تابيعاتتىڭ ءتول پەرزەنتى – ادام – وپ-وڭاي اشىلا قويماس تىلسىم جۇمباق. ال سول ادامنىڭ ء«بىر كۇن باق, ءبىر كۇن تاق, ءبىر كۇن اتاق!» دەپ كەۋدەسىن پايداكۇنەمدىكتىڭ الاباس قۇرتى كەمىرىپ بارا جاتقان پەندەسىنىڭ ەمەس, «اي ورتاق, كۇن ورتاق, اسىل ورتاق!» دەپ ەلىنىڭ تۇلعاسىنا اينالعان ازاماتىنىڭ تازا بەينەسى – ناعىز قۇپيا. سول قۇپيانىڭ كىلتىن تاۋىپ, تىلسىم قاقپاسىن اشىپ, كوكىرەگىنىڭ قويناۋىنا ەنسەڭىز, وندا سول قۇپيا تۇلعانىڭ جان دۇنيەسىنىڭ سىرى مەن شىنى اقتارىلىپ, ىشكى رۋحاني قازىناسىنىڭ مول بايلىعى ەرىك-ىرقىڭدى تۇگەلدەي باۋراپ الادى. سونداي ءبىر ادام-تۇلعانىڭ, ازامات-تۇتقانىڭ وزگەنى وزىنە ۇنەمى تارتىپ تۇراتىن, وزىنە ۇنەمى ىنتىقتىرىپ تۇراتىن قۇدىرەتىنىڭ توركىنى – سىرتقى سىپايىلىعىنا, ىشكى تازالىعىنا سايكەس وي-سويىنىڭ تەرەڭدىگىندە, اقىل-پاراساتىنىڭ بيىكتىگىندە, پايىم-زەردەسىنىڭ مولدىعىندا ەكەنىن العاش كورگەنىمدە-اق بايقاعانىمدى نەسىنە جاسىرايىن.
تابيعاتتىڭ ءتول پەرزەنتى – ادام – وپ-وڭاي اشىلا قويماس تىلسىم جۇمباق. ال سول ادامنىڭ ء«بىر كۇن باق, ءبىر كۇن تاق, ءبىر كۇن اتاق!» دەپ كەۋدەسىن پايداكۇنەمدىكتىڭ الاباس قۇرتى كەمىرىپ بارا جاتقان پەندەسىنىڭ ەمەس, «اي ورتاق, كۇن ورتاق, اسىل ورتاق!» دەپ ەلىنىڭ تۇلعاسىنا اينالعان ازاماتىنىڭ تازا بەينەسى – ناعىز قۇپيا. سول قۇپيانىڭ كىلتىن تاۋىپ, تىلسىم قاقپاسىن اشىپ, كوكىرەگىنىڭ قويناۋىنا ەنسەڭىز, وندا سول قۇپيا تۇلعانىڭ جان دۇنيەسىنىڭ سىرى مەن شىنى اقتارىلىپ, ىشكى رۋحاني قازىناسىنىڭ مول بايلىعى ەرىك-ىرقىڭدى تۇگەلدەي باۋراپ الادى. سونداي ءبىر ادام-تۇلعانىڭ, ازامات-تۇتقانىڭ وزگەنى وزىنە ۇنەمى تارتىپ تۇراتىن, وزىنە ۇنەمى ىنتىقتىرىپ تۇراتىن قۇدىرەتىنىڭ توركىنى – سىرتقى سىپايىلىعىنا, ىشكى تازالىعىنا سايكەس وي-سويىنىڭ تەرەڭدىگىندە, اقىل-پاراساتىنىڭ بيىكتىگىندە, پايىم-زەردەسىنىڭ مولدىعىندا ەكەنىن العاش كورگەنىمدە-اق بايقاعانىمدى نەسىنە جاسىرايىن.
ءمۇسىلىم اعامەن كەزدەسۋىمىز جيىلەدى. اڭگىمە-كەڭەسىمىزدىڭ توڭىرەگى كەڭەيدى. كوبىنەسە قۇلاق مەندە, پىكىر-پايىم اعادا. كوسىلىپ سويلەپ, ەسىلىپ كەتكەندە ءتىل شەشىلەدى, ءدىل اشىلادى. كەۋدەدەن وكىنىش اتىلماعانىمەن, كوزدەگى كولەڭكە كولبەڭدەپ ورالا بەرەدى.
