مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ تارالۋىنا قارسى كۇرەس شارالارى جونىندە كەڭەس وتكىزدى, دەپ حابارلادى پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
بەينەبايلانىس رەجىمى ارقىلى وتكىزىلگەن جيىنعا ۇكىمەت مۇشەلەرى, بىرقاتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى, قالالار مەن وبلىستاردىڭ اكىمدەرى قاتىستى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز سوزىندە دەر كەزىندە جاريالانعان قاتاڭ كارانتين شارالارى ۋاقىتتان ۇتىپ, ەپيدەميانىڭ قاتتى ءورشىپ كەتپەۋىنە مۇمكىندىك بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. وكىنىشكە قاراي توتەنشە جاعداي رەجىمى توقتاتىلعاننان كەيىن بارلىق كارانتين شارالارى بوساڭسىپ كەتتى.
– بيىلعى 11 مامىردا شەكتەۋلەر الىنعاننان كەيىن ۆيرۋستىڭ تارالۋى 7 ەسە ءوستى. بۇل كوپ جاعدايدا بىرقاتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىنداعى كەمشىلىكتەرگە بايلانىستى بولىپ وتىر. مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ورگاندارى توتەنشە جاعداي رەجىمى توقتاعاننان كەيىنگى كەزەڭدە ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋگە دايىن بولماعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى اتقارۋعا شاماسى جەتپەدى. مۇنى اشىق مويىنداۋ كەرەك. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرە المادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى جەرلەردە ءتيىستى جۇمىستار دەر كەزىندە اتقارىلماي, تيىمدىلىگى از شارالاردىڭ قابىلدانۋى سالدارىنان ەڭبەك ۇجىمدارىندا, ءىرى ءوندىرىس ورىندارىندا جاپپاي ۆيرۋس جۇقتىرۋ وشاقتارى پايدا بولدى. اتىراۋ وبلىسىنداعى تەڭىز كەن ورنى ىندەت جۇقتىرۋدىڭ ورتالىعىنا اينالدى. وندا دەرتكە شالدىققان 1222 ادام تىركەلدى. الماتى قالاسىندا تۇرعىنداردىڭ عانا ەمەس, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىندا دا ناۋقاستانعاندار وتە كوپ. ەلورداداعى كوپتەگەن مەكەمە كارانتين جاعدايىنىڭ وزىندە سانيتارلىق تالاپتاردى ساقتاماعان. وڭىرلەردەگى اۋرۋحانالاردا ناۋقاستار جاتاتىن ورىنعا, مەديتسينا كادرلارىنا, ءدارى-دارمەككە, مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارعا تاپشىلىق قاتتى بايقالادى.
– جۇمىسىنا سالعىرت قاراعانى ءۇشىن نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى ا.كولگىنوۆكە, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ب.ساعىنتاەۆقا ەسكەرتۋ جاسايمىن. شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى م.ايتەنوۆكە, اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى و.ورازالينگە, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ءا.سقاقوۆقا جانە ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ توراعاسى ە.توعجانوۆقا سوگىس جاريالايمىن. اتىراۋ, قوستاناي, باتىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ اكىمدەرىنە وڭىرلەردەگى احۋالدى رەتتەۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتەمىن. اتالعان ماسەلە بارلىق وبلىستىڭ باسشىلارىنا دا قاتىستى. ءتيىمدى اقپاراتتىق جۇمىستىڭ ءوز دەڭگەيىندە جۇرگىزىلمەۋى دە جاعدايدى ۋشىقتىرا تۇسۋدە. ءبىزدىڭ حالىقپەن اراداعى ديالوگىمىز ءوز دەڭگەيىندە ناتيجە بەرمەدى. اقپاراتتار لەگى تەرىس پىكىرلەردىڭ ىقپالىندا كەتىپ, دارىگەرلەردىڭ ەرلىككە پارا-پار ەڭبەكتەرى كورىنبەي قالدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆكە تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى جۇمىستارعا سالعىرت قاراعانى ءۇشىن ەسكەرتۋ بەرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ شۇعىل ءارى قاتاڭ ۇيلەستىرۋ جۇمىستارىن قامتاماسىز ەتۋگە, ونىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋگە جانە باقىلاۋعا قاۋقارسىز بولىپ وتىرعانىن ايتتى.
