مونوقالالار ماسەلەسى مەملەكەتتىڭ نازارىنان كەندە ەمەس. بۇل باعىتتا مەملەكەتتىك باعدارلاما دا قابىلداندى. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ جولداۋدا مونوقالالاردىڭ «ەكىنشى تىنىسى» اشىلۋى كەرەكتىگىن, قالانىڭ كۇرەتامىرىنا قان جۇگىرتەتىن كاسىپورىندارسىز بۇل مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەستىگىنە توقتالدى.
مەن پىكىرىمدى ستاتيستيكامەن دايەكتەپ كورەيىن. 2018 جىلى 7 مونوقالادا 15 «زاكىرلىك» جوبا جۇزەگە اسىپ, 2,4 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. بۇل جوسپارلانعان 37 جوبانىڭ جارتىسى عانا. ءبىر جىل بۇرىنعى ەسەپ بويىنشا 64 جوبا جۇزەگە اسىپ, 26 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلعان بولاتىن. 2019 جىل بويىنشا باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسۋ ەسەبى اشىق دەرەككوزدە جوق.
قازاقستاننىڭ مونوقالالارىندا تۇراتىن حالىق سانى – 1,5 ملن. ۇكىمەت سوڭعى رەت بۇل ماسەلەگە 2018 جىلى توقتالدى, ۇمىتىلىپ كەتكەن باعدارلاما قايتا ەسكە الىندى. 2019 جىلعا مونو جانە شاعىن قالالاردا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا 10 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
قازاقستاننىڭ مونوقالالارىندا تۇراتىن حالىق سانى 1,5 ملن ادام ەكەنىن ەسكەرسەك, ولاردىڭ ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن جۇزدەگەن مىڭ جۇمىس ورنى اشىلۋى ءتيىس. دەمەك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ماسەلەگە قايىرا سوعۋىنىڭ استارى تەرەڭ.
قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر مونوقالالارداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋعا ىقىلاس تانىتپاي كەلدى دەپ بيزنەس بيلىككە وكپەلەي المايدى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, مەملەكەتتىك باعدارلاما قابىلداندى, قارجى ءبولىندى. بىراق ولاردىڭ بىردە-ءبىرى شاعىن قالالاردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي «ەكىنشى تىنىسىن» اشا المادى. سەبەبى بۇل ماسەلەگە الەۋمەتتىك ەكپىن بەرۋ ءۇشىن جۇمىس ورىندارىن اشىپ, جۇرتتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەكتىگى تۇسىنىكتى. سول كەزدە عانا توز-توزى شىققان شاعىن قالالاردىڭ تامىرىنا قان جۇگىرىپ, حالىق تۇراقتايدى.
بۇعان دەيىن شاعىن قالالاردى كوتەرۋ ماسەلەسى تەك ۇكىمەت دەڭگەيىندە قارالدى, ايتىلعان ماسەلەلەر اۋىلعا جەتپەدى. ەڭ باستىسى, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر باعدارلامانىڭ وزەكتى جەرىنە ءمان بەرمەدى. قازىر شاعىن جانە ءىرى قالالارداعى كاسىپورىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى جەكەشەلەنىپ كەتتى. پرەزيدەنت قالا تۇزەۋشى كاسىپورىندار دەگەندە بۇرىننان جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان سول ءوندىرىس ورىندارىن ايتىپ وتىر. ءبىز جوق جەردەن ەشتەڭەنى قايتا قۇرا المايمىز. مەنىڭشە, سول كاسىپورىنداردىڭ جانىنان شوب نىساندارىن كوپتەپ اشۋعا بولادى. بۇل فاكتور مونوقالالارعا ەل قوندىرادى.
بۇعان دەيىن اكىمدەر «ينجەنەرلىك جۇيەلەردى رەتتەپ, جولدار مەن جەلىلەردى جوندەپ قويساق بولدى» دەگەننەن باسقا ەشتەڭە ايتا المادى. باعدارلامانىڭ باستى باعىتى شوب-تى دامىتۋعا, ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا, سول ارقىلى حالىقتى ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتىپ, مونوقالالاردىڭ الەۋمەتتىك دەڭگەيىن كوتەرۋگە ارنالعانىن تۇسىنگەندەر از بولدى.
مونوقالالاردى دامىتۋ ءۇشىن جاپپاي ينجەنەرلىك جۇيەلەردى اۋىستىرىپ, توزعان عيماراتتاردى بۇزىپ تاستاۋدان دا ماڭىزدىراق بولىپ تۇرعانى – شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتىپ, تۇرعىنداردى ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتۋ. ونى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اشىق ايتىپ وتىر. ەندى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ساقالدى باعدارلاما اتانىپ كەتكەن ماسەلەگە باسقا قىرىنان قارايتىن كەز كەلدى.
بەيسەنبەك زيابەكوۆ,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
الماتى