اتىراۋدا جول ساپاسى سىن كوتەرمەيدى

جالپى وبلىستاعى جولدىڭ ۇزىندىعى 3000 شاقىرىمنان اسادى. ونىڭ ىشىندە 1120 شاقىرىم جول رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە بولسا, جەرگىلىكتى باعىنىسقا 1927 شاقىرىم جول قارايدى. بىلتىر كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 39,2 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل قاراجاتقا 37 ەلدى مەكەندەگى 230 شاقىرىم جول سالىندى. سونداي-اق «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنداعى ما­ڭىزدى جوبا – «اتىراۋ-استراحان» حالىق­ارالىق اۆتوكولىك جولى قالپى­نا كەلتىرىلدى. الايدا بۇگىنگى ەكونو­مي­كالىق جاعداي ءبىراز وزگەرىسكە سەبەپ بولىپ وتىر.

– قازىر جاعداي وزگەرىپ جاتىر. جو­با­لاردى جۇزەگە اسىرۋعا قارجى جەتىس­پەۋشىلىگى بايقالادى. سوندىقتان الدى­مەن باستى مىندەتتەرگە, اۋدانداردىڭ قا­جەت­تىلىگىنە, جولدىڭ جاعدايىن جەتە زەردەلەۋگە نازار اۋدارۋ قاجەت. وسىنداي قاجەتتىلىككە بايلانىستى جوس­پار جا­سال­عانى ءجون. بىزگە كولىك ينفرا­قۇ­رىلىمىن دامىتۋدىڭ ناقتى مەرزىمى مەن باستى باعىتتارى كەرەك, – دەيدى وبلىس اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆ.

اكىمنىڭ پىكىرىنشە, جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ بارلىق مەحانيزمىن ەسەپكە الۋ كەرەك. ال اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ساپاسىنا قاتىستى ايتىلاتىن سىن دا بار. ويتكەنى كەيبىر جاعدايلاردان تەحنولوگيانى ساقتاماۋ, پايدالانىلعان ماتەريالدار مەن وندىرىستىك پروتسەستەردىڭ ساپاسىنا تولىققاندى باقىلاۋدىڭ جوقتىعى بايقالادى. دەگەنمەن, اتىراۋ وبلىسىنداعى جاقسى جولدىڭ ۇلەسى – 57 پايىز. ەندى بۇل كورسەتكىشتى 2025 جىلى 95 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.

بيىل وڭىردە «نۇرلى جول» باعدار­لاماسى اياسىندا 422 شاقىرىم جولدى قايتا جاڭعىرتۋعا 34 ملرد تەڭگە ءبولىندى. وبلىس اكىمى ماحامبەت دوس­مۇ­­حام­­­بەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قايتا جاڭ­عىر­­­تىلاتىن جوبالار قاتارى­نا «قاندى­اعاش – ماقات» جانە «اتى­راۋ – استرا­حان» باعىتىنداعى جول قۇ­رى­لى­سى كىرەدى. قۇرىلىس جۇمىس­تارى 2018 جىلى باستالعان «قان­دىاعاش – ماقات» تاسجولىنىڭ 145 شاقى­رى­مىندا قوزعالىستى جىل سوڭىندا اشۋ جوسپارلانۋدا.

ال ۇزىندىعى 277 شاقىرىمدى قۇرايتىن «اتىراۋ – استراحان» (رەسەي فەدەراتسياسى شەكاراسىنا دەيىنگى) جول ۋچاسكەسىندە اۋقىمدى جۇمىستار جاسالىپ جاتىر.

– بىلتىر جەرگىلىكتى 37 ەلدى مەكەندە 230 شاقىرىم جول جوندەلدى. بۇل ماق­ساتقا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 9 ملرد, ال جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 30,2 ملرد, بارلىعى 39,2 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ناتي­جەسىندە وبلىستاعى جاقسى جانە قاناعات­تانارلىق كۇيدەگى جولداردىڭ جاعدايى 57 پايىزعا جەتتى. جالپى 2020 جىلعا جول قۇرىلىس جۇمىستارىنا 41,1 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ 26,4 ملرد تەڭ­گەسى – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن, 14,7 ملرد تەڭگە – جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قاراس­تىرىلدى. وعان 180 شاقىرىمعا جۋىق جەرگىلىكتى ماڭىزداعى قالا جانە اۋىل­ىشىلىك جولداردى جوندەۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان جۇمىستارعا 4500 ادامدى تارتۋ كوزدەلۋدە, – دەيدى وبلىس اكىمى ما­حام­بەت دوسمۇحامبەتوۆ.

