سوڭعى 4-5 جىلدىڭ كولەمىندە قىزىلوردا وبلىسىندا كۇرىشتىك القاپتار ايتارلىقتاي ۇلعايدى. ەل نەسىبەسىنىڭ ارتقانى قۋانتادى-اق, بىراق جىل سايىن ارناسى تارىلىپ, دەڭگەيى تومەندەپ كەلە جاتقان داريانىڭ جاعدايىن دا ويلاعانىمىز ءجون. اسىرەسە بۇل ماسەلە «قازسۋشار» رمك وبلىستىق فيليالى ماماندارىن قاتتى الاڭداتىپ وتىر. ولاردىڭ دابىل قاعاتىنداي-اق ءجونى بار. مىسالى, بىلتىر وسى ۋاقىتتا «شاردارا» سۋ قويماسىنا جوعارىدان سەكۋندىنا 568 تەكشە مەتر سۋ ءتۇسىپ تۇرعان, ال قازىر ونىڭ كولەمى بەس ەسەدەن استام ازايىپ, بۇگىندە 100-اق تەكشە مەتر ءتۇسىپ تۇر. وتكەن جىلدىڭ وسى مەزگىلىندە «كوكساراي» سۋ رەتتەگىشىندە 1 ملرد 958 ملن تەكشە مەتر سۋ جاتقان, قازىر ونداعى سۋ كولەمى بار بولعانى 877 ملن تەكشە مەتر عانا. ەكى قويماداعى سۋ بىلتىرعى مولشەردەن 1,9 ملرد تەكشە مەترگە از.
بيىل وبلىس ديقاندارى 88 مىڭ 241 گەكتار القاپقا كۇرىش ەگۋدى جوسپارلاپتى. بىراق ءتيىستى ورىنداردىڭ سۋ تاپشىلىعى تۋرالى بولجامىنا بايلانىستى وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ وبلىس اكىمدىگىنەن شارۋاشىلىقتارعا كۇرىش كولەمىن 7 100 گەكتارعا ازايتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلگەن.
– وسى تاپسىرمانىڭ ورىندالعانى تۋرالى ناقتى مالىمەت جوق. مىسالى, وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ 25 مامىرداعى مالىمەتىندە كۇرىش القابىنىڭ 81 954 گەكتار ەكەندىگى, ونىڭ 73 724 گەكتارى سۋعا باستىرىلعاندىعى جازىلعان. بىراق قانشا كولەمنىڭ قىسقارتىلعانى تۋرالى اقپارات جوق, – دەيدى «قازسۋشار» رمك وبلىستىق فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى جورابەك ەرنازاروۆ.
جالپى, قىستا تولىپ, جازدا سولىپ اعاتىن داريا ارناسىنا سەنىم جوق. وسىدان 2 جىل بۇرىن سۋ جەتپەگەندىكتەن 1000 گەكتارعا جۋىق كۇرىش القابى كۇيىپ كەتتى. وسىنشا جەرگە ءدان سەۋىپ, ەرتەڭگى ەگىننەن ۇمىتتەنىپ وتىرعان تالاي شارۋاشىلىق قىپ-قىزىل شىعىنعا باتىپ, ديقاندار داعداردى دا قالدى. ال بىلتىر سۋ تولىق بولدى. شىلدەنىڭ شىلىڭگىر ىستىعىندا سىرداريا, جالاعاش جانە قارماقشى اۋدانىنداعى ەگىستىككە سۋ جەتكىزىپ بەرىپ وتىرعان «شىركەيلى» كانالىنىڭ دەڭگەيى ءبىر ەلى دە تومەن تۇسكەن جوق. وسى ارقىلى ديقاندار ەگىننەن مول ءونىم الدى. ال بيىل...
