قازاقستان پرەزيدەنتى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كەشەندى بىتىمگەرشىلىك وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىنا قاتىستى. اتالعان وقۋ-جاتتىعۋلارى اياقتالعاننان كەيىن اسكەري قىزمەتكەرلەر الدىندا ءسوز سويلەگەن مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ بىتىمگەرشىلىك قىزمەتى بەيبىتشىلىك, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جانە تۇراقتىلىق قاعيداتتارىنا ساي كەلەتىنىن اتاپ كورسەتتى.
باتىر بابالار ۇرپاعى
الماتى وبلىسىندا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ تاريحىندا العاش رەت كەشەندى بىتىمگەرشىلىك وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى ءوتتى. وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ باقىلادى.
وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىنا دەسانتشى-شابۋىلداۋشى اسكەردىڭ, اسكەري-اۋە كۇشتەردىڭ, اسكەري پوليتسيانىڭ, اسكەري مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ, بىتىمگەرشىلىك دايىندىق جۇرگىزۋ ورتالىعى مەن مينادان تازارتۋ ورتالىعىنىڭ مىڭنان استام اسكەري قىزمەتشىلەرى, 100-دەن استام اسكەري جانە ارنايى تەحنيكا جۇمىلدىرىلدى.
وقۋ ورتالىعىنىڭ كوماندالىق پۋنكتىندە جوعارعى باس قولباسشىعا بىتىمگەرشىلىك پولكىنىڭ جۇمىسى تۋرالى باياندالدى. سونداي-اق قازاقستاندىق بىتىمگەرشىلىك پولكىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋدىڭ جالپى الگوريتمى تۋرالى اقپارات بەرىلدى. سونىمەن قاتار بىتىمگەرشىلىك بازانىڭ ۇلگىسى تانىستىرىلدى. مەملەكەت باسشىسى وقۋ ورتالىعىنىڭ ينجەنەرلىك, لينگۆيستيكالىق, تاكتيكالىق جانە مەديتسينالىق سىنىپتارىن ارالاپ كوردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بىتىمگەرشىلىك دايارلىق وقۋ ورتالىعىنىڭ ينفراقۇرىلىمىمەن تانىسقاننان كەيىن وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن باقىلادى. وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى بارىسىندا بىتىمگەرشىلىك كونتينگەنتتىڭ گۋمانيتارلىق جۇك تيەلگەن كولوننانى الىپ-ءجۇرۋ كەزىندەگى ءىس-ارەكەتتەرى پىسىقتالدى.
جوعارعى باس قولباسشى وقۋ-جاتتىعۋلارى اياقتالعاننان كەيىن اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ الدىندا ءسوز سويلەپ, قازاقستاننىڭ زاماناۋي ارمياسى ۇلى دالانىڭ ەرجۇرەك باتىرلارىنىڭ داڭقى مەن اسكەري داستۇرلەرىن مۇراعا العانىن, مۇنى ءاردايىم ەستە ۇستاۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان الەمدەگى تىنىشتىقتى ساقتاۋ ماقساتىمەن قاقتىعىس ايماقتارىنا بىتىمگەرشىلىك اسكەرىن تۇراقتى جىبەرىپ وتىرادى.
– قۇرمەتتى گەنەرالدار جانە وفيتسەرلەر, سەرجانتتار مەن ساربازدار! سىزدەرگە ەڭ قاسيەتتى بورىش جۇكتەلگەن. ويتكەنى, وتان قورعاۋدان ارتىق مىندەت جوق! ارميا – مەملەكەتتىڭ بەرىك قورعانى. بۇگىنگى اسكەر – بايراقتى باتىر بابالاردىڭ ۇرپاعى! وسىنى ەشقاشان ۇمىتپاعان ءجون. ءبىزدىڭ ۇلان-بايتاق جەرىمىز بار. ونى قورعاۋ ءۇشىن دايىندىعىمىز جوعارى بولۋى كەرەك. بىزگە ءوز ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, الەمنىڭ تىنىشتىعى دا وتە ماڭىزدى. سول ءۇشىن ءاردايىم بىتىمگەرشىلىك قىزمەت اتقارىپ كەلەمىز.