– پاندەميامەن كۇرەس جونىندەگى بارلىق شەشىمدى, ونىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تەرىس اسەرلەرىن جويۋدى پرەمەر-مينيستر باسشىلىق ەتەتىن ءتيىستى مەملەكەتتىك كوميسسيا اياسىندا پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن.
مەملەكەتتىك كوميسسيا ەڭ ماڭىزدى دەگەن رەسۋرستاردىڭ تارالۋىن ءبىر ورتالىقتان باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. قازىرگى ەپيدەميالىق احۋالدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن شۇعىل شارالار قابىلداۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك كوميسسياعا ەكى كۇننىڭ ىشىندە بيىلعى ناۋرىز-مامىر ايلارىنداعىداي قاتاڭ كارانتين رەجىمىن ەنگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا ماعان ۇسىنىس ازىرلەپ, ەنگىزۋدى تاپسىرامىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ لابوراتوريالىق زەرتتەۋلەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى, رەاگەنتتەر مەن جۇمسالاتىن ماتەريالداردىڭ ۇزدىكسىز جەتكىزىلۋىن شەشۋدى, پتر-لابوراتوريالاردىڭ سانى مەن قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋدى تاپسىردى.
– تۇرعىنداردىڭ لابوراتوريالار ماڭىنداعى كەزەكتىڭ كوپتىگىنە, سانيتارلىق نورمالاردىڭ ساقتالماۋىنا قاتىستى شاعىمدانۋى ادىلەتتى. مۇنىڭ ءبارى تىكەلەي اۋرۋ جۇقتىرۋ قاۋپىن كۇشەيتەدى. سوندىقتان ۆيرۋس جۇقتىرۋدىڭ الدىن الۋ جانە ءبىر ورتالىقتان تاراتۋدى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ەسەپكە قويۋ ماقساتىندا پتر سىنامالارىن تاپسىرۋدى ونلاين جازىلۋ نەمەسە Call-ورتالىق ارقىلى جۇرگىزۋ قاجەت. ىندەت وشاقتارىنداعى جۇمىستار ءۇشىن, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە ءموبيلدى لابوراتوريالاردى ۇيىمداستىرۋ جانە ءموبيلدى قىزمەتتى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن قارجى ءبولۋ اسا ماڭىزدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ازاماتتاردى قاجەتتى ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتىپ, ەمدەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. وسى رەتتە پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىنە بارلىق قارجىلىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق رەسۋرستاردى جۇمىلدىرۋ تاپسىرىلدى.
– پاندەميانىڭ ەكىنشى تولقىنىن ەسكەرە وتىرىپ, شىلدەنىڭ سوڭىنا دەيىن جۇقپالى دەرتكە شالدىققاندارعا ارنالعان توسەك-ورىندارىن 50 پايىزعا ارتتىرۋدى تاپسىرامىن. بۇل ءۇشىن وڭىرلەر بارلىق رەزەرۆتى, سونىڭ ىشىندە, جەكە جانە ۆەدومستۆولىق مەديتسينا ورتالىقتارىن پايدالانۋى كەرەك. ۇكىمەتكە ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن بەس كۇننىڭ ىشىندە شەشۋدى تاپسىرامىن, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كوروناۆيرۋسقا قارسى كۇرەس جونىندەگى جۇرگىزىپ جاتقان اقپاراتتىق جۇمىستارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇمىس باستاپقى كەزەڭدە جاقسى ۇيىمداستىرىلدى. بىراق مەملەكەتتىك ورگاندار سوڭعى كەزدە بۇل ءىستى بوساڭسىتىپ جىبەرگەندەي اسەر قالدىرادى.