– قازىر ءبىز مامىردىڭ ءليميتىن تاۋىستىق. ماۋسىم ايىن دا ويداعىداي اياقتايمىز دەپ ويلايمىن. بىزگە قيىنى, شىلدە ايى بولىپ تۇر. اسپان اينالىپ جەرگە تۇسەتىن ىستىقتا كانالداعى سۋ دەڭگەيى تۇسەتىن بولسا, ديقاننىڭ الا جازدايعى بەينەتى ەش كەتتى دەي بەرىڭىز. ال ونداي جاعداي بولۋى مۇمكىن. «شاردارا» مەن «كوكسارايداعى» قازىرگى احۋال وسىنداي بايلام جاساۋىمىزعا ءماجبۇر ەتىپ وتىر, – دەيدى جورابەك شارشىبەك ۇلى.
وبلىس بويىنشا ەگىستىك ورنالاستىرۋ سىزباسىندا جەرى ايقىندالماعان, الدىن الا بەلگىلەنگەن سۋ پايدالانۋ ليميتىنە كىرمەگەن شارۋاشىلىقتار دا بار. قالا, اۋدان اكىمشىلىكتەرى جوسپاردا جوق وسى قۇرىلىمداردى ءبىر جۇيەگە تۇسىرمەسە, سۋ تاپشىلىعىنىڭ «جىرى» جىلدان-جىلعا جالعاسا بەرەدى.
بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋ باعىتىندا جۇمىستار جاسالماي جاتقان جوق. مىسالى, وسىدان ءبىراز بۇرىن وبلىس اكىمدىگى مەن سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى «ارال-سىرداريا باسسەيىندىك ينسپەكتسياسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى اراسىندا 2020 جىلى قىزىلوردا وبلىسىندا ەگىلەتىن كۇرىش كولەمىن قازىرگىدەن ازايتىپ, 78 500 گەكتارعا ءتۇسىرۋ جونىندە كەلىسىمگە قول قويىلعان. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, وسى كەلىسىم تالاپتارى قاتاڭ ساقتالۋى كەرەك. سوندا عانا ديقاننىڭ الاڭى دا, سۋ تاپشىلىعىنىڭ زاردابى دا ازايا تۇسپەك.
وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ ماماندارى بيىل وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان كۇرىش القابىن قىسقارتۋ جونىندەگى بەرىلگەن تاپسىرمانىڭ اياقسىز قالمايتىندىعىن ايتادى. وسىعان بايلانىستى قازىر شارۋاشىلىقتارعا ى.جاقاەۆ اتىنداعى قازاق كۇرىش عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى عالىمدارىنىڭ كەڭەسى نەگىزىندە قىسقاراتىن ەگىس ورنىنا سۋدى از قاجەت ەتەتىن داقىلدار ەگۋگە ۇسىنىس بەرىلىپ, ءتيىستى شارالار قولعا الىنعان.
جالپى, الداعى ۋاقىتتا دا عالىمدارمەن اقىلداسا وتىرىپ, ەگىستى ءارتاراپتاندىرۋ باستامالارى جالعاسا بەرمەك. ويتكەنى ەگىلگەننەن باستاپ وراق تۇسكەنگە دەيىن سۋدا تۇراتىن كۇرىشتى ءوسىرۋ جىلدان-جىلعا قيىنداپ بارادى.
بيىل شاردارادان جوعارى ورنالاسقان سۋ قويمالارىندا دا جاعداي ءماز ەمەس. بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا ونداعى سۋ كولەمى 1,7 ملرد تەكشە مەترگە كەم. سوندىقتان دا ولار قاسقالداقتىڭ قانىنداي بولىپ تۇرعان سۋدى بىزگە قيادى دەگەن ءۇمىت از.
جالپى, ترانسشەكارالىق وزەن سانالاتىن سىردارياداعى سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ ۇكىمەتارالىق كوميسسيا دەڭگەيىندە شەشىلىپ كەلگەن. بىراق سوڭعى 4-5 جىلدا وزەن ساعاسىندا وتىرعان قىرعىزستان ۇكىمەتىنىڭ قۇلىقسىزدىعىنان كوميسسيا جۇمىسىندا ىركىلىس كوپ بولىپ تۇر. سوندىقتان دا ماماندار بۇل ماسەلەگە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ءمان بەرىلۋى كەرەكتىگىن ايتادى.
قىزىلوردا وبلىسى