ينۆەستيتسيا يگىلىگىن كورە الماي وتىر

قازىرگى تاڭدا جامبىل وبلىسىندا جالپى قۇنى 1,1 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 26 ينۆەستيتسيالىق جوبا بار. اتالعان جوبالار ەلىمىزدىڭ «2020-2025 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ءوڭىردىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن. وسى جوبالار شەڭ­بەرىندە ايماقتا 6 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ جوسپارلانۋدا. باعدارلاما اياسىندا وتكەن جىلى 4,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 4 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 350 تۇراقتى جۇمىس ور­نى اشىلعان بولسا, بيىل جالپى قۇنى 84,9 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 13 ين­ۆەس­تيتسيالىق جوبا جوسپارلانىپ, 1 424 جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلۋدە. بۇل – ارينە, جاقسى. مۇنداي جوبالار ءوڭىردىڭ الەۋە­تىن ارتتىرىپ, ەكونوميكاسىن كوتەرۋ­دە وزىندىك ماڭىزعا يە.

الايدا سوڭعى جىلدارى وڭىردە ين­ۆەس­­تيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارى­سىندا ءتۇرلى ماسەلە ورىن الىپ, جوس­پار­لانعان كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ مۇم­­­كىندىگى تومەندەگەن. وبلىستىق كاسىپ­­كەر­لىك جانە يندۋستريالدى-يننو­ۆا­تسيا­لىق دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باس­شى­سى اسپانديار سەيسەباەۆتىڭ ايتۋىن­شا, اتالعان باعدارلاما اياسىندا 2015-2019 جىلدار ارالىعىندا ىسكە اسى­رىل­عان 31 جوبانىڭ 20 جوباسى عانا جوس­پار­لانعان قۋاتتىلىعىن 50 پايىزدان عانا جوعارى يگەرگەن بولسا, قالعان 11 جوبا ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن توقتاپ تۇر ەكەن. ماسەلەن, جىلدىق قۋاتى 300 مىڭ توننا بولاتىن تالاس اۋدانىنداعى «جامبىل نەدر» جشس جوباسى 2015 جىلى ىسكە اسى­رىل­عانمەن, 2016-2019 جىل­دار ارالى­عىندا تولىق قۋاتتا جۇمىس ىس­تەمەگەن. ال جىل باسىنان بەرى, ءتىپتى توقتاپ تۇر. باسقارما باسشىسى اۋدان اكىمدىگى تاراپىنان جوبانى ىسكە قوسۋ بويىنشا ناقتى جۇ­مىس جۇرگىزىلمەي وتىرعانىن جەتكىزدى. سول سياقتى مويىنقۇم اۋدانىنداعى «ەرتاي» قورعاسىن-تسينك كونتسەنتراتىن ءوندىرۋ جوباسى دا 2018 جىلى ىسكە اسى­رىل­عانىمەن, وسى كۇنگە دەيىن اۋدان اكىمدىگى كاسىپورىننىڭ وندىرگەن ءونىم كولەمى تۋرالى اقپارات ۇسىنا الماي وتىر. سونىمەن قاتار جامبىل اۋدانىندا 2016 جىلى ىسكە اسىرىلعان «وڭتۇس­تىك حالال تاعامدارى» جشس دە قازىر جۇمىس ىستەمەيدى. توقتاپ تۇرعان كاسىپورىندار تاراز قالاسىندا دا بار. ال شۋ اۋدانىنداعى ميا تامىرىن وڭ­دەي­تىن شاعىن زاۋىتتىڭ, مەركى اۋدا­نىن­داعى قانت زاۋىتىنىڭ جۇمىسى شيكى­زات تاپ­شىلىعىنا بايلانىستى كىدى­رىپ تۇر. كەزىندە وسى جوبالاردىڭ ءبارى ىسكە اس­قان­دا وڭىردەگى اكىمدىكتەر تاراپى­نان سۇ­يىن­شىلەنگەن. كاسىپورىندارعا ين­ۆەس­­تيتسيا تارتۋ ارقىلى جەرگىلىكتى تۇر­عىن­­داردىڭ جۇمىسپەن قامتىلاتىنى اي­تىل­­عان. بىراق «جانباي جاتىپ سونگەن» زاۋىت­تاردىڭ بۇگىنگى تاعدىرى اكىمدەردى وي­لان­دىرمايتىن سىڭايلى.

«ەگەر قالا, اۋدان اكىمدەرى باع­دارلاما اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالارعا تولىق تالداۋ جۇرگىزىپ, باقىلاۋعا العان جاعدايدا ونەركاسىپ كولەمىنىڭ وسۋىنە قول جەتكىزۋگە بولار ەدى. تاراز قالاسى مەن اۋدان اكىمدەرى ءار جوبانىڭ ىسكە قوسىلۋىنا ءمان بەرىپ قانا قويماي, ونىڭ ارى قاراي شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە دە كوڭىل اۋدارۋى كەرەك. وندىرىلگەن ونىمدەرىن وتكىزۋ جانە ەكسپورتتىق احۋالىنا مونيتورينگ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, تولىق جوبالىق قۋاتىنا شىعۋىنا ىقپال ەتۋ ماقساتىندا «جول كارتاسىن» ازىرلەۋى قاجەت», دەيدى ا.سەيسەباەۆ. ونىڭ اي­تۋىنشا, بۇل قۇجات جوبانىڭ ۋاقىتىندا ىسكە قوسىلۋىنا, جوسپارلانعان ءوندىرىس كولەمىنە شىعۋعا, وزەكتى ماسەلەلەردىڭ دەر كەزىندە شەشىمىن تابۋعا ىقپال ەتەدى.