«وپاسىزدىقتى كوپ كوردىم. وپىرىلا قۇلاماسام دا, جاپىرىلا سىنبادىم. اعىپ جاتقان سۋداي جۇردەك عۇمىردىڭ سۇمىرايلارىنىڭ تاسادان ۇرعان سوققىسىنان سىنىپ قالا بەرسەك, مىنا جالعان دۇنيەنى جالعاندىق پەن ھارامدىق ابدەن بيلەپ الا جونەلمەي مە. سىنباعانىم سوندىقتان. ويتكەنى, مەن ماقتاننىڭ ق ۇلى ەمەس ماقساتتىڭ ۇلى بولعان تالاي قازاعىما سەنگەم-ءدى. سول سەنىمىم – ءالى دە سەنىم».
ءسال كۇرسىندى. كۇڭگىرت جاناردىڭ الدەنەنى نە الدەكىمدى تاۋىپ العانداي كەنەت جارق ەتىپ, ءبىر نۇكتەگە قالت قادالعانىن بايقاپ قالدىم. بۇگىنىنەن وتكەنىن تابا المادى ما, الدە كەشەگىدەن قازىرگىسىن تانىدى ما, ۇنسىزدىگى ۇزارىپ بارا جاتتى. تاماعىمدى كەنەپ, دىبىس بەردىم. سوستيىپ قاراپ قالىپ, ءسوزىن جالعاپ اكەتتى.
– ويلاماعان جەردەن الدى-ارتىمنان قامالاعان توسقاۋىلدىڭ توسپاسىنا تاپ بولدىم. 1983 جىلعى 10 ماۋسىم كۇنى الماتى وبلىستىق كگب-نىڭ ەكى قىزمەتكەرى تاپا-تال تۇستە ۇيىمە كەلىپ, جۇلقىلاي سۇيرەتىپ الدى دا كەتتى. سودان سەيفۋللين داڭعىلى بويىنداعى اتاقتى №7 ء«ولىم جازاسىنا كەسىلگەندەردىڭ» كامەراسىنا جاپتى دا تاستادى. قورلىق پەن زورلىقتىڭ نەشە ءتۇرىن كوردىم. ەڭسەمدى ەزىپ, ساعىمدى سىندىرماق ءۇشىن كامەراما بۇزاقى-باسكەسەردىڭ تالايىن توعىتتى. بىرەۋىنە دە ەسەمدى جىبەرمەي, جاقسىلاپ «سىباعالارىن» بەردىم. بىراق اياق-قولىمدى عانا ەمەس, وي-بويىمدى شىرماپ تاستاعان شىرعالاڭ بوساتپادى. انتىن بۇزىپ, ارىن ساۋدالاعانداردىڭ ماعان تاققان 22 ءتۇرلى ايىبىنىڭ 19-ى جالا بولىپ شىققانىن كىمگە ايتا بەرەرمىن. اۋلەكىلەنگەن جىرتقىش جەندەتتەرىمنىڭ ارەكەتىنە يىلسەم دە سىنبادىم. ءوز كەۋدەمە ءۇڭىلىپ, ءوز جانىمنىڭ اقيقاتىن تىڭدادىم. تىربانباعاندى تالكەك ەتەر تاعدىرعا كونگىم كەلمەدى. تىپىرلاپ تۇياق سەرىپپەي, وتىرىك جالاعا تۇنشىعىپ, بەيجاي ولگىم كەلمەدى. ويتكەنى, ادامنان تىلەمەي, اللادان عانا تىلەۋ بارىن سول كەزدەردە ۇعىندىم. وزگەدەن قالاماي, وزىڭنەن عانا سۇراۋ بارىن بۇگىندە انىق بىلەمىن. وزگەدەن قالايمىن دەپ ءجۇرىپ, ەسكەرۋسىز قالار ەسىل ءومىرىڭدى كەسىرلىنىڭ قولىنداعى تەمىر تىزگىنگە كيگىزىپ بەرگەنىڭدى بىلمەي قالاسىڭ. ال وزىڭنەن سۇراۋ – جىلاپ تۋساڭ دا, كەيىمەي ءولۋدىڭ ارپالىسى. سونى ءبىلدىم دە, كەڭەس وداعىنىڭ بارلىق اباقتىسىن شارلاپ شىقسام دا مويىمادىم. ولار – كسرو كگب-سىنىڭ ايگىلى لەفورتوۆى, «ماتروسسكايا تيشينا» مەن «بۋتىركاسى». قۇسمۇرىن مەن پاۆلودار, موردوۆياداعى – پوتما, ياۆاسا, لەپلەي جانە سامارا تۇرمەلەرى.
