مۇنايشىلار اۋلەتىنىڭ تۇڭعىشى

اڭگىمە بارىسىندا العاشقى مينۋتتان باستاپ ونىڭ ارىندى جىگەرى مەن وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگى ماعان اسەر ەتتى. پارتيا ۇيىمدارىن بىرگە ارالاپ, مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى, بالىق كومبيناتى, قۇرىلىس ترەس­تەرى, ماشينا جاساۋ زاۋىتتارىنىڭ ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋ كەزىندە ونىڭ سول مەكەمەلەرگە ءجيى قاتىنايتىنى, جەرگىلىكتى پروبلەمالاردى جاقسى تانيتىن جانە ولاردى ەرتەڭگە قالدىرماي, جەدەل شەشۋگە تىرىساتىنى بايقالدى. ادامدار وعان سەنەتىنى انىق سەزىلەتىن. بۇل شاعىن قالا وبلىس ورتالىعى بولسا دا, قالالىقتار ءبىر-ءبىرىن جاقسى بىلەتىن.

راۆيل تاجىقارا ۇلى ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىن 16 جاسىنان گۋرەۆ (اتىراۋ) وبلى­­سى ماقات اۋدانى دوسسور ەلدى-مەكە­نىندە اۆتوكولىك, تراكتور جانە مۇ­نايعا قاجەت­تى كۇرال-جابدىقتاردى شىعاراتىن زاۋىتتا سلەساردىڭ شاكىرتى بولىپ باستاپ, 5 جىل بويى سلەسار بولىپ جۇمىس ىستەپ, «كوم­مۋنيستىك ەڭبەك ەكپىنى» جوعارى اتا­عىنا يە بولعان. بۇل «جۇمىس ۋنيۆەر­سيتەت­تەرى» ونىڭ قيىن ومىرلىك جولىندا قوعامدىق جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءبىرىنشى تۇلعا بولۋىنا مۇمكىندىك بەردى.

وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ, اۋداندىق جانە قالالىق پارتيا كوميتەت­تەرىنىڭ, ءبىرىنشى حاتشىسى, وبلىس باسشىسى, قازاقستان تاراپىنان «تەڭىزشەۆرويل» اتتى قازاقستان-امەريكا بك ءبىرىنشى ديرەكتورى, مۇناي جانە گاز ونەركاسىبىنىڭ ءبىرىنشى ءمينيسترى بولدى.

راۆيل تاجىقارا ۇلى ۇلكەن كوپ بالالى شىرداباەۆتار وتباسىندا تاربيە­لەندى, اكە-شەشەسىنىڭ تىرەگى بولدى. جا­ۋاپ­كەرشىلىك سەزىمى, ماقساتتىلىق جانە كى­شىلەرگە ۇلگى بولۋ, تاعى باسقا اسىل قا­سيەتتەرى انا سۇتىمەن, وتبا­سىلىق داستۇر­لەرمەن قالىپتاسقان.

شىرداباەۆتار وتباسىنىڭ تاريحى عاسىرلار تەرەڭىنە كەتەدى جانە كاسپي تەڭى­زىنىڭ سولتۇستىك جاعالاۋىنىڭ دامۋ تاريحىمەن تىعىز بايلانىستى. ءراۆيلدىڭ ەگىز اتالارى الدوڭعار مەن شىرداباي داۋ­لەتتى, ءوز تۋىستارىنا عانا ەمەس, ىرگەلەس جات­­قان ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ دا ۇلكەن قۇ­رمەتىنە بولەنگەن بەلگىلى ادامدار بولعان.

