الەم تاريحىندا ب.ز.د IV عاسىردا عۇندار يمپەرياسى بولعان. بۇل مەملەكەتتى قازىرگى كوشپەندىلەر ۇرپاعى وزدەرىنىڭ اتا-باباسى قۇرعان ۇلىس دەپ سانايدى. ءبىزدىڭ جىل ساناۋىمىزدان بۇرىنعى 209 جىلى ۇلىس بيلىگى مودە (قىتاي دەرەكتەرىندە ماودۋن) قاعاننىڭ قولىنا ءوتىپ, قازىرگى موڭعوليا, قازاقستان, قىرعىزستان, قىتايدىڭ سولتۇستىگى مەن رەسەيدىڭ وڭتۇستىك اۋماعىن قامتىعان ءىرى ەۋرازيالىق مەملەكەت قۇرعان.
قىتاي دەرەكتەرىندە جوعارىداعى كوشپەندىلەر مەملەكەتىنىڭ ورداسى – لۋن-چەن نەمەسە لۋت دەپ جازىلىپ, قالا قات-قابات قورعانمەن قورشالعاندىعى, وتە ۇلكەن جاساندى سۋ قويماسى بولعاندىعى جازىلعان. سونىمەن قاتار قورعان قاقپاسىنا ء«تاڭىردىڭ ۇلى شانيۋي» دەگەن جازۋ بادىزدەلگەنى جايلى ايتىلعان. جازۋشى-عالىم قويشىعارا سالعارا ۇلى بۇل جازۋدى «تاڭىرقۇتى» دەپ قازاقشالاعانىن بىلەمىز.
ارحەولوگ عالىمدار قىتاي دەرەكتەرىندە ساقتالعان «لۋت ورداسى قانعاي ۇستىرتىندە ورنالاسقان» دەيتىن بولجامعا سۇيەنىپ ۇزاق جىل ىزدەدى.
سۋرەتتە: عۇن مەملەكەتىنىڭ ورداسى لۋت قالاسىنىڭ ورنى
قىزىق بولعاندا وتكەن اپتانىڭ سوڭىندا موڭعول ارحەولوگتارى ارعى-قانعاي (ارحانگاي) ايماعى ءولزيتى ء(ولزيت) سۇمىن جەرىنەن عۇن ۇلىسىنىڭ ورداسى لۋت قالاسىنىڭ ورنىن تاپتىق دەپ كۇللى الەمگە جار سالدى.
ءبىزدىڭ پايىم بويىنشا, قالا تاعانى تابىلعان ورىن كونە تۇركىلەردىڭ قۇت مەكەن, قاسيەتتى قونىسى وتۋكەننىڭ كىندىگى, ورحون وزەنىنىڭ اڭعارىندا جاتىر. بۇل ولكە كونە تۇركى مۇرالارىنىڭ ۇيىعى ىستەپتەس. جاڭادان تابىلعان لۋت قالاسىنىڭ وڭتۇستىك شەبى 80 شاقىرىم جەردە كۇلتەگىن ەسكەرتكىشى تۇرسا, وعان جالعاس بىلگە قاعان كەشەنى مەنمۇندالايدى.
نىسانعا قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزگەن توپ باسشىسى ۇلانباتىر ۋنيۆەرسيەتىنىڭ جەتەكشى عالىمى ت.يدەرقانعايدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ولار اۋەلى ەجەلگى قىتايدىڭ حانزى جازۋى بادىزدەلگەن جادىگەر تاپقان (1-سۋرەت). وسىندا تاڭبالانعان قيمىل ارىپتەردى وقىعان ماماندار بۇل ء«تاڭىردىڭ ۇلى شانيۋي» دەگەن ءسوز ەكەنىن انىقتاعان.
ءسويتىپ كونە قىتاي دەرەكتەرىندە, اسىرەسە ەجەلگى قىتاي عالىمى سىما تسيان ەڭبەكتەرىندە ايتىلاتىن عۇنداردىڭ ۇران-ءسوزى «تاڭىرقۇتى» اتاۋىنىڭ بادىزدەلگەن نۇسقاسى تابىلۋىنا بايلانىستى نىسان كوشپەلى عۇن يمپەرياسىنىڭ استانا-ورداسى لۋت ەكەنى انىقتالعان.