وكسىتكە ن وكپەسىن سيپار الاقان تاپپاعان كەزەڭىنىڭ قويناۋىنا سۇڭگىپ كەتتى مە, القىنىپ كەتتى. كۇرەڭ ءجۇزى قۇبىلىپ بارىپ تۇزەلدى. «تابا بىلگەننىڭ ءبارىن تاني ءبىلدىم دەۋ دە دۇرىس ەمەس. مىسال ءۇشىن ءبىر دوس تاپتىڭ دەيىك. سول دوسىڭنىڭ ىشەك قىرىندىسىنا دەيىن اقتارىپ تاني الدىڭ با؟ بۇگىن وزىڭمەن اۋىز جالاسقان سول دوسىڭ ەرتەڭ سەنەن دە گورى قۇدىرەتتى, قىزمەتى دە جوعارىراق بىرەۋمەن امپەي-جامپەي بولا قالسا, سەنىڭ سىرىڭدى, شىنىڭدى الگىگە تۇگەل اقتارىپ سالماسىنا, ول ول ما, وتىرىك كىنا تاعىپ ساتىپ كەتپەسىنە كوزىڭ جەتە مە؟.. دوس تۇتقان ادامىڭدى تابا ءبىلۋ مەن تاني ءبىلۋدىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي. قورلىق پەن زورلىقتىڭ ءدامىن تاتۋىما سونداي ءبىر «دوسىمنىڭ» سەبەپكەر بولعانىن بۇگىندە جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. الگى شىركىن قازاقتىڭ قىزعانشاقتىق دەيتىن قاسىرەتىمەن ۋلانعان عوي. جولداس-جورالارىمنىڭ اراسىندا بەدەلىمنىڭ ءوسىپ بارا جاتقانىن مۇلدە كورە المادى. سول سەبەپتى دە جالا جاۋىپ, كوزىمدى قۇرتپاق بولدى. ونىڭ ۇستىنە تۇپكى ماقساتى – حالقىمنىڭ زيالى ازاماتتارىن ماسكەۋگە جاپپاي جامانداپ, ۇپاي جيناۋ. ول وسى جولدا قازاق جاستارىن قىرىپ جىبەرۋدەن دە تايىنبايتىن. شەت جاعاسىن 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنەن كوردىڭدەر...
مۇسەكەڭ كىدىرىپ, تەرەزەدەن سىرتقا ءۇڭىلدى. ەگەلگەن ازۋدىڭ سىقىرى ەمىس-ەمىس ەستىلدى. جەلتوقسان وقيعاسى كەزىندە الاڭدا جاستارمەن بىرگە بولعان مەنىڭ كوز الدىما جاپ-جاس ۋىزداي ۇل-قىزدارىمنىڭ كەنەت ەرەسەك تارتقان قاھارلى, سۇستى كەلبەتتەرى كەلە بەردى...
كەۋدەسىندەگى جاۋابىن تاپقىزباس سۇراق ەرىكسىز باسىن شايقالتتى. جانى اۋىرعان جانعا اياۋشىلىق تانىتا الماي ءۇنسىز تىمىرايىپ وتىرمىن. وزەگى ورتەنگەنگە وزەگىنەن سۋ قۇيار ەلگەزەكتىكتەن اجىراپ قالدىق پا الدە. كەنەت مۇسەكەڭ تومسارعان ءجۇزىن كۇرت جۇمسارتىپ, جىلۋ جۇگىرتتى. جانارىندا جىلت ءتىرىلدى.