سولتۇستىك كاسپي ماڭىندا حح عاسىر­دىڭ باسىندا مۇناي ونەركاسىبىنىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى شىردابايدىڭ ۇلدارى ەڭبەك جولدارىن «اعايىندى نو­بەل» كومپانياسىنىڭ مۇناي كاسىپ­شى­لىگىنەن باستاعان. ءدال وسى ۋاقىتتان قازاق­­ستاننىڭ مۇناي سالاسىندا شىر­داباەۆتار اۋلەتى وكىلدەرىنىڭ ەڭبەك ءوتىلى باستالىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن جالعاسىپ كەلەدى. ەگەر شىرداباەۆتاردىڭ مۇناي سالاسىنداعى ەڭبەك ءوتىلىن ەسەپتەيتىن بولساق, 1200 جىل­دان اسادى. بۇل ەسەپ جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى, ويتكەنى ولار­دىڭ بەسىنشى ۇرپاعى دا وسى حالىق شارۋا­شىل­ىعى سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. بۇل ەڭبەك اۋلەتىنىڭ عۇمىرى قازاق­ستاننىڭ جەر قويناۋىندا مۇناي باررەلى باردا جال­عاسا بەرەتىن بولار. بۇعان راۆيل تاجى­قا­را ۇلىنىڭ ءومىر جولى دالەل. بۇل پاتريوتيزم, ازاماتتىق بەلسەندىلىك, مەملەكەتتىك مۇد­دەلەردى قورعاۋ, قوعامنىڭ وندىرىستىك الەۋ­­مەتتىك-ەكو­نوميكالىق ماسەلەلەرىن شە­شۋ­دىڭ وزىق ۇلگىلەرىنە تولى ونەگەلى جول.

1989 جىلدىڭ ماۋسىمىندا ماڭعىستاۋ وڭىرىندەگى جاڭاوزەن قالاسىندا ۇلتارالىق قاقتىعىس, كولىكتەردى ورتەۋ سياقتى جاپ­پاي تارتىپسىزدىك وقيعالارى بولدى. قالا بيلىگى باعىنباعان حالىقتىڭ الدىن­دا السىزدىك كورسەتتى. بۇل وقيعا 16 ماۋ­سىمنان 17 ماۋسىمعا قاراعان ءتۇنى بولدى, جاعدايدى رەتتەۋ ءۇشىن قالاعا ەل باس­­شىلىعىنىڭ وكىلدەرى كەلدى. جاڭاوزەن قالا­لىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى باسشىسى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى. ونىڭ ورنىنا جۇمىس تاجىريبەسى بار, جىگەرلى, كادرلاردى, قالا تۇرعىندارىن, ءوندىرىستى, جەرگىلىكتى ەرەكشەلىكتەردى بىلەتىن ادام كەرەك بولاتىن.

1989 جىلى 22 ماۋسىم كۇنى سايلان­عان قازاقستان كومپارتياسى ورتا­لىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ن.ءا.نازار­باەۆ ماعان (سول كەزدە مەن وك ۇيىم­داس­تىرۋ ءبولىمى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىن­­باسارى بولىپ جۇمىس ىستەدىم) ءوز اتى­نان جاڭاوزەنگە قالالىق پارتيا كومي­تەتىن باسقارۋدى ر.شىرداباەۆقا ۇسىنۋدى تاپسىردى. ر.شىرداباەۆ سوڭعى جىلى جەرگىلىكتى وبلىستىق باسشىلىققا جاقپاسا دا, «تەڭىزمۇنايگاز» بىرلەستىگىنىڭ تەح­ني­كالىق ماسەلەلەر جونىندەگى باس ينجە­نەرىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن.

كك وك پلەنۋمىنان كەيىن, جۇمىسىنا وك مۇشەلىگىنە كانديدات رەتىندە قاتىس­قان, راۆيل تاجىقارا ۇلىنا ن.ءا.نازارباەۆ­­تىڭ ۇسىنىسى كۇتپەگەن جاعداي بولدى.