ءبىزدىڭ باستى باسىمدىعىمىز – ىنتىماقتاستىق پەن ارىپتەستىك. سىزدەر حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوستىڭىزدار. بىتىمگەر بولۋ دەگەنىمىز – الەمنىڭ ەلشىسى بولۋ دەگەن ءسوز. سىزدەر بۇل مىندەتتى ابىرويمەن اتقاردىڭىزدار. وسىنداي وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنىڭ ارقاسىندا اسكەري شەبەرلىكتەرىڭىز شىڭدالا تۇسەدى. ارميامىزدىڭ اسكەري رۋحى مەن داڭقى ودان ءارى ارتا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسىنىڭ ءوزى تىكەلەي قۇرعان قارۋلى كۇشتەردىڭ بىتىمگەرشىلىك قىزمەتى ەلىمىزدىڭ بەيبىتشىلىك, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جانە تۇراقتىلىق قاعيداتتارىنا ءىس جۇزىندە ساي كەلەتىنىن جەتكىزدى.
پرەزيدەنت 2007 جىلدان بەرى 35 قازاقستاندىق اسكەري قىزمەتشى, ونىڭ ىشىندە ءتورت ايەل ازامات بۇۇ-نىڭ نەپالداعى, كوت-د’يۆۋارداعى, باتىس ساحارا مەن ليۆانداعى ميسسيالارىنا شتاب وفيتسەرلەرى مەن اسكەري باقىلاۋشىلار رەتىندە قاتىسقانىن ايتتى. 2018 جىلى بۇۇ مانداتى نەگىزىندە ارەكەت ەتەتىن العاشقى قازاقستاندىق روتانىڭ ليۆانعا جىبەرىلۋى ەلىمىزدىڭ بىتىمگەرشىلىك الەۋەتىن نىعايتۋ ءۇشىن جاسالعان ماڭىزدى قادام.
– قازىرگى ۋاقىتتا ءوز جاۋاپكەرشىلىك ايماعىنىڭ باقىلاۋ-وتكىزۋ بەكەتتەرىندەگى اسكەري مىندەتتەرىن قازاقستاندىق بىتىمگەرلەر روتاسىنىڭ ءتورتىنشى قۇرامى اتقارۋدا. بۇۇ بىتىمگەرشىلىك الەۋەتىنىڭ دايىندىق جۇيەسىندەگى مىندەتتەر جەلىسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن قازاقستان ساپەرلەردىڭ, اسكەري مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ, بارلاۋ جانە اسكەري پوليتسيانىڭ ارنايى بولىمشەلەرىن ۇسىندى. بۇل بولىمشەلەر قازىرگى بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىندا بارىنشا سۇرانىسقا يە, – دەدى پرەزيدەنت.
جوعارعى باس قولباسشى بىتىمگەرشىلىك دايارلىق وقۋ ورتالىعى مۇنداي مامانداردى جوعارى دەڭگەيدە دايىندايتىنىنا توقتالدى.
باستى ماقسات ايقىن
قاسىم-جومارت توقاەۆ وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى بارىسىندا اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ كورسەتكەن كاسىبي بىلىكتىلىگىن اتاپ ءوتىپ, قازاقستاندىق بىتىمگەرلەرگە ءمىنسىز جۇمىستارى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى. مەملەكەت باسشىسى بەيبىت ومىردە ۇلكەن مىندەتتەردى اتقارىپ وتىرعان اسكەردىڭ ايرىقشا رولىنە نازار اۋداردى.