– ءار زاماننىڭ جەر باسىپ جۇرگەن ازاماتىنىڭ الدەبىر جاقسىلىعىنىڭ ءار ءتۇيىرىنىڭ ۇرعاشىنىڭ ارقاسىندا ءوسىپ-ءوربيتىنىن ەسكەرە بەرمەيمىز. كوڭىلدەگىسىن كوز جاسىمەن-اق اقتارا سالاتىن ايەلدىڭ قۇدىرەتى – ونىڭ نازىك سەزىمتالدىعىندا, بيازى مىنەزىندە, ءتوزىمدى ەرىك-جىگەرىندە. كەي جاعدايلاردا بىرنەشە ەركەكتىڭ بايقاي المايتىنىن ءبىر ارۋدىڭ وپ-وڭاي سەزە قوياتىن كورەگەندىگىنە قالاي تاڭدانباسسىڭ. رۋحاني ءھام ادامي قابىلەتىڭە ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ, قايرات-قاجىرىڭدى ەسەلەپ, ءومىرىڭ مەن كوڭىلىڭنىڭ ۋانىشى مەن جۇبانىشىنا اينالعان ايەل-ارۋدى سۇيۋدەن ءھام قۇرمەتتەۋدەن ارتىق نە بار؟ – دەپ اعام بەتىمە سۇزىلە قارادى. مەن, ارينە, «كەلىسەمىندى» باس يزەپ ءبىلدىردىم. – مەن – باقىتتى جانمىن, باۋىرىم. «جىلاعانىڭدى ايتپا, كۇلگەنىڭدى ايت», دەيتىن الاشپىز. ءاي, بىراق... كۇلەتىن كەزدە كۇلكىڭدى وسىلتار وزبىرلىق كوبەيسە, قايتەرسىڭ. كىجىنۋمەن وكپەڭدى وشپەندىلىككە تولتىراسىڭ با؟.. وزبىرلىقتى وزەگىڭە ونەگە تۇتقىزباۋعا تىرىساسىڭ با؟ ال, مەن... كۇلمەسەم دە, جىلاماعام. ويتكەنى, نەبىر سۇراپىل قيىن كەزەڭدە ەڭ ءبىرىنشى بولىپ قاسىمنان تابىلىپ, ءارى قولداۋشىم, ءارى دەمەۋشىم بولعان جان جارىم – نەليا. مەنى قاي اباقتىعا جىبەرسە دە, ارتىمنان ەرىپ ءجۇردى. سول ىلەسۋى ماعان كەرەمەت كۇش-قۋات بەردى. وتكەندەگى ورىس دەكابريستەرىنىڭ, كەشەگى بايتۇرسىنوۆ احاڭ, جۇماباەۆ ماعجانداردىڭ ايەلدەرىنىڭ ەرلىگىنەن كەم كورمەيمىن زايىبىمنىڭ جانكەشتىلىگىن... جارىڭنىڭ تىرس ەتىپ تامعان ءبىر تامشى زاپىران جاسىنان قارا جەردى سولق ەتكىزەتىن قاسىرەت سالماعىن سەزىنە الماساڭ, تارس جابىلعان كەۋدەڭنىڭ قۇلپىن اشا قويار قۇدىرەت تۇلا بويىڭنان تابىلماس-اۋ...
ازابى مەن توزاعىنا توزە ءبىلىپ ءومىر ءسۇرۋ – ىزگىلىك پەن ز ۇلىمدىقتىڭ ارپالىسىنىڭ اراسىنان دۇرىستاپ وتە ءبىلۋ عانا. ال عۇمىرىڭ – زۇلىمدىق پەن ىزگىلىكتىڭ تالاسىپ ەنەر قورجىنى. جاماندىقتى قالادىڭ با... ول كوپ كۇتتىرمەيدى. ءجۇنىڭ جىعىلدى ما – باس سالادى. وكپەڭدى وشىرەدى. جۇرەگىڭدى القىندىرادى. قاراۋلىق بۇركەگەن كوڭىلىڭنىڭ سۇمدىعىنا قۇرىق بويلامايدى وندا.