بىراق جاڭاوزەن قالالىق پارتيا كومي­تەتىنىڭ باسقارۋ ۇسىنىسىن سابىرمەن, ىسكەرلىك بايىپپەن قابىلداپ, ايتىلعان جەرگە بىردەن ۇشىپ كەتتى. كەيىنىرەك, ءبىر جىلدان سوڭ, اڭگىمە بارىسىندا كسرو مۇ­نايگازقۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ «تەڭىزمۇنايگاز» بىرلەستىگى باسشىسىنىڭ اتىنا ر.شىرداباەۆتى يراكتاعى «مۇنايگازقۇرىلىس» ترەسىن باسقارۋ­شىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رەتىندە تاعايىنداۋ ءۇشىن ونى جىبەرۋ تۋرالى شا­قىرۋ حاتى بولعانى انىقتالدى. بۇل شەشىم راۆيل تاجىعارا ۇلىنىڭ جوعارى مورالدىق قاسيەتتەرىن, پاتريوتتىق سەزىم­دەرىن, ۇلكەن ازاماتتىق جانە مەم­لەكەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن كورسەتەدى.

ول اتا-بابالارىنىڭ جەرىندە قان توگىلىپ, عاسىرلار بويى قوناقجايلىلىق پەن ءارتۇرلى ۇلت ادامعا دەگەن قۇرمەت ور­ناعان جاڭاوزەن وقيعالارىنا نەم­قۇرايدى قارامادى. قانداي دا ءبىر سالدارىنان قورىقپاي, باتىلدىق تانىتىپ, قالانىڭ تاعدىرى, ونىڭ بولاشاعى ءۇشىن بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى وزىنە الدى.

قازاقستان كومپارتياسى وك ءبىرىنشى حاتشىسى ن.ءا.نازارباەۆ تاڭداۋ جاساعان­دا قاتەلەسپەپتى.

ر.شىرداباەۆ بالاما نەگىزدە قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانىپ, العاشقى كۇننەن باستاپ جۇمىس كابينەتىندە تۇنەي ءجۇرىپ, ادام­داردىڭ سەنىمىنە قول جەتكىزە ءبىلدى. ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, يدەولوگيالىق جانە ەتنوستىق پروبلەمالار­دى شەشۋدەگى ستاندارتتىق ەمەس ءىس-ارەكەتتەرى قالادا تۇراقتى جانە قاۋىپسىز جاعدايدى قامتا­ماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. وقيعادان ءۇش اپتا وتكەننەن كەيىن راۆيل شىرداباەۆ رەسپۋبليكا باسشىلىعىنا جاڭاوزەندەگى توتەنشە جاعدايدى توقتاتىپ, قالادان ىشكى اسكەر بولىمدەرىن شىعارۋ تۋرالى ءوتىنىش ءبىلدىردى. قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى 1989 جىلى 24 شىلدەدەگى شەشىمىمەن ونىڭ ءوتى­نىشىن قولدادى.

ر.شىرداباەۆتىڭ جاڭاوزەندەگى قا­ۋىرت ەڭبەگى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تاراپىنان ەلەۋسىز قالعان جوق. ءراۆيلدى كومسومول كەزىنەن جاقسى بىلە تۇرا, ول ونىڭ جوعارى مورالدىق قاسيەتتەرىنە, وتان يگىلىگى ءۇشىن رياسىز قىزمەت ەتىپ, كۇردەلى مەملەكەتتىك مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرا الاتىنىنا تاعى دا كوز جەتكىزدى.

تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ جەكە تاپسىرماسى بويىنشا ول ءوزىنىڭ 25 جىلدىق تابىس­تى جانە ءتيىمدى جۇمىسىنىڭ مەرەيتويىن اتاپ وتكەن «تەڭىزشەۆرويل» بىرلەسكەن كاسىپورنىن قۇرىلعان كۇننەن باسقاردى. ايتا كەتۋ كەرەك, جاس تاۋەلسىز مەملەكەتكە الەمنىڭ ەڭ تابىستى كومپانيالارىنىڭ ال­عاشقى ۇشتىگىنە كىرەتىن الەمگە ايگىلى مۇ­ناي كورپوراتسياسىنىڭ كەلۋى ءبىزدىڭ ەلى­مىزگە ينۆەستيتسيانىڭ قۋاتتى اعىنىن اشتى.

