ورالدا داڭقتى ۇشقىش حيۋاز دوسپانوۆانىڭ تۋعان كۇنى اتالىپ ءوتتى

سالتاناتتى شارا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى مانشۇك مامەتوۆا, ءاليا مولداعۇلوۆا جانە حالىق قاھارمانى حيۋاز دوسپانوۆاعا ارنالعان «قازاقتىڭ باتىر ارۋلارى» مۇسىندىك كومپوزيتسياسىنا گۇل شوعىن قويۋمەن باستالدى.

- كۇنى كەشە عانا ۇلى وتان سوعىسىندا ءبىزدىڭ اتالارىمىز بەن اكەلەرىمىز الىپ بەرگەن ۇلى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعىن اتاپ ءوتىپ ەدىك. ەندى, مىنە, بۇگىن قازاقتىڭ ءۇش باتىر قىزىنا ارنالعان ەسكەرتكىش باسىنا تاعى جينالىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ ورال قالاسىندا حيۋاز اپانىڭ جۇرگەن ءىزى سايراپ جاتىر. تۇرعان ءۇيى, وقىعان مەكتەبى بار. اپامىزدىڭ اتىنا كوشە اتاۋىن بەرىپ جاتىرمىز. داڭقتى ۇشقىش ۇلى وتان سوعىسىنا جانىبەك جەرىنەن اتتاندى. 300-دەن اسا اۋە جورىعىنا قاتىسىپ, ەرلىكتىڭ وشپەس ۇلگىسىن كورسەتتى. بۇل بوزداقتارعا, باتىر اپالارىمىزعا قانشا قۇرمەت قىلساق تا ارتىق بولمايدى. بۇل باتىر اپالارىمىزدىڭ ەسىمىن تاۋەلسىز قازاقستان جاستارى ەسقاشان ۇمىتپاۋى كەرەك. بۇگىن ۇلت ماقتانىشى حيۋاز دوسپانوۆانىڭ تۋعان كۇنىندە ءبىز ۇلى وتان سوعىسىندا ەرلىك كورسەتكەن, قان توككەن, جان بەرگەن بارشا مايدانگەرگە تاعزىم ەتەمىز! وسى باتىرلاردىڭ داڭقىنا ساي بولامىز! – دەدى سالتاناتتى شارادا ءسوز العان باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك ەگىزباەۆ.

وسى شاراعا ەگدە تارتقان جاسىنا, ەڭكەيگەن باسىنا قاراماستان ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى حامزا سافين, يۆان گاپيچ, ۆەنيامين سكالەنكو ارنايى كەلگەن ەكەن. 95 جاستاعى حامزا ءابدىراحمان ۇلى اقساقال اسەرلى ەستەلىك ايتتى.

- وسى حيۋاز ورىمدەي 17 جاسىندا ورالدىڭ اەروكلۋبىندا وقىپ, 18 جاسىندا ۇزدىك ءبىتىرىپ شىعىپ ەدى. سوعىس باستالعاندا قايتا-قايتا سۇرانىپ, مايدانعا ءوز ەركىمەن اتتاندى. ودان ارعى ەرلىگىن ءبارىڭىز بىلەسىز. ءبىزدىڭ وسى ءۇش قىزىمىزداي باتىر قىزدار الەمدە جوق! وسى جەردە تۇرعان سوعىس ارداگەرلەرى ءۇشىن مانشۇك, ءاليا جانە حيۋاز – ءبىزدىڭ زامانداسىمىز. سوندا دا بولسا ءبىز ولاردى ماقتانىش ەتەمىز. دانا حالقىمىزدا مىناداي ءسوز بار: جۇرەگىڭدى – حالىققا بەر, جانىڭدى – قۇدايعا بەر, ال نامىستى ەشكىمگە بەرمە! – دەيدى. بۇل باتىرلار ءدال وسىلاي ىستەدى. اينالايىن, كەيىنگى ۇرپاق, ەلىمىزدىڭ بولاشاعى, جاستارىم, سىزدەردەن دە وسىنى سۇرايمىن, - دەدى حامزا اقساقال تولقىپ تۇرىپ.

ءۇش باتىر قىز ەسكەرتكىش-كومپوزيتسياسىنا گۇل شوعى قويىلعان سوڭ جيىلعان جۇرت وسى ماڭداعى شاعىن كوشەگە بەت الدى. بۇرىن المازوۆ ەسىمىن يەلەنگەن بۇل كوشەگە جاقىندا عانا باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى مەن وبلىستىق ماسليحاتتىڭ بىرلەسكەن قاۋلىسى جانە شەشىمىمەن حالىق قاھارمانى حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ەسىمى بەرىلگەن بولاتىن. باتىر ۇشقىشقا بۇل كوشەنىڭ تاڭدالۋى تەگىن ەمەس. ويتكەنى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مانشۇك مامەتوۆا مەن ءاليا مولداعۇلوۆا كوشەلەرى دە وسى جەردە تۇسپا-تۇس, جارىسا ورنالاسقان. مىنە, ءۇش باتىر قىزدىڭ ەسكەرتكىشى بىرگە, كوشەلەرى قاتار كەلىپ, ادەمى ورنەك قۇراپ وتىر.

كوشەنىڭ جاڭا اتاۋى جازىلعان تاقتايشانى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى يۆان گاپيچ پەن ۆەنيامين سكالەنكو, ەڭبەك ارداگەرى جايساڭ اقباي قۇرمەتپەن اشتى. ءدال وسى تۇستا ۇشقىش قىزدىڭ سۋرەتى بەينەلەنگەن ۇلكەن بانەر ورناتىلعان. ال كوشە قيىلىسىندا ورنالاسقان عيمارات ماڭدايىنداعى ەلەكتروندى تابلودا حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ءومىرى مەن ەرلىك جولى تۋرالى اقپارات اينالىپ جاتتى.

بۇدان كەيىن حيۋاز دوسپانوۆا ءبىلىم العان ورال قالالىق №1 ورتا مەكتەبىنىڭ كونە عيماراتىنىڭ قابىرعاسىنا ورناتىلعان ەسكەرتكىش تاقتانىڭ اشىلۋ سالتاناتى بولدى. داڭقتى ۇشقىشتىڭ بەدەرلى بەينەسى شەكىلگەن تاقتادا «بۇل مەكتەپتە 1939-1940 جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق قاھارمانى, قازاقتىڭ باتىر قىزى, ۇشقىش حيۋاز دوسپانوۆا وقىدى» دەپ جازىلعان.

- ورال قالاسى – قانشاما ەلەۋلى وقيعالار وتكەن, تاريحى باي قالا. ۇلتىمىزدىڭ قانشاما تاريحي تۇلعالارىنىڭ تاعدىرى وسى شاھارمەن بايلانىستى بولدى. جەرگىلىكتى تاريحشىلاردىڭ, ولكەتانۋشىلاردىڭ ۇسىنىسىمەن وبلىس ورتالىعىنىڭ تاريحي كەلبەتىن قالپىنا كەلتىرۋ, سونىڭ ىشىندە ۇلت ازاتتىعى جولىندا ەڭبەك ەتكەن تۇلعالارىمىزدىڭ ەسىمىن حالىق جادىندا ساقتاۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. تاريحي عيماراتتارعا ورناتىلاتىن ەسكەرتكىش تاقتالار – سونىڭ ءبىر كورىنىسى,- دەيدى ورال قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان نارىمبەتوۆ.

باتىس قازاقستان