– اكىمدەر مەن مينيسترلەر قاراپايىم حالىقپەن بايلانىس ورناتۋدى قويدى. ولاردىڭ ارىز-شاعىمدارىنا دەر كەزىندە جاۋاپ بەرمەيدى. سوندىقتان تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگى قايدا بارارىن بىلمەي, تورىعۋدا. وكىلەتتى قىزمەت ورىندارىنان دۇرىس جاۋاپ الا الماعان تۇرعىنداردان شاعىمدار كوپ ءتۇسىپ جاتىر. www.coronavirus2020.kz سايتىنا قىرىق مىڭعا جۋىق سۇراق كەلىپ ءتۇستى. قازىرگى تاڭدا ونىڭ ۇشتەن بىرىنە عانا جاۋاپ بەرىلدى. مۇنداي قارىم-قاتىناستىڭ ناتيجەسىندە تەرىس ءارى جالعان اقپاراتتار ءورشىپ تۇر. بۇل ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى ودان سايىن قيىنداتۋدا, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى اقپاراتتىق جۇمىستارعا قاتىستى ءتاسىلدى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. جاۋاپتى تۇلعالار وتكىزەتىن تۇراقتى بريفينگتەردى جولعا قويىپ, ىندەت جۇقتىرعان كەزدەگى ءىس-ارەكەتتەردىڭ الگوريتمى جونىندە حالىقتى ناقتى ءارى ساپالى اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە تاپسىرما بەردى.
– تەلەارنالاردا تىكەلەي ەفير ارقىلى دارىگەرلەردەن كەڭەس الىپ, تۇرعىنداردىڭ سۇراقتارىنا ناقتى جاۋاپ بەرەتىن باعدارلامالار ۇيىمداستىرۋعا نە كەدەرگى؟ ازاماتتارعا ەمدەلۋدىڭ پروتوكولى مەن الگوريتمىن جەتكىزۋ كەرەك. ءدارى-دارمەكتەر مەن ونى پايدالانۋ جونىندە ءتۇسىندىرۋ قاجەت, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
اكىمدەر مەن مينيسترلەرگە بيۋدجەتتى قايتا قاراۋ جانە كونفەرەنتسيا, دوڭگەلەك ۇستەل, سالتاناتتى شارالار, كونسالتينگتىك جانە PR-قىزمەت سەكىلدى قاجەتسىز شىعىنداردان باس تارتۋ جونىندە تاپسىرما بەرىلدى. بۇل قارجىنىڭ بارلىعى ەپيدەميامەن ناقتى كۇرەسكە باعىتتالۋى كەرەك. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى باعانى تۇراقتاندىرۋعا, ازاماتتاردى قاجەتتى ازىق-ت ۇلىكپەن, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە, ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا جانە تسيفرلى تەحنولوگيانى دامىتۋعا قولداۋ كورسەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ەكونوميكالىق ءوسىمدى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپار جۇيەلى ءارى تولىققاندى ورىندالۋى ءتيىس. بۇل ماسەلە ءاربىر اكىمنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا بولۋى قاجەت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتتى شۇعىل شارالار قابىلداۋمەن قاتار, كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ ۇزاققا سوزىلۋىنا دايىن بولۋعا شاقىردى. وسىعان بايلانىستى ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوسپارىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.
– ءيا, بۇل – قاۋىپتى اۋرۋ. ونى ەمدەيتىن ۆاكتسينا ءالى جاسالعان جوق. بىراق ونى قاۋىپتى ەكەن دەپ بايبالام سالىپ, ۇرەيگە بوي الدىرماۋ كەرەك. سونداي-اق ءجونسىز ارەكەتكە بارىپ, دارىگەرلەرگە ءتىل تيگىزىپ, سانيتارلىق رەجىمدى بۇزۋعا جول بەرىلمەيدى. ال ناۋقاستانىپ قالعاندار سارىۋايىمعا, پەسسيميزمگە سالىنباعانى ءجون. ەم الۋمەن قاتار, اعزانىڭ كۇشى, ادامنىڭ كوڭىل كۇيى ونىڭ قۇلانتازا ايىعىپ كەتۋىنە ىقپال ەتەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانە سانيتارلىق دارىگەرلەردىڭ ۇسىنىمدارى مەن تالاپتارىن ەستەن شىعارماۋدى سۇرايمىن. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتتىڭ ەڭ باستى يگىلىگى – سىزدەردىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن قورعاۋعا ارنالعان, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
كەڭەس بارىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسوي, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ, شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات ايتەنوۆ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ ءسوز سويلەدى.