پاندەميانىڭ ەكونوميكاعا اسەرىن فرانتسياداعى قازاقستاندىقتار قاۋىمداستىعىنىڭ (ACF) پرەزيدەنتى, بەلگىلى ەكونوميست بەرلين يريشەۆ وسىلاي باعالاپ وتىر, دەپ حابارلايدى Egemen.kz Tengrinews.kz. پورتالىنا سىلتەمە جاساپ.
ەكونوميستىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكا - ءتىرى ورگانيزم, سوندىقتان ونى ۆيرۋستىق سوققىدان كەيىن قالپىنا كەلتىرۋ ۇزاق ۋاقىت الادى. يريشەۆتىڭ سوزىنە سايكەس, بۇل داعدارىستى L-ءتارىزدى توقىراۋ دەپ اتاعان ءجون, مۇندا قۇلدىراۋ كەزەڭىندە ۇزاققا سوزىلعان سال بولادى.
"الەمدىك ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ پروتسەسى بىرنەشە جىلعا سوزىلادى, جانە كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا تولقىنى تۋىنداعان جاعدايدا, شىعىندار ەسەلەنەدى. شامامەن ءجۇز جىل بۇرىن تەگى ورىس, شەتەلدىك عالىم-ەكونوميست كوندراتەۆ 50 جىلدىققا دەيىن جالعاساتىن ەكونوميكالىق داعدارىستاردىڭ ۇزاق تسيكلدەرىنىڭ, ۇلكەن قۇلدىراۋدىڭ تەز وسۋىمەن وتەلمەيتىن جاعدايلارىن بولجادى. ءبىزدىڭ عاسىردا, جوعارى تەحنولوگيالار زامانىندا, ءوندىرىستىڭ ءوسۋى بىرنەشە ەسە تەزىرەك بولادى, بىراق مەن ەكونوميكاداعى قازىرگى اپاتتىڭ سالدارى 7-10 جىل ىشىندە ساقتالۋى مۇمكىن دەگەن بولجام جاسايمىن. ال قازىر ءبىز ءالى دە ۇزاققا سوزىلعان قۇلدىراۋدامىز, كۇتپەگەن تۇردەگى ءسوزسىز اۋىر سالدارمەن", دەپ مالىمدەدى ول.
ساراپشى الەمدە كۇن سايىن جۇمىسسىزدار سانى وتە ۇلكەن قارقىنمەن ءوسىپ جاتقانىن, شاعىن جانە ءىرى كاسىپورىندار جابىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. مىسال رەتىندە, ەكونوميست Airbus كومپانياسىنىڭ 15000 قىزمەتكەرىن جۇمىستان شىعارعانىن ەسكە الدى. ۇشاقتار ءوندىرىسى شىعىنعا ۇشىرادى, بىرنەشە ميلليوندىق كەلىسىمشارتتار كۇشىن جويدى.
"قۇرىلىمدىق وسالدىق" دەگەن ۇعىم بار. ءىرى كومپانيانىڭ قۇلاۋى مىڭداعان قىزمەت كورسەتۋ كاسىپورىندارىنىڭ, جەتكىزۋشىلەردىڭ جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇلاۋىن بىلدىرەدى. مۇنىڭ ءبارى ءسوزسىز ەكونوميكانىڭ سال دەرتىنە قالدىعۋىنا الىپ اكەلەدى. بۇل جاعدايدا ەڭ قاۋىپتى نارسە: دومينو ەففەكتىنىڭ قاشان بولاتىنىن ەشكىم بىلمەيدى. ەشكىم ءبارىن بولجاي المايدى. قوعامداعى الەۋمەتتىك سالدارلاردىڭ جانە پولياريزاتسيانىڭ كۇشەيۋ قاۋپىن ەشكىم بولجاي المايدى. پاندەميا قاشان توقتاتىلاتىنى جانە ۆيرۋس الەمدى ەكونوميكالىق اپاتتىڭ تۇڭعيىعىنا جىبەرەتىنى بەلگىسىز", - دەدى يريشەۆ.
ب. يريشەۆ "كوۆيدتىك" داعدارىستىڭ پارادوكسى, ونىڭ پىكىرىنشە, دامىعان ەلدەر, ەكونوميكاسى دامىعان جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسى دامىعان ەلدەر كوبىرەك سوققى مەن تەرىس اسەرگە يە بولاتىنىن دا ەسكەرتتى.
"ەكونوميكا نەعۇرلىم ۇلكەن بولسا, داعدارىستىڭ سالدارى سوعۇرلىم اۋىر بولادى. كوپشىلىكتىڭ كەدەيلىگى بارلىق جەردە كورىنىس تابادى. جاقىندا ازىق-ت ۇلىك جيىنتىعى بار ساۋدا سومكەسى بەدەلدى Chanel نەمەسە LV سومكەلەرىنە قاراعاندا قىمباتىراق بولادى", - دەپ اتاپ ءوتتى ەكونوميست.
داعدارىس ءۇشىنشى الەم ەلدەرىنە دە اسەر ەتەدى, بىراق يريشەۆتىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ سالدارى دامىعان ەلدەردەگىدەي اۋقىمدى بولمايدى.
"ەگەر فرانتسيا, يتاليا جانە يسپانيا تەك تۋريزمنەن 200 ميلليارد ەۋرودان ارتىق شىعىنعا ۇشىراسا, وندا قازاقستاندا, مىسالى, مەن مۇنداي جاھاندىق پروبلەمانى كورمەيمىن. شيكىزاتتى قوسپاعاندا, بۇكىل الەمگە ەكسپورتتالاتىن ءىرى ءوندىرىس جوق, دامىعان قىزمەت كورسەتۋ سەكتورى جوق. ارينە داعدارىس بار. سەزىنەدى, بىراق ونداي اۋقىمدا ەمەس. راس, مۇناي باعاسى قاۋىپتى دەڭگەيگە ءتۇستى, ال ءوندىرىس پەن ەكسپورت كۇرت تومەندەۋى مۇمكىن", دەدى ول.
بەرلين يريشەۆتىڭ پايىمداۋىنشا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ ارقىلى اگروونەركاسىپتىك كەشەن, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسى مەن ءوندىرىس سالالارىنا ۇلكەن كوڭىل ءبولۋ ارقىلى عانا قازاقستان داعدارىستان شىعۋى مۇمكىن.
"گەوگرافيالىق تۇرعىدان العاندا, قازاقستاننىڭ گەوگرافيالىق جاعىنان قولايلى ايماقتا وتىر. كورشىسى 1,5 ملرد حالقى بار قىتاي. قازاقستان اگرو-ازىق-ت ۇلىك سەكتورىنىڭ ەسەبىنەن شىعۋى مۇمكىن. بۇل اگرارلىق سەكتوردىڭ وزىندە كۇردەلى رەفورمانى قاجەت ەتەدى. جەر لاتيفانديستتەردەن مەملەكەتكە قايتارىلۋى كەرەك", دەپ تۇيىندەدى ساراپشى.