ال جاقسىلىقتى ىزدەسەڭ, تاپساڭ – رياسىز سەزىمىڭنىڭ مەيىرباندىعى ەسەلەپ ارتادى. جاقسىلىق ىزدەۋىمە, تابۋىما ادامعا دەگەن تازا سەنىمىمە ىقپال ەتكەندەر اتاقتى «كاتيۋشا» قارۋىن ويلاپ تاپقان گەنەرال-پولكوۆنيك ماسكەۋلىك ولەگ چەمبروۆسكي, عالىم-دارىگەرلەر – مۇرات قۇسپانعاليەۆ, جاقسىلىق ورازالين, ۇلى بوكسشى تەوفيل ستيۆەنسون. كوسموناۆتار مەن سپورتشىلار, جازۋشىلار, ارتىستەر ءھام جۋرناليستەر. وسىلار ادالدىق پەن ادىلدىكتىڭ اراشاسىنداي بوپ ۇنەمى ەسىمدە جۇرەدى. سودان با يگىلىك سەۋىپ, ىزگىلىككە ۇيىعان ادام ءوز تاعدىرىنىڭ ولشەپ بەرگەن مولشەرلى ۋاقىتىنان الدەقايدا ارتىق ءومىر سۇرەتىنىنە الدەبىر تۇيسىگىممەن يلانام. ماعان وسى تۇيسىكتى سىڭدىرگەن اقكوڭىل, ادال جۇرەكتى ونداعان دوستارىم. ويتكەنى, ءار عۇمىردىڭ قىزىعىمەن جەلكىلدەتكەن جەڭىلى بولادى. شىجىعىمەن قينالتقان اۋىرى دا بار. اۋىرىمەن ارپالىستىم. جەڭىلىنە جۇگىرمەدىم. ءومىردىڭ داۋىلىنا قارىسا قارسى تۇرىپ, جەڭىپ شىقتىم دەپ ءجۇرمىن»...
تاعى بوگەلدى. سوندايدا ول ءوز ءومىرىنىڭ جانىن جادىراتقان شۋاعى مەن جۇرەگىن جۇلقىلاعان داۋىلىنىڭ ورتا سىنا قايتادان قامالعانداي كۇي كەشتى مە, بىرازعا دەيىن ءۇنسىز قالدى.
سودان سوڭ ماعان ەڭسەرىلە بۇرىلدى.
«مەن كىممىن؟» دەگەن سۇراقتى وزىڭە قويىپ كوردىڭ بە, باۋىرىم؟».
ساسىپ قالدىم. جاق جازام دەگەنىمشە مۇسەكەڭ ءسوزىن جالعاستىرىپ اكەتتى. «ويلانتاتىن سۇراق, ءا! جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن وزگەلەردىڭ ءوزىڭ تۋرالى ايتقان پىكىرلەرىنە سۇيەنەسىڭ بە؟ الدە ءوز ىشكى تۇيسىگىڭە جۇگىنەسىڭ بە؟ مەنىڭشە, اركىم ءوزىن ءوزى تانۋى, تابۋى كەرەك... مەن ءوزىمدى بۇگىندە تاپتىم دەپ ءجۇرمىن.
1989 جىلى اباقتىنىڭ التى جىلىن ارتقا تاستاپ, بوسانىپ شىقتىم. الدىمەن الماتىداعى №5 ەمحانادا جاي دارىگەر بولىپ ىستەدىم. ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي ءوزىم بۇرىن قىزمەت ىستەگەن №2 ءتىس دارىگەرلىك ەمحاناسى دارىگەرلەر ۇجىمىنىڭ شاقىرتۋىمەن سوندا ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ تاعايىندالدىم. سەرپىلدىم. سەرگىدىم. سەنىم ارتۋ كۇشەيدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى قۇرىلىسى بىتپەي جاتقان ءتىس ەمحاناسىنا باس دارىگەر بولىپ بارۋىما ۇسىنىس جاسادى. كەلسەم, الگى مەكەمەنىڭ ون ەكىدە ءبىر نۇسقاسى جوق. سۋ, تەلەفون, ءھام جارىق جۇيەلەرى دە قوسىلماعان. قوسقىزا قويۋعا قارجى جوق. دوس-جولداستارعا تىلەك ءبىلدىردىم. قىسىلعاندا قول ۇشىن سوزعان ادال جاندارعا دەگەن العىس-قۇرمەتىم كەۋدەمنىڭ تورىنەن ءبىر تۇسكەن ەمەس.
كوڭىلىڭ ورنىقسا, كەۋدەڭە قانات بىتەدى. سول لەپىرتۋ قۇلاشىڭدى كەڭگە سوزدىرتادى ەكەن. شەتەلدەرمەن بايلانىسقا كوشىپ, شۆەتسيا مەن امەريكادان جاڭا اپپاراتۋرالار العىزدىم. كوپ اقشا تولەمەي, الگى اپپاراتتاردى كەلىسىمشارتپەن الدىم. قۇرال-جابدىق جونىنەن گەرمانيا دا كومەكتەستى. نە كەرەك, از عانا ۋاقىت ىشىندە ەمحانامىز جاپ-جاقسى بولىپ جابدىقتالىپ, ەمدەلۋشىلەردىڭ ريزاشىلىعىنا بولەندى. ماقتاندى دەمە, بۇگىندە بۇل ءتىس ەمدەۋ ەمحانامىز قالاداعى عانا ەمەس, رەسپۋبليكاداعى ەڭ ءبىر ءارى ۇلگىلى, ءارى تاڭداۋلى ەمدەۋ ورنىنا اينالدى.