راس, اتىراۋ وبلىسىندا رەسپۋبلي­كا­لىق دەڭگەيدەگى جولداردا قايتا جاڭ­عىرتۋ, سونداي-اق جوندەۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. الايدا, جول بويىندا كەزدەسەتىن كەمشىلىكتەر دە جوق ەمەس. ماسەلەن, «جول اكتيۆتەرى­نىڭ ۇلتتىق ساپا ورتالىعى» رمك اتىراۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ ماماندارى جىل باسىنان بەرى بۇل جۇمىستىڭ ساپاسىن, قۇرىلىس ماتەريالدارىن تەكسەرىپ, 27 ءتۇرلى كەمشىلىكتى انىقتادى. وبلىستىق فيليال ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى جانتاس ءشارىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, «اقتوبە-اتىراۋ-استراحان» اۆتوموبيل جولىن قايتا جاڭعىرتۋ, «اتىراۋ-ورال» جانە «دوسسور-قۇلسارى-بەينەۋ» باعىتىنداعى اۆتوموبيل جولدارىن كۇتىپ-ۇستاۋ, اعىمداعى جوندەۋ, سونداي-اق كەپىلدىكتە تۇرعان نىسانداردا 181 تەكسەرىس ۇيىمداستىرىلىپتى.

– تەكسەرۋ ناتيجەسىندە 27 اقاۋ انىق­تالدى. ماسەلەن, «اتىراۋ-ورال» جولىن كۇتىپ-ۇستاۋدا, ياعني جارىلعان بولىكتەرىنە شايىر قۇيۋ كەزىندە كەم­شىلىك­تەرگە جول بەرىلگەن. سونداي-اق «اتىراۋ-ورال» جانە «اقتوبە-اتى­راۋ-استراحان» باعىتىنداعى كەپىل­دىكتە تۇرعان جولدى تۇنگى ۋاقىت­تا جا­رىق­تاندىرۋ, «دوسسور-قۇل­سارى» جولىن­داعى ورتاشا جوندەۋ جۇمىس­تارىندا دا كەمشىلىكتىڭ بارى بەلگىلى بولدى. اتال­عان اقاۋلاردى ۋاقتىلى جويۋ ءۇشىن تاپسىرىس بەرۋشى مەكەمە مەن مەر­دى­گەر­لەرگە حات جولداندى, – دەيدى ج.ءشارىپوۆ.

ورتالىق ماماندارى بيىلعى ءى توقسان­دا جولداردا جۇرگىزىلگەن تەكسە­رىس­تە 101 رەت سىناما العان ەكەن. زەرت­حانادا قولدانىستاعى قيىرشىقتاس, قۇم, شايىر, مالتا تاس ارالاس قۇمدى قوس­پا, تسەمەنتتى بەتون, بيتۋم, ۇساق قال­­دىق­تاردىڭ ساپاسىن تەكسەرۋ بارى­سىن­دا سايكەسسىزدىكتىڭ ءبىر دەرەگى انىق­­تالىپ وتىر. بۇل – «دوسسور-قۇل­سارى» جولىنداعى ورتاشا جوندەۋ جۇ­مىس­­تارىنا پايدالانىلعان ماتەريال.

جول سالۋداعى كەمشىلىككە قاتىستى تاعى ءبىر دەرەكتى ايتار بولساق, اتىراۋ قالاسىنداعى قۇرمانعازى كوشەسىندە ەسكى جولدىڭ قالدىقتارى جينالماي, ۇستىنە جاڭا اسفالت توسەلىپتى. مۇ­نى «اتىراۋينجستروي» جشس مامان­دارى جاساعان. بۇل اۆتوموبيل جولى­نىڭ ساپاسىن كاسىبي زەرتحانالىق جاب­دىقتار ارقىلى تەكسەرۋ ارقىلى انىق­تالىپ وتىر. «جول اكتيۆتەرىنىڭ ۇلت­تىق ساپا ورتالىعى» رمك اتىراۋ وبلىس­تىق فيليالىنىڭ ماماندارى ساپا­نى باقىلاۋ ءۇشىن اۆتوكولىك جولىن پاي­دالانۋعا تاپسىرعاننان كەيىن اسفالت­بەتوندى جابىننىڭ جوعارعى قابا­تىنان كەرن دەپ اتالاتىن سىناما ال­عان. ءبىر جەردەن ءۇش كەسۋ ارقىلى بىر­نەشە كەرن سەرياسى جاسالدى. كەرن اس­فالتتىڭ بارلىق قالىڭدىعىنان الىنىپ, ونىڭ ۇزىندىعى 30 سم-ءدى قۇراۋى ءتيىس. مونيتورينگ بارىسىندا 26, 26,5 جانە 23 سم بولاتىن ءۇش كەرن الىنىپ, جاڭا اسفالت سالۋ بولىگىندە اسفالت­تاۋ نورمالارىن بۇزىپ, ەسكى اسفالت بەتىنە سالىنعانى انىقتالدى. دەمەك, مەردىگەر «اتىراۋينجستروي» جشس اسفالت توسەمىن سالۋ كەزىندە ۇستىڭگى بەتىن دايىنداۋ تالاپتارىن بۇزعان.