ماسەلەن, جۋالى, ت.رىسقۇلوۆ, مەركى جانە جامبىل اۋداندارىندا يندۋستريا­لاندىرۋ كارتاسى بويىنشا كەيىنگى 3-4 جىلدا جۇمىس تىپتەن جوق بولىپ وتىر. اۋدان اكىمدىكتەرى كاسىپورىنداردىڭ ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرىنە تالداۋ جۇر­گىزۋمەن عانا شەكتەلۋدە ەكەن. بىراق مەركى اۋدانىنىڭ اكىمى مەيىرحان ومىر­بەكوۆ وسى جىلعى قاڭتار-تامىز ايلارىندا ينۆەستيتسيا كولەمى 8 ملرد 170 ملن تەڭگەنى قۇراعانىن, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 100 پايىزعا ورىندالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى. سونداي-اق اۋداندا 2020-2025 جىلدار ارالىعىندا جالپى قۇنى 14 ملرد 386,5 ملن تەڭگەگە 11 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 175 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ جوسپارلانعانىن جەتكىزدى.

سول سياقتى ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ اكىمى ەربولات سادىرقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋداندا 3 جوبا ناقتىلانىپ, قولعا الى­نۋدا. جوبا قۇنى 1,2 ملرد تەڭ­گەنى قۇ­­رايدى. 162 ادامدى جۇمىسپەن قام­تۋ جوس­­پارلانۋدا. جۋالى, جامبىل اۋدان­دارىن­دا دا بولاشاقتا ىسكە اساتىن جوبالار بار. دەي تۇرعانمەن, وسى ءتورت اۋداننىڭ دا الەۋەتى جوعارى. توعىز جول­دىڭ تورابىندا ورنالاسقان مەركى اۋدا­نى­نىڭ شيپالى سۋى كەزىندە ەلىمىزگە كەڭى­نەن تانىمال بول­دى. سونداي-اق جۋا­لى اۋدانىندا ون­دى­رىلەتىن ىرىمشىك, وسى­رى­لەتىن كارتوپ تا قازاق­ستانعا بەلگى­لى. جام­بىل اۋدانىندا ورنالاسقان «امان­­گەلدى گاز زاۋىتى» مەن بالىق شا­رۋا­­شى­لىعى دا وسال جوبالار ەمەس. ت.رىس­قۇلوۆ اۋدانىندا ەگىلەتىن الما, شيە دە­گەن­دەرىڭىز دە ينۆەستورلارعا دايىن جوبا. بۇدان بولەك اتالعان اۋدان­داردىڭ احۋا­لى جاقسى. وكىنىشكە قاراي كەزىندە ايتىلعان, سوڭىنان ىسكە اسىرىلعان جوبالار كوپ ۋاقىت وتپەي جاتىپ-اق توق­تاپ قالادى. وعان سەبەپ كوپ. كوبىندە شيكى­زاتتىڭ جەتىس­پەۋى باستى ماسەلە. ماسە­لەن, وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان اۋدان اكىم­دىك­تەرى­نە اتالعان ماسەلەگە وراي 98 تاپ­سىر­ما بەرىل­گەنىمەن, ونىڭ كوپشىلىگى ورىن­دال­­ماعان. بۇل تاپسىرمالاردىڭ ءبى­رازى تاراز قالاسىنىڭ اكىمدىگىنە دە تيەسى­لى. قالا اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قاي­سار سارىتايدىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ء«ىس-شا­رالار جوسپارى جاسالۋدا». بىراق جوسپارلار جاسالىپ, ءتىپتى جوبالار ىسكە قوسىلىپ جاتقان جاعدايدىڭ دا اقىرىنىڭ وسىنداي بولىپ جاتقانىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر.

جوبانى ىسكە اسىرىپ, تولىق قۋاتىنا شىعارۋ ءۇشىن تەك جوسپار جاسالىپ, قارا­جاتى مەن جۇمىس ىستەيتىن ادام سانىنىڭ ەسەپتەلىپ قويۋىمەن ەشتەڭە شەشىلمەيدى. وندىرىسكە دە, شارۋاشىلىققا دا قولاي­لى جامبىل وبلىسىنىڭ ءاربىر اۋدانىن­دا ينۆەستيتسيانىڭ يگىلىگىن كورۋگە مۇم­كىندىك مول. بۇگىندە وڭىردە حيميا ونەر­كاسىبى, اگروونەركاسىپ كەشەنى, مەتال­لۋرگيا, فارماتسەۆتيكا, ماشينا جاساۋ سالالارىندا جوبالار بار. ال ەندى مۇندايدا ونىڭ جۇزەگە اسۋى قالاي بولادى, بولاشاقتا بۇگىنگىدەي ءبىراز جوبالار توقتاپ قالماي ما دەگەن ساۋالدىڭ تۋاتىنى انىق. ونىڭ ءبارىن ارينە, ۋاقىت كورسەتە جاتار. قازىرگى كەزدە «تاراز» اكك» ۇك» اق باستاماسىمەن وڭىردە «كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلارعا قىزمەت كورسەتۋ» ورتا­لىعى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا ازاماتتار 3 باعىت بويىنشا كەڭەس الا الادى. اتالعان مەكەمەنىڭ باسقارما توراعاسى ولجاس قارجاۋوۆتىڭ ايتۋىن­شا, كورپوراتسيا بۇگىندە كەڭەس بەرۋ جۇمىسىنا ءوز ماماندارىن تارتىپ وتىر. ەگەر بۇل باستاما ءوز ناتيجەسىن بەرسە, ون­دا وڭىردە تاعى دا جاڭا جوبالار جۇزەگە اسىپ قالۋى مۇمكىن.

جامبىل وبلىسى