– ايبىندى ارميا – ەل ەگەمەندىگى مەن قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەپىلى. قارۋلى كۇشتەر قاتارىندا بولىپ, وتاندى قورعاۋ – مارتەبەلى ميسسيا ءارى جوعارى جاۋاپكەرشىلىك. ءبىز ارميامىزدىڭ جاۋىنگەرلىك قۋاتىنا نىق سەنىمدىمىز! حالقىمىز سىزدەردى ماقتان تۇتادى!
بيىل ءبىز ەل بولىپ پاندەميامەن كۇرەسۋدەمىز. وسىنداي جاۋاپتى كەزەڭدە اسكەري قىزمەتشىلەر ارقاشان الدىڭعى شەپتە بولدى. ساربازدار مەن وفيتسەرلەر وتانداستارىنىڭ يگىلىگى جولىندا ناعىز اسكەري ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. پاندەمياعا قارسى ءىس-قيمىل شارالارىنا اتسالىسقان بارشا اسكەري قىزمەتكەرلەرگە العىس بىلدىرەمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى اسكەري قىزمەتشىلەرگە ارناعان سوزىندە ارميانىڭ ىرگەتاسى قاتاڭ تارتىپكە, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋعا باعىتتالعان دارا باسشىلىققا نەگىزدەلەتىنىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇۇ بىتىمگەرشىلىك كونتينگەنتى اياسىندا قىزمەت ەتۋ زور ابىروي جانە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت بۇۇ قۇرىلعان ساتتەن بەرى الەم كوپتەگەن ايماقتىق جانە ۇلتارالىق قاقتىعىستاردان ارىلماعانىن وكىنىشپەن جەتكىزدى. ول بارلىق قاقتىعىستى ساياسي-ديپلوماتيالىق جولمەن شەشۋگە ۇندەيتىن قازاقستاننىڭ دايەكتى ۇستانىمىن, حالىقارالىق قۇقىقتىڭ بازالىق قاعيداتتارىن ساقتاۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
– «بىتپەيتىن» نەمەسە «ۇزاققا سوزىلعان» دەپ تانىلعان ايماقتىق قاقتىعىستار بۇۇ جارعىسىنىڭ قازىرگى حالىقارالىق قۇقىقتىڭ قاينار كوزى جانە نەگىزى بولىپ تابىلاتىن باستى ەكى قاعيداتىنىڭ اراسىنداعى تۇبەگەيلى قاراما-قايشىلىقتاردى ايقىندادى. بۇل – مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن ۇلتتاردىڭ ءوز تاعدىرىن ءوزى تاڭداۋ قۇقىعى. سوڭعى قاعيدات مەملەكەتتەر تاۋەلسىزدىك الىپ, وتارلىقتان قۇتىلعان كەزدە وتە وزەكتى بولا ءتۇستى. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن الەم ءوزىنىڭ دامۋ باعىتىن انىقتادى. سوندىقتان بۇگىندە مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى قاعيداتى ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ, باسىمدىققا يە بولدى. قازىرگى قاقتىعىستارعا باعا بەرۋ كەزىندە بۇۇ باس اسسامبلەياسى مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارلارىن باسشىلىققا الۋى ءتيىس, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاسيەتتى بورىشى ەلىمىزدىڭ, جەرىمىزدىڭ تۇتاستىعىن قورعاۋ. بۇل جوعارى ماقساتتى ورىنداۋ ءۇشىن ارميامىز ارقاشاندا دايىن بولۋ كەرەك.
سونىمەن قاتار جوعارعى باس قولباسشى قارۋلى كۇشتەردى دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىنا ارنايى توقتالدى.