سونداي-اق كەرننىڭ سۋعا قانىعۋ كوەففيتسيەنتىن تەكسەرۋدە قوسپانى تىعىزداۋ كوەففيتسيەنتى انىقتالدى. جول­دىڭ ەنى, ەڭىسى, ۇزىندىعى سەكىل­دى گەو­مەتريالىق پارامەترلەرى باعا­لان­دى. ورتالىق ماماندارى ساراپ­تاما قورىتىندىسىمەن سىناق حات­تاما­سى­نا سايكەس, كەرندەردىڭ اس­فالت­­تاۋ نورمالارىنىڭ تالاپتارىنا ساي­كەس ەمەستىگى تۋرالى شەشىم شى­عار­دى. انىقتالعان بۇزۋشىلىقتار بو­يىن­­شا مەردىگەرلەر مەن مەملەكەتتىك ور­گانعا انىقتالعان كەمشىلىكتەردى جويۋ مەر­زىمدەرى مەن تاسىلدەرى كورسەتىلگەن نۇس­قامالار بەرىلدى. قازىر مەردىگەر انىق­تالعان بۇزۋشىلىقتارمەن كەلىسىپ وتىر.

جاقىندا ماحامبەت اۋدانىندا جايىق وزەنىنىڭ ۇستىنەن 2018 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن كوپىردىڭ ب ۇلىنگەن تۇستارى بايقالىپ قالدى. اۋداندىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمىنىڭ حابارلاۋىنشا, بۇل نوسەر جاۋىننىڭ كەسىرىنەن بولعان كورىنەدى. ارينە بۇل تاڭدانىس تۋدىرماي قويمايدى. كۇنىنە ۇستىنەن بىرنەشە كولىك وتەدى دەپ جوسپارلانعان كوپىردىڭ قۇرىلىسى ساپالى سالىنعان با؟

– جايىق وزەنىنىڭ جالعانساي اۋىلى تۇسىنان سالىنعان كوپىردىڭ ۇزىن­دىعى – 8030 مەتر. نوسەر جاۋىننىڭ كەسىرىنەن اتالعان كوپىردىڭ جاياۋ جۇر­گىنشى جولى اۋماعىندا اسفالت جابىندىسى تەسىلىپ, كولشىك پايدا بولدى. بۇل تۋرالى وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنا دەرەۋ حابارلاندى. كوپىر قۇرىلىسىن جۇرگىزگەن باس مەردىگەر – «اتىراۋينجستروي» جشس-ءنىڭ ماماندارى زەردەلەۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋدە. باس مەردىگەر قىس­قا مەرزىمدە بەس جىلدىق كەپىلدە­مەسى­نە سايكەس اقاۋلىقتى قالىپقا كەلتىرەتىن بولادى, – دەپ اقپارات تاراتتى ماحامبەت اۋداندىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمى.

مىنە, اتىراۋداعى جولدا دا, كوپىر­دە دە انىقتالعان كەمشىلىكتەردىڭ ءبىر پاراسى وسىنداي. كەمشىلىكتەر جولدى دا, كوپىردى دە سالعان ءبىر مەردىگەر­دىڭ جۇمى­سىنان بايقالىپ وتىر. بىراق كوپىردىڭ ب ۇلىنگەنىن تابيعاتتىڭ قۇبىلىسىنا اۋدارا سالۋ اقىلعا قونىمدى بولا ما؟!

ارينە كەمشىلىكتەر تۇزەتىلەرى داۋ­سىز. الايدا جۇرت جادىنان قاپە­لىم­دە ۇمىتىلا قويۋى قيىن. ويت­كەنى تۇر­عىن­دار كوڭىلىندە ەندى جول مەن كوپىردىڭ ساپاسىنا قاتىستى سەنىم­سىزدىك تۋىنداسا شە؟ ال سەنىمگە تۇسكەن سەلكەۋدى نوسەر جاڭبىرمەن جۋىپ-شايۋ مۇمكىن ەمەس.

اتىراۋ وبلىسى