بۇدان كەيىن راۆيل تاجىقارا ۇلى ۇكى­مەت قۇرىلىمىندا العاش رەت قۇرىل­عان مۇناي جانە گاز ونەركاسىبى ءمينيس­ترى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. مي­نيسترلىك حالىقارالىق بايلانىستار ور­ناتىپ, مۇناي مەن گازدىڭ وراسان قورى, قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋالمەن سا­لىنعان قارا­جاتتىڭ قايتارىلۋىنا كەپىل­دىك بەرەتىن زاڭدار تۋرالى كەڭىنەن اقپارات­تان­دىرا وتىرىپ, الەۋەتتى ينۆەس­تورلار تارتۋدا ەلەۋلى ءرول اتقاردى.

مۇناي ءمينيسترى ر.شىرداباەۆ پرە­زيدەنتتىڭ ەۋروپا ەلدەرىنە, ساۋد ارا­بيا­سىنا رەسمي ساپارلارىندا بىرگە ءجۇرىپ, وسى ەلدەردىڭ مۇناي-گاز كومپانيالارىنىڭ باس­شىلارىمەن جەمىستى كەزدەسۋلەر وتكىزدى.

ال 1994 جىلدىڭ قازان ايى ول ءۇشىن بەت­بۇرىستى كەزەڭ بولدى. ر.شىرداباەۆ اتىراۋ وبلىسىنا باسشى بولىپ ورالدى. مينيسترلىك لاۋازىمىنان كەتكەنىنە ءبىر ءسات وكىنبەستەن, ءوز ەڭبەگىنىڭ وڭ ناتي­جەلەرىن كورە الاتىن ورتاعا ەنىپ كەتتى.

90-شى جىلداردىڭ العاشقى بولىگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاريحىنداعى ەڭ اۋىر كەزەڭى بولاتىن. ەكونوميكالىق داعدارىس, جۇمىس ىستەمەيتىن كاسىپ­ورىن­دار, توقتاپ قالعان قۇرىلىستار, تولەن­بەگەن جالاقى, زەينەتاقى, جوعارى ين­فلياتسيا قىسپاعىنداعى حالىقتى جىلۋ­مەن جانە ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋدەگى ىركىلىستەر ەڭسەنى باسىپ تۇردى.

راۆيل شىرداباەۆتى دا وتە اۋىر ما­سەلەلەر كۇتىپ تۇرعان ەدى. جاڭا­وزەن وقي­عالارىنان كەيىن بۇل قيىن­دىق­تار­دان ول قورىققان جوق. بار كۇش-جىگە­رىن سالىپ, جۇمىسقا كىرىسىپ كەتتى. جەر­گىلىك­تى كادرلاردىڭ قابىلەتىن, مۇ­ناي-گاز ايماعىنىڭ دامۋ باعىتىن جاقسى بىلە­تىنى, سونداي-اق شەشىم قابىل­­داۋ كەزىندە تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ­تىڭ قولداۋىن سەزىنۋ وعان باتىلدىق بەرىپ, جىگەرىنە جىگەر قوستى.

العاشقى كۇندەرى وبلىس اكىمى قالا­نىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن بارلىق نىسانداردى ارالاپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ۇجىمدارىمەن, قوعام­دىق ۇيىمدار مەن ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتاردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستى, قالا قۇراۋشى كاسىپورىنداردىڭ ەڭبەك ۇجىمدارىندا جانە اۋدانداردا بولدى. بۇل وعان بار پروبلەمالاردىڭ ءمان-جايىن تۇسىنۋگە, ادامداردىڭ پىكىرىن بىلۋگە, ولارعا ءوزىنىڭ كوزقاراسىن جانە داعدارىستان شىعۋ جولدارىن بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەردى.

