ساراپشىلار قازاقستاننىڭ ماكروەكونوميكالىق جۇيەسىنىڭ يممۋنيتەتىن نىعايتۋ شارالارىن ۇسىندى

ساراپشىلار قازاقستاننىڭ ماكروەكونوميكالىق جۇيەسىنىڭ يممۋنيتەتىن نىعايتۋ شارالارىن تالقىلاپ, ۇكىمەت نازارىنا ۇسىنۋعا نيەت تانىتىپ,  ەلدەگى ماكروەكونوميكالىق ورتانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ايتتى.

ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا جوبا جەتەكشىسى گۇلبانۋ پازىلحيروۆا COVID-19 پاندەمياسىنىڭ تارالۋى جاعدايىندا ماكروەكونوميكالىق جۇيەنىڭ ءارتۇرلى كۇيزەلىستەرگە يممۋنيتەتىن نىعايتۋ شارالارىن تالقىلاۋ جانە قابىلداۋ وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

Whiteshield Partners كومپانياسىنىڭ اعا مەنەدجەرى دميتري گاليتسكي ەلدەگى ماكروەكونوميكالىق ورتانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى مەن ۇسىنىستارىمەن تانىستىردى.  ونىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ قولدانىستاعى مودەلى  ەسكىرگەن. باسقاشا ايتقاندا ءىجو-ءنىڭ قۇبىلمالىلىعىنا, ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتىڭ تومەن دەڭگەيىنە الىپ كەلدى.

بايانداماشى ماكروەكونوميكالىق ساياسات سالاسىنداعى جاڭا باستامالاردىڭ جيىنتىعى نەعۇرلىم جوعارى جانە تۇراقتى وسۋگە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان بولۋى   جانە سونىمەن بىرگە قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ ءداستۇرلى پروبلەمالارىن شەشۋگە كومەكتەسۋى كەرەكتىگىن  دەپ اتاپ ءوتتى.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, قازاقستاندا سالىقتار مەن مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالاردىڭ ءجىو-گە اسەرى شامالى, ال مەملەكەتتىك شىعىندار بيۋدجەتتىڭ نەگىزگى درايۆەرى بولدى. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ فيسكالدىق جۇيەسى ءۇشىن نەگىزگى كەدەرگى جانە سالىقتىڭ تومەن دەڭگەيى, بۇل سايكەسىنشە بيۋدجەتتىڭ شىعىستارىنىڭ ءجىو-گە قاتىستى تومەن دەڭگەيىنە اكەلەدى. وسىنى العا تارتقان ساراپشىلار  فيسكالدىق ۇسىنىستار شىعىستاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ,  مەملەكەتتىك كىرىستەردى ارتتىرۋعا باعىتتالۋى ء تيىس ەكەنىن ەسكەرتتى.

اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ترانسميسسيالىق ارناسى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى دە وسى جيىندا ايتىلدى. «وسىعان بايلانىستى اقشا-كرەديت ساياساتى سالاسىنداعى شەشىمدەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ جانە جاقىندا قۇرىلعان قارجى نارىقتارىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتىن كۇشەيتۋگە باعىتتالۋى كەرەك» دەيدى ساراپشىلار.

ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ بۇرىنعى باس ەكونوميسى جانە پاريجدەگى ساياسي عىلىمدار ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى (Science Po) سەرگەي گۋرەۆ  ساراپشىلاردىڭ ۇكىمەت نازارىنا ۇسىنىپ وتىرعان  زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى تۇجىرىمدارى مەن ۇسىنىستارىمەن كەلىسەتىنىن ايتسا دا  مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنا جانە الەمدىك قۇلدىراۋعا بايلانىستى كۇردەلى سىناقتارعا تاپ بولاتىن ەل ەكەنىمىزدى ۇمىتپاۋىمىز قاجەت ەكەنىن, قولدانىستاعى زاڭداردى الداعى جاڭا سىناقتارعا بەيىمدەپ ءجۇرۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى.  

قۇرىلىمدىق وزگەرىستەردىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ول ەكونوميكانىڭ بەيرەسمي سەكتوردان تسيفرلاندىرۋعا باعىت الۋ كەرەكتىگىن,  قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ فۋنكتسيالارىن قايتا ءبولۋدى (باستى باسىمدىق اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ تۇراقتىلىعىن قولداۋ بولۋى كەرەك), بانكتەردىڭ ينۆەستيتسيالىق قىزمەتىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن پروبلەمالى نەسيەلەر ۇلەسىنىڭ ازايۋىن جانە ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىندا  ينۆەستيتسيالاردىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى.

Tengri Partners سەرىكتەستىگىنىڭ باسقارۋشى سەرىكتەسى ءانۋار ۋشباەۆ اتاپ وتكەندەي, قازىرگى ۋاقىتتا ەلدەگى قارجى وپەراتسيالارىنىڭ ۇلەسى باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا وتە تومەن. نەگىزگى سەبەپتەر – ەكونوميكانىڭ تومەن ديناميكاسى جانە قارجى سەكتورىن باسقارۋدىڭ جەتكىلىكسىز بولۋى. باستى نازار ساقتاندىرۋ سەكتورى مەن باعالى قاعازدار سەكتورىنا ەمەس, بانك سەكتورىنا اۋدارىلدى.