قولىنداعى بيلىگى وسكەن سايىن وزگەگە ەتەر وكتەمدىگىن كوبەيتەتىندەردى كوپ كوردىم. باسقانىڭ ەركىن تۇساعان جەردە اركىمنىڭ دە ەركىندىگىنەن اجىراپ قالۋى تۇك ەمەس. سوندايدان الىس بولۋعا تىرىستىم. ەندى مىنە, بەينەتتىڭ زەينەتى ورالدى, قۇدايعا شۇكىر».
ءجۇزى جىلىپ قويا بەردى. مەن دە ك ۇلىمسىرەگەن بولدىم بىلەم. الدىمداعى اعادان ۇلكەن جۇرەكتى ادامنىڭ تۇلعاسىن تاۋىپ وتىرمىن. ال شىنايى ادامنىڭ قۇنىن اسىرار جالعىز عانا ارتىقشىلىعى – ونىڭ وڭگەلەرگە جاساي الاتىن جاقسىلىعى, كورسەتە الار جاردەمى عانا. ال مۇسەكەڭ وزىنەن ءوزى ادام جاساعان. ادال ءارى قايىرىمدى ادامدى. اركىم ءوزىن كىم بولام دەپ تانىسا, سوعان ءوزىن سۇيرەپ جەتكىزەدى. ءمۇسىلىم اعا دا سەنىمىنەن اينىماي ۇنەمى تازالىققا ۇمتىلۋمەن كەلەدى. ال ول باسقارىپ وتىرعان «شيپا – دەنت» ءتىس ەمدەۋ ەمحاناسى بىرنەشە دۇركىن «ساپالى قىزمەت كورسەتۋ» نوميناتسياسى بويىنشا «ەڭ ۇزدىك ءتىس ەمدەۋ ەمحاناسى» دەپ تانىلعان. قازاقستان ستوماتولوگتار اسسوتسياتسياسىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى ءمۇسىلىم دايىربەكوۆ «قازاقستان ستوماتولوگتارى ورتالىق كلۋبىنىڭ» پرەزيدەنتى رەتىندە رەسپۋبليكامىزدىڭ اتىنان گەرمانيا, كورەيا, مالايزيا, مەكسيكا, كانادا, شۆەتسيا, سينگاپۋر, ت.ب. ەلدەردە وتكەن ستوماتولوگتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك كونگرەستەرىنە ۇنەمى اتسالىسىپ كەلەدى. ول ول ما, ءمۇسىلىم اعا «مۇحامەد حايدار دۋلاتي», «دەمەۋ – جان» جانە «قازاقستان ستوماتولوگتارى ورتالىق كلۋبى» اتتى ءۇش قوعامدىق قوردىڭ پرەزيدەنتى مىندەتىن قوسا اتقارىپ ءجۇر.
بەتىنە قىزارتىپ ۇيات جۇگىرتكەن جاننىڭ جۇرەككە داق سالعىزباس ق ۇلىقتىلىعىن ءمۇسىلىم اعادان تاپتىم با, كىسى اقىسىمەن كىسەسىن تولتىرماعان ۇلتتىق مىنەزبەن قابىسقانداي مارقايىپ وتىرعان قالپىمدى اعانىڭ قوڭىر داۋسى بۇزىپ جىبەرىپ, ويىمنىڭ ءدال ۇستىنەن ءتۇستى.
– قايىرىمدىلىق كورسەتۋ جاقسىلىق جاساۋ – ار-ۇياتىن جوعالتپاعانداردىڭ عانا ەنشىسى. كومەك سۇراعاندارعا قول ۇشىن سوزۋدان جاڭىلعان ەمەسپىن. ايتەۋىر, نيەتىم ءتۇزۋ. كوزگە تۇسەيىن, اتىمتاي جومارت اتانايىن دەيتىن ءوزىمشىل تىلەكتەن اۋلاقپىن.