ءۇش اپتادان كەيىن وبلىستىق اكتيۆكە داعدارىستى ەڭسەرۋدىڭ مۇقيات پىسىقتالعان باعدارلاماسى ۇسىنىلدى. ونى ىسكە اسىرۋ بويىنشا كۇندە­لىكتى, تىنىمسىز جۇمىس باستالدى. ءىس­تىڭ جاعدايىنا قاراي, كەزەكتى باعدار­لا­مالار ازىرلەنىپ, ىسكە اسىرىلدى. ەكى جىلدان كەيىن اتىراۋ وبلىسى الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق دا­مۋدىڭ بارلىق كورسەت­كىشى بويىنشا ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇزدىك وڭىرلە­رىنىڭ ۇشتىگىنە قوسىلدى.

تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى مەملەكەت دامۋىنىڭ ءاربىر كەزەڭىندە جاڭا مىندەتتەردىڭ تۋىنا بايلانىس­تى كادر­لاردى ىرىكتەپ, ولارعا جاڭا مىندەت جۇك­­تەپ وتىرادى. بۇل جولى را­ۆيل تا­جى­قارا ۇلىنا قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى­نىڭ ۋكرايناداعى جانە مولدو­ۆاداعى تو­تەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بولۋ تۋرالى كۇتپەگەن ۇسىنىس جاسادى.

بەس جىل بەلسەندى ناتيجەلى جۇمىس ديپلوماتيالىق قىزمەتتىڭ قۇپياسىن تانۋعا, ۋكراين, مولدوۆان جانە قازاق حالىقتارى اراسىنداعى تاريحي بايلانىس­تاردى قارقىندى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. ونىڭ تابيعي كوممۋنيكابەلدىلىگى, ادامدارمەن ورتاق ءتىل تابۋى, وسى مەملەكەتتەر وڭىرلەرىنىڭ باسشىلارىمەن, ۋكراين جانە مولدوۆا بيلىگىمەن ىسكەرلىك بايلانىستاردى قىسقا مەرزىمدە جولعا قويۋعا سەپتىگىن تيگىزدى.

2003 جىلى قازان ايىندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ءسىم ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشىسى ر.شىرداباەۆقا كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى بويىنشا حالىقارالىق كەلىسسوزدەرگە قاتى­ساتىن قازاقستاننىڭ ارنايى وكىلى مىندەتىن جۇكتەگەن ەدى. ونىڭ ديپلو­ماتيالىق جۇ­مىس تاجىريبەسى, كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ قا­بىلەتى كەز كەلگەن دەڭگەيدە ناتيجەلى بولدى.

بەلگىلى بولعانداي, كسرو تاراۋىنا دەيىن كاسپي تەڭىزى ەكى مەملەكەتكە: كەڭەس وداعى مەن يرانعا, ەندى بەس ەلگە – ازەربايجان, يران, قازاقستان, رەسەي جانە تۇرىكمەنستانعا تيەسىلى بولدى. ولاردىڭ الدىندا ءادىل, وركەنيەتتى, حالىقارالىق قۇقىق پەن الەمدىك تاجىريبە قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن تەڭىز ءبولىمى مىندەتى بولدى.

كەلىسسوزدەر 1991 جىلدان 1994 جىلعا دەيىن جۇرگىزىلىپ, نەگىزىنەن تەوريالىق سيپاتقا يە بولدى. ۋاقىت تەز ارادا شەشىم قابىلداۋدى تالاپ ەتتى, كەلىسسوزدەر كاس­پي ماڭى ەلدەرىنىڭ استانالارىندا كەزەك­پەن ءوتتى. ءار مەملەكەتتىڭ كاسپي ءبولىمىنىڭ ءوز نۇسقاسى بولدى. كەيىننەن ارنايى مەملەكەتارالىق كوميسسيا قۇرىلدى, ونىڭ جۇمىسىنا 2003 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا تەگەراندا العاش رەت ر.شىرداباەۆ قاتىستى.