باستى نازار ساقتاندىرۋ سەكتورى مەن باعالى قاعازدار سەكتورىنا ەمەس, بانك سەكتورىنا اۋدارىلدى. سپيكەر باعالى قاعازداردى تىركەۋ جانە نارىق قاتىسۋشىلارىن پرۋدەنتسيالدىق رەتتەۋ پروتسەستەرىن وڭتايلاندىرۋدى قوسا العاندا, كاپيتال نارىعىن دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ايتتى. ماڭىزدى فاكتور سونىمەن قاتار استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ءىشىنارا جۇزەگە اسىراتىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ بولىپ تابىلادى. ول قازاقستانداعى قارجى نارىعىن ءتيىمدى دامىتۋ ءۇشىن وسى سالاداعى ەڭ جاقسى رەتتەۋشى شەتەلدىك تاجىريبەگە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن ايتىپ ءوتتى. 

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىق جانە تاۋەكەلدەر دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ءسابيت حاكىمجانوۆ ەلدىڭ اقشا-كرەديت ساياساتى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.

جالپى, ساراپشى قارجىلىق جانە اقشا-كرەديت سالاسىنداعى باستامالاردى قولدادى. ماسەلەن, شىعىنداردى ۇنەمدەۋمەن قاتار, بانك اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋمەن بىرگە مەملەكەتتىك كىرىستەردى ۇلعايتۋعا ارنالعان ۇسىنىمدار ساراپشىلاردىڭ ويىنان شىقتى.

وسى رەتتە, ءسابيت حاكىمجانوۆ مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ ءوسۋ قارقىنىن شەكتەۋ جانە ولاردىڭ بەيىمدەلۋىن ارتتىرۋ بويىنشا ۇسىنىستارىن ايتتى.

سونىمەن قاتار, ول سوڭعى ونجىلدىقتاعى بىرقاتار دەۆالۆاتسيالاردىڭ سالدارىنان اقشا-نەسيە ساياساتى اياسىندا ۇلتتىق ۆاليۋتاعا دەگەن سەنىم تومەندەگەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق ۆاليۋتاعا سۇرانىستى قولداۋ ءۇشىن جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمە قاجەت ەكەندىگىن تە ەسكەرتە كەتۋدى ۇمىتپادى.

ماكروەكونوميست, PhD دوكتورى, گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى سۇلتان ورازباەۆ اكادەميالىق تۇرعىدان تۇسىنىك بەردى. ونىڭ ءتۇسىندىرۋى بويىنشا,  ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق ماڭىزدى جانە قىزىقتى اسپەكت. ساراپشى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى كومپانيالاردى جەكەشەلەندىرۋ,  ەلدىڭ نەگىزگى اكتيۆتەرىنە يەلىك ەتۋدىڭ شوعىرلانۋىنا بايلانىستى  الداعى ۋاقىتتا بارىنشا اشىقتىققا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن ايتىپ ءوتتى.

پولشانىڭ بۇرىنعى قارجى ءمينيسترى جانە Whiteshield Partners كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى پاۆەل ۆويتسەحوۆسكي ەكونوميكاداعى قازىرگى جاعداي الدىڭعى داعدارىستاردان وتە وزگەشە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەگەر مەملەكەت ەكونوميكالىق ساياساتتى بارىنشا ساۋاتتى جۇرگىزبەسە, ەڭبەگىمىزدىڭ ەش كەتەتىنىن ايتتى. ء«دال قازىر, الەۋمەتتىك فاكتور تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, الەمدە ماڭىزدى. سول سەبەپتى الەۋمەتتىك فاكتور  باسىمدىق بەرەتىن ماڭىزدى باعىت بولۋى ءتيىس» دەيدى  پاۆەل ۆويتسەحوۆسكي.

ساراپشى, اسىرەسە ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا قوماقتى ۇلەس قوساتىن كومپانيالاردى قولداۋعا جانە جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋعا بيۋدجەتتىك ىنتالاندىرۋدى جالعاستىرۋدى ورىندى دەپ سانايتىنىن ەسكەرتە كەتۋدى ۇمىتپادى.  سونىمەن بىرگە بيۋدجەتتى ۇلعايتۋدى جالعاستىرىپ, سالىق جۇيەسى مەن بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, تىكەلەي ەمەس جاناما سالىق سالۋعا اۋىسۋ, ققس-قا نازار اۋدارۋ, سونداي-اق كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەسۋ قاجەت.

ايتا كەتەيىك, ماكروەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا زەرتتەۋگە ەۋرازيا ايماعىنداعى Whiteshield سەرىكتەستەرى ءبولىمىنىڭ ماماندارى قاتىسقان. ساراپشىلار ءدال قازىر تالقىلاپ وتىرعان ۇسىنىستار ازىرگە كەڭەستىك سيپاتتا ەكەنىن ەسكەرتۋدى دە ۇمىتپادى. دەمەك, مۇنى مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن دامۋ تۇجىرىمدامالارىنا بالاما دەپ قابىلداۋدىڭ قاجەتى جوق.

تالقىلاۋعا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن ساراپشىلار توبى اشىق ديالوگ الاڭىن قۇردى.

الماتى