باسسەيندە وسكەن بالىق

– ون شاقتى جىل بۇرىن ەلى­مىز­­دە ەكونوميكانى ءارتا­راپ­تان­­­دىرۋ ماقساتىندا ۇدەمەلى ين­­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باع­­دارلاماسى ىسكە قوسىلدى. ويت­كەنى ۇنەمى شيكىزاتتىق رە­س­ۋرستى وندىرۋمەن عانا ەكو­نو­ميكاعا سەرپىن بەرۋ مۇمكىن ەمەس. سول تۇستا ءوڭىردىڭ بالىق شارۋا­شى­لىعى سالاسىنداعى بۇرىنعى ءىرى قۇرىلىم – «اتىراۋبالىق» اق بانكروت بولدى. وسىنداي سەبەپتەر ۇدەمەلى يندۋستريالىق-ين­نوۆاتسيالىق باعدارلاما ايا­سىن­دا بالىق زاۋىتىن اشۋى­مىز­­عا سەبەپ بولدى. ءسويتىپ 2014 جىلى اتىراۋ قالاسى ما­ڭىن­داعى تومارلى اۋىلىنىڭ اۋما­عىنان بالىق ءوسىرۋ زاۋىتىن ىسكە قوستىق. زاۋىتتىڭ جالپى قۇنى 5 ملن 728 مىڭ اقش دوللارىن قۇرادى, – دەيدى «سaspian Royal Fish» جشس-نىڭ باس بالىق ءوسىرۋ­شىسى احات نيماتوۆ.

ارينە, مۇنداي زاۋىتتى اشۋ دا, بالىقتى باسسەيندە ءوسىرۋ دە وڭاي ەمەس. ويتكەنى بالىققا تابيعي سۋ ايدىنى سەكىلدى قو­لاي­لى ورتا قاجەت. ال ەلىمىزدە بالىق ءوسىرۋ زاۋىتىنا قاجەتتى تەحنولوگيانى تابۋ تىپتەن قيىن. سوندىقتان سەرىكتەستىك باس­شى­لا­رى فينليانديادان نيدەر­لاندتىق تەحنولوگياعا نەگىز­دەل­­گەن قوندىرعىلاردى ساتىپ الۋعا ۇيعارىم جاسادى. ونى ورنا­تۋمەن Hesy كومپانياسى اينا­لىس­تى. بۇل – الەمدە وسىنداي 25 زاۋىتقا وزىق تەحنولوگيانى ورناتقان گوللانديالىق كومپانيا. راس, سەرىكتەستىك باسشىلارىنا وزگە ەلدەردىڭ كومپانيالارىنان دا ۇسىنىس جاسالىپتى. بىراق جاڭا ءىستى قولعا العان سەرىكتەستىك تاڭداۋى Hesy كومپانياسىنا ءتۇستى.

قازىر بۇل زاۋىتتا بەكىرە تۇقىمداس باعالى سۋ مارجانى وسىرى­لەتىن 26 باسسەين, تۇيىق سۋ­مەن قامتۋعا ارنالعان ءتورت قوندىرعى بار. باسسەيندەردەگى سۋ بىرنەشە سۇزگىدەن وتەدى. سۋدىڭ قۇرامى ارنايى زەرتحانادا تەكسەرىلەدى, تەمپەراتۋراسىنىڭ ءارتۇرلى بولۋى قاداعالانادى. ماسەلەن, 16-180س جىلى سۋ شاباق وسىرۋگە قولدانىلادى. ال +20-220س سۋ ۋىلدىرىق بەرەتىن بالىقتار ءۇشىن قولايلى بولىپ ەسەپتەلەدى. سونداي-اق شاباقتان وسكەن بالىقتاردىڭ تۇيىق سۋ ايدىنىنا بوي ۇيرەتۋى ءۇشىن سۋ تەمپەراتۋراسى +3-50س بولۋى كەرەك. مۇنداي سۋدا بالىقتار ەكى ايداي بولادى.

باس بالىق ءوسىرۋشى احات نيماتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلىكتى ما­ماندارسىز وسى زامانعى وزىق تەح­­نولوگيامەن جۇمىس ىستەۋ مۇم­­كىن ەمەس. سول سەبەپتى الدى­مەن جەرگىلىكتى مامانداردى شەتەلدىك تەحنولوگيانى جەتىك مەڭگەرۋ ءۇشىن ارنايى كۋرستاردا وقىتىپ الدى. مۇنداعى ما­­مانداردىڭ دەنى يحتيولوگتەر. ولار اتىراۋ مەن باتىس قا­زاقستان وبلىستارىنداعى جو­عا­رى, ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان. بۇگىنگى تاڭدا بالىق زاۋىتىندا جەرگىلىكتى 25 ادام جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ىشىندە بەس بالىق ءوسىرۋشى, ءتورت ماشينيست-وپەراتور, ءبىر لابورانت بار.

