بىرلەسكەن جۇيەلى جۇمىس كەرەك

بۇگىنگى قوعامنىڭ وزەكتى ماسە­لەسىنە ارنالعان تاقىرىپ تۇر­عىسىندا وي قوزعاۋعا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا, پرەزيدەنت جا­نىن­داعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتبا­سىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءتورايىمى ءلاززات رامازانوۆا, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار باسشىلارى مەن قوعام بەلسەندىلەرى قاتىستى.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەپيدەميا باستالىپ, كارانتيندىك شارالار ەنگىزىلگەن ۋاقىتتا ۇيدەگى زورلىق-زومبىلىق 25 پا­يىزعا ارتقان. «وزدەرىڭىز بىلە­سىزدەر, بۇل – عالامدىق پروبلەما. ويتكەنى حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ مالىمەتى بويىنشا الەم­دە 5 مينۋت سايىن ءبىر انا مەن بالا زورلىق-زومبىلىق قۇربانى بولادى ەكەن. سوندىقتان دا ونىمەن كۇرەسۋ – قوعامنىڭ مىندەتى. ءبىر وكىنىشتىسى, بۇل الەمدىك پروبلەما ءبىزدىڭ قوعامدا دا وزەك­تىلىگىن جوعالتپاي وتىر. باس پرو­­كۋ­راتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستا­تيس­تيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ دە­رەك­­تەرى بويىنشا, وتباسىلىق-تۇر­­مىس­تىق سالادا جاسالعان قۇ­قىق بۇزۋ­شىلىقتار سانى 2017 جى­لى 446, 2018 جىلى 919, ال 2019 جىلى 1 055-كە جەتتى», دەدى ا.بالاەۆا.

قازىر ەلىمىزدە كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ سالدارىنان قاتاڭ كارانتيندىك شارالار ەنگىزىل­گەن­نەن كەيىن وتباسىنداعى زور­لىق-زومبىلىق قىلمىس سانى 25 پا­يىزعا كۇرت وسكەن. وسى وراي­دا مينيستر: «ارينە, بۇل ءبى­زدى الاڭداتپاي تۇرمايدى. ونىڭ ۇستىنە, ۇيدەگى زورلىق-زوم­بىلىق تاقىرىبى ۇلكەن قو­عام­دىق رەزونانس تۋدىرىپ وتىر. كۇندەلىكتى اقپاراتتاردان, الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جازبالاردان وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ كۇشەيىپ, قان­شاما بالانىڭ جەتىم قالىپ جات­قا­نىن, ءتىپتى جان تۇرشىگەرلىك قاي­عىلى وقيعالاردىڭ دا بولىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. بۇگىنگى كۇنى مەملەكەت بۇل ماسە­لەنى جۇيەلى تۇردە شەشۋمەن اي­نالىسىپ كەلەدى. مىسالى, پان­دەميا باستالعاننان بەرى وت­با­سىلىق جانجالدارعا قاتىس­تى 37 مىڭعا جۋىق قورعاۋ نۇس­قا­ماسى شىعارىلىپ, قۇقىق بۇزۋ­شىلاردىڭ تارتىبىنە بايلانىس­تى 5 مىڭعا جۋىق  ەرەكشە تالاپتار بەلگىلەنگەن», دەدى.

سونىمەن قاتار ا.بالاەۆا بۇل ماسەلەدە تەك قۇقىقتىق شا­را­لار جەتكىلىكسىز ەكەنىن, جۇ­يە­لى قوعامدىق جۇمىس پەن قوعام­دىق ۇيىمداردىڭ جۇمىلا كۇش بىرىكتىرۋى اۋاداي قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ايگۇل نۇركينا تۇرمىستىق زورلىققا قاتىستى زاڭ جوباسى تۋرالى اڭگىمەلەپ, قۇجاتتىڭ دايىندالۋ بارىسىنان حاباردار ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا زاڭ جوباسىن ازىرلەۋمەن اينالىسىپ جاتقان جۇمىس توبى قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە قۇلاق سالىپ, قىزۋ تالقىلاۋ جۇرگىزىپ تۇرادى.

سونىمەن بىرگە ول جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتەردىڭ جۇمىستارى ناق­تىلانعانىن حابارلادى. زور­لىق فاكتىسى انىقتالعان جاع­داي­دا ەرى مەن ايەلىنە ءبىر ۇيدە قالۋ­عا رۇقسات بەرىلمەيتىنى, زور­­لىق كورسەتكەن تاراپتىڭ پسي­حو­­­لو­گيالىق تەكسەرۋدەن وتكى­زى­لە­تىنىنە قاتىستى ۇسىنىستى دەپۋ­تات­تاردىڭ قولداعانى ءمالىم بولدى.

ودان ءارى «#نەمولچي kz» قو­عام­دىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى دينا سمايلوۆا 2016 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان ۇيىمى تۋرالى ايتا كەلە, قىز­مەتك­ەرلەردىڭ ەرىكتى تۇردە قىزمەت كورسەتىپ, ەشقانداي اقى المايتىنىن حابارلادى. ء«بىزدىڭ قور ەلى­مىزدە زورلىق-زومبىلىق تۋرالى اشىق ايتۋدى باستاعان العاشقى ۇيىم سانالادى», دەدى بەلسەندى.

د.سمايلوۆا مەملەكەت زاڭ­نا­مالىق دەڭگەيدە ۇيدەگى زورلىق-زومبىلىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە كۇش سالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتكە ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىق­تارىن قورعايتىن زاڭدار ازىر­لەۋدى تاپسىردى. 2020 جىلعى قاڭتاردان باستاپ جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى زاڭ قابىلداندى, وندا زورلاۋ اۋىر قىلمىستاردىڭ قۇرامىنا اۋىس­تىرىلدى جانە جازالاۋ مەرزىمى ۇلعايتىلدى. قازىر پارلامەنتتە ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى زاڭ قاراستىرىلۋدا. ءبىز بلوگەرلەر كومانداسى ەمەسپىز, ءبىز – بار­لىق مىندەتتەردى كەشەندى جانە جۇيەلى تۇردە شەشەتىن قۇقىق قورعاۋشىلارمىز. ءبىز­دىڭ ميسسيامىز – قوعامداعى زور­لىق-زومبىلىققا مۇلدەم توزبەۋ­شىلىك!» دەدى ول.

سونداي-اق د.سمايلوۆا بىزگە جاپا شەككەندەرمەن بايلانىس­تا بولاتىن, ماسەلەنىڭ تۇپكى سەبەبىن تاۋىپ, ونىمەن كۇرەس جولدارىن انىقتايتىن, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اراسىندا كوپىر بولاتىن بىرەگەي ۇيىم كەرەك», دەدى.

ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اكىم­شىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى مۇرات بايمۇقاشەۆ سوڭعى 4 جىلدا تۇرمىستىق زور­لىق-زومبىلىق فاكتىسى 2 ەسە وسكەنىن, ءولىم 35 پايىزعا ۇلعاي­عانىن مالىمدەدى.

«ارىپتەستەرىمىز اتاپ وتكەن­دەي بيىل تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق 20 پايىزعا ارتقان. مۇنى قازىر الەمدە ورىن العان ەپيدەميالىق جاعدايمەن بايلانىستىرامىز. وقشاۋلانۋ كە­زىندە وتباسىلىق-تۇرمىستىق قا­تىناستار سالاسىندا قۇقىققا قايشى ارەكەتتەر ءۇشىن 7,5 مىڭ­نان استام قۇقىق بۇزۋشى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ولاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى اكىمشىلىك قاماۋعا الىندى», دەدى م.بايمۇقاشەۆ.

سونىمەن بىرگە ول زاڭدى وزگەرتىپ, كىنالىنى جازالاۋدىڭ جاعدايدى تۇزەتپەسىن ايتىپ ءوتتى. «بالالارىمىزعا ۇلكەنگە قۇرمەت كورسەتۋ سەكىلدى ادامشىلىقتىڭ العىشارتتارىن ۇيرەتۋىمىز قاجەت. ايەلدەرگە قۇرمەت كور­سەتۋ, ولارعا قامقور بولۋدىڭ ماڭى­زىن ءجيى ايتۋ شارت. مەم­لە­كەتتە جۇيەلى جۇمىستار جۇر­گىزىلۋى كەرەك», دەدى كوميتەت توراعاسى.

ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ەلۆيرا ءازىموۆا وتبا­سىن­داعى زورلىق-زومبى­لىق ماسە­لەسىندە زاڭدى نەكەدە بولماي, بىرگە تۇرىپ جاتقان جۇپتاردى دا ەسكەرۋ كەرەگىن ەسكە سالدى. تۇرمىستىق زور­لىق-زومبىلىق ورىن العان وتباسى­لارعا دۇرىس قولداۋ ءبىلدىرىپ, وتباسىندا زور­لىق كورگەن بالالارعا ءتيىستى پسي­حولوگيالىق كومەك كورسەتۋ, جازىقتىلارعا ءادىل جازاسىن بەرۋ قاجەتتىگىنە ەكپىن بەردى.

ولاردان بولەك «قازاقستان داعدارىس ورتالىقتارىنىڭ وداعى» زتب توراعاسى زۋلفيا بايساقوۆا, باس پروكۋروردىڭ اعا كومەكشىسى مۇراتبەك الى­بەكوۆ, «ادام قۇقىقتارى, ينكليۋ­زيا مەن ازاماتتىق قوعام زەرت­تەۋلەر ورتالىعىنىڭ» ديرەك­تورى حاليدا اجىعۇلوۆا,  «قازاق­ستاننىڭ ايەلدەرى كۇشتەرىنىڭ اليانسى» توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ازيزا شوجەەۆا اتالعان تاقىرىپتا ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ, وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالدى.

دوڭگەلەك ۇستەلدى قورىتىن­دىلاي كەلە, ا.بالاەۆا مەملەكەت­تىك ورگاندار مەن ازاماتتىق قوعام اراسىنداعى بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

«بۇگىن دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى وتباسى­لىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبى­لىق ماسەلەلەرىن جۇيەلى شەشۋدە كۇش بىرىكتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. شىنىندا دا, بۇل ءۇشىن ۆەدومستۆوارالىق جۇ­مىس­تى ۇيلەستىرۋ قاجەت. جالپى العان­دا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبى­لىقتىڭ ءاربىر جاعدايى ەرەكشە بولعاندىقتان, وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن بىرىڭعاي تەتىكتەردى ازىرلەۋگە ەرەكشە مۇقيات قاراۋ قاجەت», دەدى مينيستر.