اقش-تىڭ اۋرۋدى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىعى (Center for Disease Control and Prevention, CDC) ورتالىق ازيا ەلدەرىن حالىقتى جاپپاي كوروناۆيرۋس تەستىنەن وتكىزۋگە شاقىردى. CDC ورتالىق ازيا بويىنشا ايماقتىق ديرەكتورى دەنيەل سينگەر 6 مامىر كۇنگى بريفينگ كەزىندە جاپپاي تەستىلەۋ وتكىزۋ ارقىلى عانا اۋرۋدىڭ قانشالىقتى كەڭ تاراعانىن كورۋگە بولادى, سونىمەن بىرگە ىندەت وشاقتارىن انىقتاۋعا بولادى دەدى.
سينگەردىڭ ايتۋىنشا, CDC قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى مەن تۇرعىنداردى تەستىلەۋدەن وتكىزۋگە 1,68 ميلليون دوللار قاراجات بولگەن. ۇيىمنىڭ ايتۋىنشا, بۇل قاراجات زەرتحانا جابدىقتارى مەن قۇرالدارىن ساتىپ الۋعا, اتاپ ايتقاندا پتسر-اناليز, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ماماندارىن ترەنينگتەن وتكىزۋ جانە تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋگە جۇمسالماق.
دەنيەل سينگەردىڭ سوزىنە قاراعاندا, ۇيىمنىڭ ورتالىق ازيا ايماعىنا 6,8 ملن دوللار كولەمىندە كەشەندى كومەك بەرۋ جوسپارى اياسىندا قازاقستانعا قارجىلاي كومەك كورسەتىلىپ وتىر. بۇل قارجى ەپيدەميالىق دەرتكە قارسى ۆاكتسيناعا, ەكپەگە جۇمسالادى.
6 مامىر كۇنگى مالىمەت بويىنشا, قازاقستاندا 4432 ادامنان كوروناۆيرۋس تابىلعان, 30 ادام قايتىس بولعان. الەمدە ۆيرۋس جۇقتىرعاندار 3,7 ملن ادامعا جەتكەن. اقش-تا 1,2 ملن ادامنان كوروناۆيرۋس تابىلعان.
ەكپە تاقىرىبى ءبىزدىڭ ەلدە دە ءتۇرلى پىكىرلەردىڭ قالىپتاسۋىنا سەبەپ بولىپ جاتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ وسىعان دەيىن قازاقستاندا ەكپەدەن ەشكىم ولمەگەنىن تالاي رەت ايتقان.
حابار-24 تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ۆاكتسينالار الەمنىڭ بارلىق دەرلىك ەلدەرىندە مىندەتتى بولىپ تابىلاتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار مينيستر الەمدەگى بارلىق ەلدەردىڭ ءدارى-دارمەكتەرگە قول جەتكىزە بەرمەيتىنىن, ال ءبىزدىڭ ەل تيىمدىلىگى دالەلدەنگەن ۆاكتسينالاردى ساتىپ الاتىنىن, ولاردىڭ ساپاسى قاتاڭ باقىلاۋدان وتەتىنىن ايتتى.
دارىگەر الماز شارمانوۆ وسىدان 4 جىل بۇرىن قازاقستاندىق جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە ەكپەدەن باس تارتۋدىڭ قاتەرلى زاردابى تۋرالى ايتقان بولاتىن. دارىگەر بىزبەن اڭگىمەسىندە ەكپەنىڭ 200 جىلدىق تاريحى بارىن ايتىپ بەردى. «وسىدان 200 جىل بۇرىن ەدۆارد دجەننەر اتتى اعىلشىن دارىگەرى ەكپە ارقىلى كەز-كەلگەن اۋرۋدىڭ الدىن الاتىنىن دالەلدەپ شىققان. العاشقى كەزدە دارىگەردى «سيقىرشى, كوزى بايلاپ قويىپ, ەمدەيدى, ونىڭ اسەرى بولمايدى» دەپ ايىپتاعان.
«ەكپەنىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى جانە قاۋىپسىز ەكەنىن جەكە مىسالمەن كورسەتۋ ءۇشىن ۇلىبريتانيانىڭ كورولى ءوز بالالارىن ەگىپ, وسىلايشا ولاردى جۇقپالى اۋرۋلاردان ءساتتى قورعادى. سودان بەرى ۆاكتسيناتسيا جەر شارىنداعى ميللياردتاعان بالالاردىڭ ءومىرىن ديفتەريا, سىرەسپە, قىزامىق, پوليوميەليت جانە باسقا دا قاۋىپتى اۋرۋلاردان ساقتاپ قالدى» دەيدى الماس شارمانوۆ.