– باستى ماقساتىمىز – تاۋارلى بەكىرە تۇقىمداس بالىق ءوسىرۋ. سول ءۇشىن زاۋىت اشىلعان جىلى باشقۇرتستاننان 15 مىڭ بەكىرە تۇقىمداس بالىق اكەلگەنبىز. پولشادان ورىس بەكىرەسىنىڭ 100 مىڭ دانا ۋىلدىرىعىن اكەلىپ, زاۋىتتاعى باسسەيندەردە وسىردىك, – دەيدى احات نيماتوۆ. – التى جىلدىڭ ىشىندە بۇل بالىقتاردىڭ سالماعى 8-9 كيلوگرامعا جەتتى. جالپى زاۋىتتا 60 توننا بەكىرە تۇقىمداس بالىقتىڭ ءتورت ءتۇرى وسىرىلۋدە. ولار – ورىس بەكىرەسى, سۇيرىك (ستەرلياد) پەن قورتپا, ءسىبىر بەكىرەسى. اراسىندا ءۇش-بەس جىل­دىق بالىقتار دا كەزدەسەدى.

سەرىكتەستىك ۇجىمى بالىققا قاجەتتى جەمدى پولشادان الدى­رىپ وتىر. سەبەبى باسسەين­دەر­دەگى تۇيىق سۋدا وسىرىلەتىن با­لىق ءۇشىن ساپاسى جوعارى جەم قاجەت. راس, بالىق جەمى قا­زاق­ستان­نان دا, كورشىلەس رەسەي­دەن دە تابىلادى. الايدا ساپاسى پولشادان اكەلىنەتىن جەمنەن تومەندەۋ بولىپ تۇر.

– الدىمەن تاۋارلى بەكىرە تۇقىمداس بالىق ونىمىمەن ىشكى نارىقتى قامتۋدى كوزدەدىك. ويت­كەنى مۇنداي ونىمگە وتان­دىق تۇتىنۋشىلار تاراپىنان سۇرانىس كوپ, – دەيدى احات ني­ما­توۆ. – ماسەلەن, بىلتىر ىشكى نارىققا 12,5 توننا بەكىرە ءونى­مىن ۇسىندىق. سونداي-اق بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ 520 كيلو قارا ۋىلدىرىعىن شىعاردىق.

جىل سايىن «سaspian Royal Fish» جشس-نىڭ كورسەتكىشى جاقسارىپ كەلەدى. بيىل ىشكى نارىقتى 620 كيلوگرامم قارا ۋىلدىرىقپەن قامتۋدى كوزدەپ وتىر. ءونىم باعاسىنا توقتالاتىن بولساق, سۇيرىكتەن الىنعان قارا ۋىلدىرىقتىڭ ءبىر كيلوسى 250 مىڭ تەڭگە تۇرادى. ال ورىس بەكىرەسىنىڭ قارا ۋىلدىرىعى –300 مىڭ تەڭگە. بەكىرە تۇقىم­داس بالىق­تار­دىڭ ءبىر كيلوسى 3000 تەڭ­گەدەن ساتىلادى. نەگى­زى­نەن با­لىقتاردىڭ اتالىق ءتۇرى ساتى­لىمعا شىعارىلۋدا.

– ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – بو­لا­شاقتا جىلىنا 100 توننا بەكىرە تۇقىمداس با­لىق ەتىن, 1 تونناعا دەيىن تاعام­دىق قارا ۋىلدىرىق دايىنداۋ. جوس­پا­رىمىزدا قارا ۋىل­دى­رىق­تىڭ جارتى­سىن ەكس­پورت­قا شى­عا­رۋ بار. سونى­مەن قاتار بە­كى­رە تۇقىمداس بالىق­تاردىڭ شا­با­عىن ءوسىرىپ, جايىق وزەنىنە جىبەرۋ ماسەلە­سى­مەن اينالىسۋدى كوزدەپ وتىر­مىز. ويتكەنى وڭىردەگى سۋ ايدىنىن باعالى بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ قورىمەن تولىقتىرۋعا ۇلەس قوس­قى­مىز كەلەدى. بۇل ءۇشىن بىزدە مامان جەتكىلىكتى. شاباقتاردى 3-10 گرامعا دەيىن ءوسىرىپ, وزەنگە جىبە­رە الامىز, – دەيدى احات نيماتوۆ.

بىراق بۇل جوسپاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اتىراۋداعى بەكىرە شاباعىن ءوسىرۋ زاۋىتتارىنىڭ كومەگى قاجەت. ويتكەنى سەرىك­تەس­تىك باسشىلارى اتالعان زاۋىتتاردان بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ شاباعىن الۋ­عا ىنتالى بولىپ وتىر. ولار­دان شاباق الۋ ءۇشىن ءتيىستى مينيس­تر­ل­ىك­تىڭ رۇقساتى كەرەك ەكەن.

– وسى ماسەلەگە وراي ءوز ۇسى­نى­مىزدى بەردىك. وڭ شەشى­لە­تىنىنە سەنەمىز, – دەدى «سaspian Royal Fish» جشس-نىڭ باس بالىق ءوسىرۋشىسى احات نيماتوۆ.

اتىراۋ وبلىسى