اركىمدى شىڭعا سۇيرەتىپ شىعاراتىن دا, شىڭىراۋعا قۇلدىراتاتىن دا ار-نامىسىنىڭ بار, جوعى عانا. ۇياتىڭدى ۇرلاتپاي, نامىسىڭدى كەۋدەڭدە ۇيالاتساڭ, تەمىر توردىڭ ارعى جاعىنان سىعالاپ تۇرعاندا دا, سەنەن قايىرلى جان بولماسىن سەزگەم-ءدى. ەشبىر اپات ايتىپ كەلمەيدى. اياق استىنان كيلىگەدى دە جاتادى. تەلەديداردان جىلاعان بالانى, ەڭىرەگەن انانى كورگەندە كوكىرەگىمنىڭ سىزداپ قويا بەرەتىنىن مىنە, وزىڭە عانا ايتىپ وتىرمىن. تابيعات اپاتىنان زارداپ شەككەن زايساندىقتارعا, چەرنوبىلدەگى اپات قۇرباندارىنا, قىزىلاعاشتىقتارعا.. قايسىبىرىن تىزە بەرەيىن... ەڭ كەمىندە ءبىر ميلليون تەڭگەدەن جاردەم بەرىپ كەلەم. ەسىگىمنىڭ الدىنان توساتىن قارتتار, جەتىم-جەسىرلەر, پاناسىزدار جىرتىلىپ ايىرىلادى دەسەم, ارتىق بولماس. ءاي... ءالى دە قوعامىمىزدىڭ قولتىعى كەڭي قويعان جوق-اۋ... سىيمايدى عوي بايعۇستار. الدە سىيعىزا الماي ءجۇر مە...».
تاعى دا ءوز كەۋدەسىنە ءۇڭىلىپ, ءوز ىشكى ۇنىنە قۇلاق ءتۇرىپ قالعانداي وي تولقىنىن ءۇزىپ جىبەردى.
قۇرمەتكە تويماس, قوشەمەتكە جەرىك شەنەۋنىكتەر مەن اقيلانعان اكىمقارالاردان مۇلدە بولەك ازاماتتىڭ كەسەك كەلبەتىنە سۇيسىنە قاراپ قاپپىن. دۇنيەگە جىلاپ ەنگەن ادام نەگە وسى كۇرسىنىپ ولەدى ەكەن دەۋشى ەدىم. كۇرسىنتەتىندەرى كوپ بولعان سوڭ كۇيىنبەي قايتۋشى ەدى. ءبارىبىر قانشا كۇرسىنسە دە, قاداۋ-قاداۋ باقىتتى كۇندەرىن باعالاي بىلگەن مىنا مۇسەكەڭدەي جاندار – ومىرگە شىن عاشىق جاندار. تامىرىنداعى ءنارى جۇرەگىنىڭ ىستىق قانىن ەشقاشاندا سۋىتپاسا كەرەك. سوعان كادىمگىدەي سەنەمىن. ويتكەنى, سپورت دەسە, اسىرەسە, بوكس دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن قازاقستان بوكس فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى بولعان ءمۇسىلىم دايىربەكوۆتىڭ الەمدە وتكەن بوكس جەكپە-جەگىنىڭ بارىنە قاتىسىپ, سول بىرىنشىلىكتەردە قازاق بوكسشىلارىنىڭ جىگەرىن جانىپ, تالابىن ۇشتاپ, قايرات-قاجىرىن قايراپ ۇلتتىق نامىستى ۇنەمى تۋ عىپ كوتەرىپ كەلگەنى ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىنىڭ دالەلى ەمەس پە. وعان ارقاشاندا قازاقى نامىس – ارداقتى, ۇلتتىق ابىروي – قىمبات. سول ءۇشىن دە ونىڭ سيقىم, جانىس, بوتپاي, شىمىر بابالاردىڭ, سامەن, وتەگەن, رايىمبەك, قابانباي باتىرلاردىڭ, تولە, قازىبەك, ايتەكە بيلەردىڭ, دومالاق انا, بايدىبەك اتا ەسكەرتكىش, كەسەنەلەرىن سالۋعا, قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋگە كۇش سالىپ, قىرۋار قارجى-قاراجاتىمەن كومەكتەسۋى – ۇلكەن جۇرەكتى, ۇلتجاندى ادامنىڭ عانا قولىنان كەلەتىن تىرلىك. قاراپايىم جاننىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنىڭ ءار مينۋتى ەرلىككە پارا-پار ەڭبەك اتقارىپ جاتقانىنا كاشميردەگى مۇحاممەد حايدار ءدۋلاتيدىڭ قابىرىنىڭ باسىنا بارۋى, كىتابىن شىعارتۋى, الماتىداعى ءبىر كوشەگە اتىن بەرگىزۋى; سونداي-اق, ەنەرگەتيچەسكي كەنتىنە, الماتىداعى كوشەگە وتەگەن باتىردىڭ اتىن اپەرۋ ءۇشىن قانشاما كۇش-جىگەر جۇمساۋى انىق كۋا.