2018 جىلى 12 تامىزدا اقتاۋدا كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ تا­ريحي ءسامميتى ءوتتى, وندا كاسپي تەڭى­زىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسياعا ءبىر­اۋىزدان قول قويىلدى. تۇڭعىش پرە­زيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ايتقانداي, «كون­ۆەنتسيا كاس­پي تەڭىزىنىڭ كونستيتۋتسياسى بولىپ تابىلادى». ول جاعالاۋداعى بەس مەملەكەتتىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەت­تەمەلەرىنە بايلانىستى بارلىق كەشەندى ماسەلەلەردى رەتتەۋ, سونداي-اق وڭىر­دەگى قاۋىپسىزدىك, تۇراقتىلىق پەن گۇلدە­نۋ­دىڭ كەپىلى رەتىندە مويىندالدى, – دەپ مالىمدەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. مۇناي­شىلار اۋلەتىنىڭ لايىقتى وكىلى راۆيل شىرداباەۆ قاتىسقان, كوپ جىلدىق قيىن جۇمىسقا نۇكتە قويىلدى. ءسامميتتىڭ قورى­تىندىسىن ول كوپتەن كۇتكەن جەكە قۋا­نىش رەتىندە قابىلدادى.

2004 جىلدىڭ ماۋسىمىندا پرە­زيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن ر.شىرداباەۆ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ سايلاۋ تىزىمىنە ەنگىزىلدى. قاراشا ايىندا دەپۋتاتتىق كۇندەر باس­تالدى. كەڭەس زامانىندا ول بىرنەشە رەت قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان. ەندى دەپۋتاتتىق نەگىزگى كاسىبي قىزمەتىنە اينالدى. ەل بو­يىنشا, شەتەلدەرگە ساپارلار, سايلاۋشىلارمەن كوپتەگەن كەزدەسۋ, زاڭ شىعارۋ جۇمىسى, جۇمىس توپتارى, كوميتەت, پالاتالىق وتىرىس, رەسپۋبليكالىق ەليتامەن رەسمي جانە بەيرەسمي قارىم-قاتىناس – بارلىق جەردە ول ءوزىن «سۋداعى بالىق» رەتىندە سەزىندى. ونىڭ وراسان زور تاجىريبەسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى رەتىندەگى عىلىمي تانىمدارى وعان ءارتۇرلى اۋديتوريالاردا, پارلامەنتتىك تىڭداۋلاردا, كوپتەگەن كونفەرەنتسيادا, ناقتى ۇسىنىستارى بار جانە تالقىلانعان ماسە­لەلەر بويىنشا مۇقيات تالداۋلار جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى.

مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى رەتىندە راۆيل شىرداباەۆ ءبىزدىڭ ەلدە عانا ەمەس, ودان تىس جەرلەردە دە تانىمال تۇلعا بولدى. ول قازاقستان كوم­پار­تياسىنىڭ وك قۇرامىندا, قازكسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ 10 جانە 11-ءشى شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى بولعان ەلدىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەنە قاتىستى. 3-ءشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, سون­داي-اق «Nur Otan» پارتياسى ساياسي كەڭ­ەسىنىڭ مۇشەسى بولىپ سايلاندى. ءوزىنىڭ ناتيجەلى ەڭبەگى ءۇشىن راۆيل تاجىقارا ۇلى 1-دارەجەلى «بارىس», «پاراسات», «قۇرمەت» وردەندەرىمەن جانە مەدالدارمەن, سونداي-اق كسرو جانە ۋكراينا وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان. ول قازاقستان رەسپۋبليكاسى ديپلوماتيالىق قىزمەتتىڭ جانە مۇناي-گاز سالالارىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى بولىپ تابىلادى. وعان ماقات, ماحامبەت اۋداندارىنىڭ, اتىراۋ قالاسى مەن اتىراۋ وبلىسىنىڭ جانە اقش-تىڭ بالتيمور (1982 ج.) مەن داللاس (1992 ج.) قالالارىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعى بەرىلدى.

ر.شىرداباەۆ بۇگىندە زەينەت دەمالىسىندا. ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىندا كاندي­داتتىق جانە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالارىن دايىنداۋ بارىسىندا جيناقتالعان جەكە مۇراعاتىن زەرتتەۋگە كىرىستى.