– «ەكى ماقساتتى كوزدەيتىن» كومپونەنتتەردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ قاجەت. پاندەميامەن كۇرەس تاجىريبەسى ولاردىڭ سۇرانىسقا يە ەكەنىن كورسەتتى. اتاپ ايتقاندا, ءبىز اسكەري-كولىك اۆياتسياسىن دامىتاتىن بولامىز. رادياتسيالىق, حيميالىق جانە بيولوگيالىق قورعانىس اسكەرلەرى ءوز مىندەتتەرىن ورىنداۋعا ارقاشان دايىن بولۋى ءتيىس, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ سوزىنە قاراعاندا, مۇنداي اسكەرلەردى زاماناۋي تەحنيكامەن جابدىقتاۋعا باسىمدىق بەرىلىپ, بۇل جۇمىسقا وتاندىق كاسىپورىندار تارتىلۋى قاجەت.
مەملەكەت باسشىسى اسكەردى باسقارۋدا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ قاجەتتىگىنە, سونداي-اق كيبەر جانە اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى تاكتيكا مەن ارەكەتتەردىڭ ستراتەگياسىن پىسىقتاۋعا كوڭىل ءبولدى.
جوعارعى باس قولباسشى سەرجانتتار مەن وفيتسەرلەردى دۇرىس دايىنداماعان جانە ىنتالاندىرماعان جاعدايدا قۋاتتى قارۋلى كۇشتەر قۇرۋ مۇمكىن ەمەس دەپ ەسەپتەيدى.
– ءبىزدىڭ باستى مىندەتتەرىمىزدىڭ ءبىرى – سەرجانتتىق قۇرامعا كاسىبي اسكەري ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋ. بۇل ماسەلەنى شەشۋدە «جاس ۇلان» مەكتەپتەرىنىڭ جانە كادەت كورپۋسىنىڭ بارلىق الەۋەتىن پايدالانۋ قاجەت. قالىپتاسقان جاعداي كومانديرلەرگە دە ەرەكشە تالاپ قويادى. ولار باقىلاۋشى ورگاندار تاراپىنان وتكىزىلەتىن ءتۇرلى شارالارعا الاڭداماي, قاجەتتى باستاما مەن شەشىم قابىلداۋ مۇمكىندىگىنە يە بولۋ كەرەك. ەگەر اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ تاراپىنان قۇقىقبۇزۋشىلىق دەرەكتەرى انىقتالسا, ولار زاڭعا سايكەس قاتاڭ جاۋاپقا تارتىلۋى ءتيىس. بىراق كومانديرلەردى جۇمىستارىنان سەبەپسىز اجىراتۋعا جول بەرىلمەيدى. بۇل ماسەلەلەر قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ اياسىندا قاراستىرىلۋى كەرەك, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قارۋلى كۇشتەردىڭ زاماناۋي اسكەري ينفراقۇرىلىمىن جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ لوگيستيكالىق جۇيەسىن قۇرۋ قاجەتتىگىنە دە توقتالدى. پرەزيدەنتتىڭ سوزىنە قاراعاندا, قارۋلى كۇشتەردى كەڭ اۋقىمدى جاڭعىرتۋ زاماناۋي اسكەري ينفراقۇرىلىم مەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ لوگيستيكالىق جۇيەسىن قۇرۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل دا ءبىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىمىزدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ودان ءارى ارميانى جانە اسكەري قىزمەتشىلەردى الەۋمەتتىك قولداۋ ماسەلەلەرى ءاردايىم مەملەكەتتىڭ باستى نازارىندا بولاتىنىن ايتا كەلىپ, ءسوزىنىڭ سوڭىندا:
– قۇرمەتتى ساربازدار! سىزدەر وتاندى قورعاۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەسىزدەر. بۇگىنگى جوعارى دايىندىق – سونىڭ ايقىن كورىنىسى. ەل تىنىشتىعىن ساقتاۋ, حالقىمىزدى قورعاۋ – ەڭ باستى مىندەت! وسى پەرزەنتتىك پارىزدى ادال اتقاراسىزدار دەپ سەنەمىن! مەملەكەتىمىز قارۋلى كۇشتەردى ارقاشان قولدايدى. سەبەبى ارميامىز حالىقتىڭ مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتەدى, – دەدى.