الماس شارمانوۆ كاسىبي ەمەس كوزدەرگە سەنىپ جانە ۆاكتسيناتسيادان باس تارتا وتىرىپ, اتا-انالار بالاسىن ولىمگە دۋشار ەتەتىنىن ايتىپ ءوتتى.
«لوندون مەديتسينا مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى حەيدي لارسون «تابيعات» جۋرنالىندا بىلاي دەپ جازدى: «كەلەسى ءىرى ىندەت الدىن الۋ تەحنولوگيالارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىمەن ەمەس, «الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن ساندىق تەحنولوگيالارمەن كوبەيتىلگەن ەموتسيونالدى ينفەكتسيامەن» بايلانىستى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى باتىل شارالار قابىلداۋى كەرەك» دەپ اتاپ ءوتتى الماس شارمانوۆ.
الماس شارمانوۆ ەل ىشىندە ەكپەگە بايلانىستى قيال-عاجايىپ اڭگىمەلەردەن حاباردار ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. ولارعا قارسى تۇرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن قارسىلاستىڭ دالەلدەرىن زەرتتەۋ ماڭىزدى ەكەن. «ۆاكتسينالار پايدا بولعاننان بەرى ەكى عاسىردان استام ۋاقىتتان بەرى ۆاكتسيناتسيا قارسىلاستارىنىڭ ۆاكتسينالارعا قارسى دەپ اتالاتىن پىكىرلەرى ايتارلىقتاي وزگەرگەن جوق. ولاردىڭ پىكىرلەرىنىڭ تەوريالىق نەگىزدەمەسى جوق ەكەنىن وڭاي دالەلدەۋگە بولادى. «قوعام ۆاكتسيناتسيا قارسىلاستارىنىڭ جەتەگىندە كەتپەۋ ءۇشىن جۇيەلى, ۇزدىكسىز جانە ءتيىمدى اقپاراتتاندىرۋ ناۋقانىن جۇرگىزۋ قاجەت. ۆاكتسينالاردا حيميالىق زاتتار بار, بىراق ولاردىڭ ۋلى ەمەس ەكەنىن, ۆاكتسينالار يممۋندىق جۇيە كۇن سايىن سانسىز پاتوگەندەرمەن كۇرەسۋگە ارنالعانىن, جانە ءاۋتيزمدى تۋردىرمايتىنىن ايتساڭ – جەتكىلىكتى» دەيدى الماز شارمانوۆ.
الماز شارمانوۆ, ۆاكتسينا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ءوزىنىڭ جەڭىسىنىڭ قۇرباندىعىنا اينالىپ وتىرعانىن ايتىپ ءوتتى. كاسىبي ەمەس پىكىرلەرگە سەنىپ جانە سوعان ەرىپ, ەكپەدەن باس تارتىپ, اتا-انالار وزدەرىنىڭ بالالارىنىڭ ومىرىنە قاۋىپ ءتوندىرىپ قانا قويماي, جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا دا ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرۋدە.
دامىعان ەلدەردە دارىگەرلەر مەن اتا-انالاردىڭ كوپشىلىگى ولىمگە اكەلەتىن جۇقپالى اۋرۋلاردى ەشقاشان كەزدەستىرمەگەن. «ۆاكتسيناتسيا جىل سايىن 3 ميلليونعا دەيىن ءولىمنىڭ الدىن الادى, ۋلى ەمەس جانە اۋتيزم تۋدىرمايتىنىن ءاردايىم ايتۋ ماڭىزدى. عالىمدار بۇل ماسەلەدە كۇمانعا ورىن بەرۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتادى.
«ۆاكتسيناتسيا باعدارلاماسىنىڭ جەتىستىگى - بۇل جۇزدەگەن مىڭ ادامنىڭ ءومىرىن قۇتقارۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە اۋرۋعا قارسى كۇرەستە ادام ويىنىڭ ۇلى جەڭىستەرىنىڭ ءبىرى. پوليوميەليتكە قارسى ۆاكتسينانىڭ اۆتورى دجوناس سالكتان ء«سىز ءوز ۆاكتسيناڭىزدى پاتەنتتەدىڭىز بە؟» دەپ سۇراعان كەزدە «كۇنگە پاتەنت الۋعا بولا ما؟» دەپ جاۋاپ بەرگەن دەيدى الماز شارمانوۆ.
الماتى