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, بىرقاتار حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق اكادەميانىڭ اكادەميگى راۆيل تاجىقارا ۇلى 120-دان استام عىلىمي-زەرتتەۋ جاريالانىمدارى مەن بىرقاتار كىتاپتىڭ اۆتورى.

ول ۇستەلگە وتىرىپ, بۇرىنعى شە­نەۋ­نىكتەردىڭ ابسوليۋتتىك كوپشىلىگى سياق­تى مەمۋارلار جازباي, ناعىز ەنتسي­كلوپەديالىق سيپاتتاعى زەرتتەۋلەرمەن اينالىستى.

«مۇناي كەشە, بۇگىن, ەرتەڭ» اتتى كە­زەكتى كىتابى قازاقستاننىڭ مۇناي ونەركا­سىبىنىڭ 110 جىلدىعى قارساڭىندا ەكى جىلدان سوڭ كەڭ اۋقىمدى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنىلدى. كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى 2009 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا اتىراۋ قالاسىنداعى «تەڭىزشەۆرويل» بك كونفەرەنتس-زالىندا, ال قاراشا ايىندا الماتى قالاسىنداعى ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى ۇلت­تىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءوتتى. كىتاپتى وقىرماندارى, اسىرەسە عالىمدار, كاسىبي مۇنايشىلار, كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى جاستار جىلى قابىلدادى. بۇل ەڭبەككە الەمگە ايگىلى ساياساتكەرلەر, عالىمدار مەن كورنەكتى مۇنايشىلار ە.م.پريماكوۆ, ب.ە.پاتون, ۆ.يۋ.الەكپەروۆ, ۆ.گ.مارتىنوۆ, ۆ.س.چەر­نو­مىر­دين جانە س.ە.چاكاباەۆ جو­عارى باعاسىن بەرگەنىن اتاپ وتكەن ءجون.

ءسال كەيىنىرەك «قازاقستاننىڭ مۇنايى. عاسىر تاريحى» جانە «كاسپي» كىتاپتارى جارىق كوردى. بۇل كىتاپتار تەك كاسىبي ماماندارعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار كوپشىلىك وقىرمانعا دا قولجەتىمدى جانە تۇسىنىكتى تىلدە جازىلعان مازمۇنى مەن اۋقىمدىلىعى جاعىنان بىرەگەي بولدى.

بۇگىندە ءوزىنىڭ 80 جىلدىق بەلەسىنە قا­دام باسقالى تۇرعان راۆيل تاجىقارا ۇلى بارلىق ساياسي جانە ەكونوميكالىق وقي­عالار­دى قالت جىبەرمەي, قاداعالاپ وتىرادى.

 «Egemen Qazaqstan» جانە «كازاحستان­سكايا پراۆدا» جانە تاعى باسقا گازەتتەردە ۇستازدارىنا, ناعىز ەڭبەككەرلەرگە, ءوندىرىس كومانديرلەرىنە, مۇناي جانە گاز كەن ورىندارىن العاشقى اشۋشىلارعا ارنالعان ماقالالارى جارىق كوردى.

ءبىر جولى تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ, ماعان بى­لاي دەدى: «مىنە, سەن قازىر زەينەت­كەر­لىكتەسىڭ, نەمەن اينا­لىساسىڭ, كىممەن ارالاساسىڭ؟ مەن ەڭ ءبىرىنشى راۆيل شىرداباەۆتى اتادىم. سول كەزدە ەلباسى ول تۋرالى «بە­دەلدى ادام. ازامات» دەپ ءىلتيپات ءبىلدىردى.

مەنىڭ ويىمشا, وسى ەكى سوزبەن-اق راۆيل تاجىعارا ۇلىنىڭ بولمىس-ءبىتىمى ايتىلىپ تۇر.

راۆيل تاجىعارا ۇلىن مەرەيتويىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, ۇزاق جىلدار بويى باقىتتى ءومىر مەن دەنساۋلىق تىلەيمىن!

ورالباي ابدىكارىموۆ,

مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى