قىزىلوردا قالاسىنداعى جاڭا اۋداندار اۋماعىندا جەراستى سۋىنان جينالعان كولشىك كوبەيىپ تۇر. قىستا قاتپايتىن, جازدا قۇرعامايتىن وسى سور كولدەردىڭ زاردابىن سوعان جاقىن قونىستانعاندار تارتىپ-اق كەلەدى. قالالىق اكىمدىكتەگى جاۋاپتى مامانداردىڭ ايتۋىنشا بۇل جەرلەر كەزىندە ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن بەرىلگەن. وبلىس ورتالىعىنداعى 34 جەر ۋچاسكەسى اۋماعىنان 24 سور كول انىقتالىپ, بيىلدىڭ وزىندە ونىڭ 12-ءسى جابىلدى.
وسى باعىتتاعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى كورسەتىپ, ماسەلەنىڭ جاي-جاپسارىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن قالا اكىمدىگى باق وكىلدەرىنە ارنايى ءباسپاسوز تۋرىن ۇيىمداستىردى.
«ساۋلەت» شاعىن اۋدانىنداعى قويسارى باتىر كوشەسى تۇرعىندارى وسىنداي ىزا سۋدان جاقىندا عانا قۇتىلعان. «كوشەنى بويلاي جاتقان تەرەڭ كولشىكتىڭ ءيىسى ۇيگە دەيىن جەتىپ جاتاتىن», دەيدى ولار. قالا اكىمدىگىنە بارىپ ارىزدانعاننان كەيىن ماسەلە شەشىمىن تاۋىپ, كول كومىلىپتى. كولەمى 6 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن اۋماققا 1395 كاماز قۇم توگىلگەن. تۇرعىنداردىڭ ەندىگى تىلەگى – جەر تەلىمىنىڭ مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلۋى.
– سور كولدىڭ سارساڭىمەن شىرىلداپ جۇرگەنىمىزدە جەردىڭ يەلەرى ءبىر توبە كورسەتپەدى. اكىمشىلىك مۇڭىمىزعا قۇلاق اسىپ, ءبىر جارىم اي جۇمىس ىستەپ, كولدى جاپتى. ەندى يەلەرىنەن جەر تەلىمىن زاڭ جولىمەن الىپ, وسى توڭىرەكتىڭ بالالارى ءۇشىن ويىن الاڭىن سالىپ بەرسە دەگەن تىلەگىمىز بار, – دەيدى كوشە تۇرعىنى ءجاميلا ابدىجالەلوۆا.
بۇل وسى جىلى شاعىن اۋداندا كومىلىپ تۇرعان بەسىنشى كولشىك ەكەن.
ال قورقىت اتا شاعىن اۋدانىنداعى جاستار كوشەسىنىڭ تۇرعىندارى ىرگەدەگى ىزا سۋدان ءالى قۇتىلا الماي كەلەدى. اسىرەسە, جازدىڭ كۇنى ماسا-شىبىندى قاپتاتىپ جىبەرەتىن سور كولگە سوڭعى جىلدارى ءتۇرلى جاندىكتەر دە ءۇيىر بولا باستاپتى.
جۇرت نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن كول جاعاسىنا «زووباق» دەگەن جازۋى بار تاقتايشا دا قاداپ قويعان ەكەن, ساسىق سۋ كومىلە باستاعان سوڭ الىپ تاستاپتى. ولار وسىنداعى تۇرعىندار اراسىنداعى دەمىكپە, اللەرگيا سەكىلدى اۋرۋلاردىڭ ءورشۋىن دە وسى كولدەن كورىپ وتىر.
– اۋلاما جىلدا تال ەگەمىن. بىراق وسى سور كولدىڭ اسەرىنەن وسپەي جاتىپ قۋراپ قالادى. مەن عانا ەمەس, وسىنداعى تالاي تۇرعىن وسىدان ەسىگىنىڭ الدىن كوگەرتە الماي مىسى قۇرىپ وتىر, – دەيدى وسى اراعا العاش كەلىپ قونىستانعانداردىڭ ءبىرى يسا قۇدايبەرگەنوۆ.
تۇرعىندارعا ماسەلەنى تۇسىندىرۋگە كەلگەن قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرلان بەردىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى 30 سوتىق جەر كەزىندە ءۇي قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن تابىستالعان. قازىر پروبلەمالى جەر تەلىمىنىڭ يەلەرى ىزدەستىرىلىپ جاتىر.
– بۇل جەرلەر بۇرىنىراقتا كارەر رەتىندە قازىلعان اۋماقتار. كەيىنىرەك ىزا سۋ كوتەرىلىپ, سور كولدەر پايدا بولعان. ونىڭ بارلىعىنا, اسىرەسە جەكەمەنشىك جەرلەرگە مەملەكەت تاراپىنان قاراجات جۇمساۋدى زاڭ كوتەرمەيتىنىن بىلەسىزدەر. سوندىقتان دا جەر ۋچاسكەسى يەلەرىنە وزىنە بەرىلگەن اۋماقتى يگەرۋ رەتىندە تالاي رەت حات جولدادىق. ءتىپتى سوتقا دا جۇگىنگەن كەزىمىز بولدى. ونىڭ ناتيجەسى جاقىن ارادا بەلگىلى بولادى. ەگەر ءىس ءبىزدىڭ پايدامىزعا شەشىلسە, بۇل ۋچاسكەلەردى اۋكتسيون ارقىلى كاسىپكەرلەرگە ۇسىنامىز نەمەسە جەر كەزەگىن كۇتكەندەرگە بەرەمىز. بيىلعا دەيىن قالا بويىنشا 18 كولشىك كومىلسە, جىل باسىنان بەرى 12 كولشىكتىڭ ماسەلەسى شەشىلدى. بۇل ىسكە بيۋدجەتتەن قارجى جۇمساۋ مۇمكىن بولماعاندىقتان ءبىز جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر كومەگىنە جۇگىندىك. بۇل جۇمىس الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسادى. وبلىستىق جۇمىلدىرۋ دايىندىعى باسقارماسى جاقىن ارادا سىرداريا وزەنىنىڭ ارناسىن تازارتۋ جۇمىستارىن باستايدى. داريا تابانىنان شىعاتىن تازا قۇممەن وسى كولشىكتەردى تولتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
وبلىس ورتالىعىنداعى ساۋلەت, ساياحات, ءال-فارابي, كبي جانە اراي شاعىن اۋداندارىندا وسىنداي جەر تەلىمدەرى بار. قالا اكىمدىگى ونىڭ يگەرىلمەۋىنە بايلانىستى جەر كودەكسىنىڭ 93 بابى, 3 تارماعىنا سايكەس سوتقا تالاپ ارىز بەرىپ وتىر.
اكىمدىك وكىلدەرى سور كولدەر جۇرتتىڭ سورىنا اينالماۋى ءۇشىن ءبارىن جاسايتىنىن ايتادى. تەك تۇرعىندار تۇسىنىستىك تانىتۋى ءتيىس. ولاردىڭ اراسىندا قالا تازالىعىمەن اينالىساتىن مەكەمەمەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, ەسىگىنىڭ الدىنا كونتەينەر قويعىزعاننان گورى قوقىسىن وسىنداي كولدەرگە توگە سالۋدى ءتيىمدى سانايتىندار دا كەزدەسىپ قالادى. ارنايى كولىكتەردىڭ دە قالا سىرتىنا شىعۋدى الىسسىنىپ, كارىز سۋىن كولشىكتەرگە قۇيعان كەزى از ەمەس. وسى ماڭداعى تۇرعىندار تالاي مارتە سونداي جاعدايلارعا كۋا بولعان. ونداي كەزدە پوليتسيا مەن ءتيىستى ورىندار وكىلدەرىن شاقىرۋ كەرەك. «قالا – ورتاق ءۇيىمىز» دەگەندى ءجيى ايتامىز. ەگەر بيلىك تە, تۇرعىندار دا ماسەلەگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراسا, وسى ورتاق ءۇيىمىزدىڭ قاي پروبلەماسى دا ورايلى شەشىلەر ەدى.
قىزىلوردا