۇتىنۋشىلىق نەسيەنى شۇلەن تاراتقانداي اركىمگە ۇستاتاتىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر كاسىپكەرلىكتى قارجى­لاندىرۋعا كەلگەندە كىبىرتىكتەپ قالىپ جاتىر. شاعىن كاسىپكەرلىككە بەرىلگەن كرەديت ۇلەسى وبلىستاعى بانك سەكتورىنىڭ نەسيە پورتفەلىنىڭ 9,9 پايىزىنا ازەر جەتىپ تۇر, بۇل رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن 1,6 ەسە تومەن, – دەيدى ع.جاقسىلىق ۇلى.

مىناداي دا ماسەلە بار, وبلىستاعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دەنى جەكە كاسىپكەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارى. سوندىقتان حالىقتىڭ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن قارىزى شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ نەسيەلىك تاريحىنا دا اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. «ەڭبەك» باعدارلاماسى اياسىندا كاسىپكەرلىك پالاتاسىنداعى «باستاۋ» وقىتۋ كۋرستارىن بىتىرگەن كەيبىر تۇلەكتەردىڭ بۇرىن قارىزىن وتەۋدى كەشىكتىرگەندىكتەن شاعىن نەسيە الۋعا مۇمكىندىگى جوق. بۇل ايماقتاعى شاعىن كاسىپكەرلىكتى قارجىلاندىرۋعا, نەسيەنىڭ شىن مانىندە نەسىبەگە اينالۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر.

قىزىلوردا وبلىسى