ءومىرىن بولمىستان قارىزعا الدىم دەپ تۇسىنەتىن ادام عانا سول عۇمىرىنىڭ بار جاقسىلىعىن ادامزاتقا ادىلەتىمەن ايالاپ, سىي ەتىپ قايتارادى. مۇسەكەڭنىڭ 2012 جىلى عانا قانداي قايىرىم-مەيىرىم جاساعانىن تالداپ, تىزبەلەمەي-اق, سول قايىرىمدىلىق ىستەرىنە 30 ميلليون تەڭگەنىڭ ۇستىندە قاراجات بولگەنىن ايتساق تا جەتىپ جاتار دەپ ويلايمىن. وسى رەتتە ءار ادامنىڭ قاسيەتى قانداي بولسا, تاباتىن قۇدايىنىڭ قۇدىرەتى دە سوعان لايىق بولارىن سەزەمىن. مۇسەكەڭنىڭ كەۋدەسىنە ورناعان ءتاڭىرى ادالدىق, ادىلدىك, قايىرىمدىلىق دەپ سوعىپ تۇراتىن جۇرەك قانىنان ءنار الىپ جاتسا كەرەك. سوندىقتان دا قادىر اقىنشا ايتساق: «ەشقاشاندا باس ساۋعالاپ جاتپاعان. دوسى تۇگىل دۇشپانىن دا ساتپاعان. ەل الدىندا انا ءسۇتىن اقتاعان ءمۇسىلىم!» اعانى قالاي ارداقتاساق تا سىيادى. ىزگىلىگىنە ەل ءسۇيىنىپ تە جاتىر. وتكەن جىلى «جىلدىڭ قايىرىمدى ادامى» اتالىمى بويىنشا «التىن جۇرەك» سىيلىعىمەن ماراپاتتالىپتى. سوعان قوسا اۆسترياداعى ەۋروپالىق بيزنەس اسسامبلەياسىنىڭ سوكرات كوميتەتى «نامىس, ابىروي جانە ەرلىك» اتتى كورولەۆا ۆيكتوريا وردەنىنە لايىقتى دەپ تاۋىپتى. بيىل «قىران» ومىرلىك تۇتىنۋشىلار ليگاسى تاراپىنان الماتى قالاسىنىڭ «جىل ادامى» دەپ تانىلدى. البەتتە, قازاقستان حالقىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋدا سىڭىرگەن ايرىقشا ەڭبەگى ءۇشىن. سونىمەن بىرگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بيزنەس رەيتينگىندە دە مۇسەكەڭنىڭ بەدەل-باعاسى زور. وسى ورايدا ول «قازاقستان داڭقى» دەربەس اتالىمداعى وردەنىن كەۋدەسىنە جارقىراتا تاعىپ وتىر.
مۇسەكەڭ بەرى بۇرىلدى. مەن ەنتەلەي قۇلاق تۇرگەن كەۋدەمدى توستىم. «تالاي وتكەلەكتەن وتتىك, باۋىرىم. مەن دە, سەن دە... باستى قىراۋ شالعانمەن كەۋدەنى كۇيىككە الدىرماۋعا تىرىسىپ باعايىق. بىتىرگەنىمىزدى ۇلتىمىزعا وتكىزە الساق, تىندىرعانىمىزدى جۇرتىمىزعا جەتكىزە الساق... باسقاسى دا بولا جاتار. تەك قانا ءۇنىمىز شارپىپ, داۋسىمىز ەستىلىپ, ءىزىمىزدى باسار ۇرپاقتى تۋرا جولمەن اكەتە الساق قوي...».
سويتەرمىز مۇمكىن... باس يزەدىم.
سوفى سماتاەۆ,
جازۋشى.