قازاقستانداعى جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعى ازاماتتاردىڭ ونلاين كەلىسىمشارت جاساۋىنا دايىن بولماي شىقتى. حالىقتىڭ بانككە نەمەسە نوتاريۋسقا بارماي-اق ۇيدە وتىرىپ جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتىپ الۋ تاجىريبەسى بۇعان دەيىن بولىپ كورمەگەن. دامىعان ەلدەردە بۇل قالىپتى جاعداي بولسا دا, ءبىز دايىن ەمەس ەكەنبىز.
وتاندىق جىلجىمايتىن م ۇلىك اگەنتتىكتەرى ءۇشىن كوكتەم-جاز ايلارىندا جۇمىس قىزاتىن. جىل سايىن وسى ۋاقىتتا ترانزاكتسيالار سانى ەكى ەسە ءوسىپ, ادامدار جيعان-تەرگەنىن ۇيگە سالۋعا تىرىساتىن. توتەنشە جاعداي ەنگىزىلگەن سوڭ جۇمىس توقتاپ قالدى. نارىقتىڭ وسى سەگمەنتىندەگى وزگە ويىنشىلارمەن بىرگە ونلاين جيىن وتكىزگەن Homsters.kz ونلاين-سەرۆيسىنىڭ وكىلدەرى 19 ناۋرىزدان باستاپ سايت ترافيگى ازايىپ كەتكەنىن ايتتى. تەك سوڭعى ءبىر اپتادا عانا قوزعالىس بايقالعان. بۇعان بانك قىزمەتكەرلەرىنىڭ, قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ كارانتين جاعدايىنا بەيىمدەلىپ, ونلاين رەجىمدە قىزمەت كورسەتەتىن تەحنولوگيالاردى ىسكە قوسقانى سەبەپ بولىپتى. وسىلايشا بانك سەكتورى عانا ەمەس, جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعى دا IT-تەحنولوگياعا ىلەسۋگە تىرىسىپ جاتىر.
ءساۋىر ايىنىڭ ەكىنشى ونكۇندىگىنەن باستاپ نارىق قايتا قالىپقا كەلۋگە باعىت الدى. قازىر ناۋرىز ايىمەن سالىستىرعاندا سۇرانىس 20 پايىزعا ءوستى. Homsters.kz ونلاين-سەرۆيسىنىڭ مەنەدجەرى زۋلفيا گەتمانچۋك كليەنتتەردىڭ دە باسپانانى سايت ارقىلى ىزدەپ, ونلاين رەسىمدەۋگە ەندى عانا بەيىمدەلىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. «بۇل الەمدىك تاجىريبە ءۇشىن قالىپتى جاعداي. ماسەلەن, رەسەيدە سانكت-پەتەربۋرگتە تۇرىپ, ماسكەۋدەن ونلاين-سەرۆيس ارقىلى ءۇي رەسىمدەۋ بۇرىننان تاجىريبەدە بار. ءبىز دە وسىعان بەيىمدەلۋ كەرەكتىگىن تالاي رەت ايتقانبىز. پاندەميا وسى پروتسەستى جەدەلدەتكەن سياقتى. ءار نارسەنىڭ قايىرى بار», دەيدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس سەگمەنتىنىڭ وكىلدەرى دە ونلاينعا كوشىپ, جۇمىس كەستەلەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزە باستاعان. Bazis-A, BI Group, ۆەك قۇرىلىس, Kusto Group, Highvill, NAK سياقتى ءىرى قۇرىلىس كومپانيالارى عالامتوردا ءتۇرلى كەڭەس وتكىزىپ, تاپسىرىس بەرۋشىلەر تاڭداعان پاتەرلەرگە ونلاين-برون جاساۋدى باستاپ كەتكەن. كەلىسىمشارتتاردى رەسىمدەۋگە قاتىستى ءبىراز وپەراتسيالاردى ۇيدەن شىقپاي-اق جاساۋعا مۇمكىندىك بار. پورتال ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنان باستاپ ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭبانى ونلاين-رەجىمدە الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەتىكتى ىسكە قوستى. ال ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىنان باستاپ QR-كود ارقىلى تولەم جاساۋعا بولادى.
BI Group كومپانياسىنىڭ ۆەب-سايتى ارقىلى نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت نەمەسە اتىراۋ قالالارىنان پاتەر تاڭداي الاسىز, تۇسىنبەگەن سۇراقتارىڭىزدىڭ جاۋابىن دا ونلاين-كەڭەس ارقىلى الۋعا مۇمكىندىك بار. بۇرىن تەك ريەلتورلاردىڭ مەنشىگىندە بولعان تاۋلىكتىك جالعا بەرۋ ماسەلەسىمەن ەندى قۇرىلىس كومپانيالارى دا اينالىسا باستاپتى. مىسالى, BI-Group كومپانياسىنىڭ ۆەب-سايتى ارقىلى كوڭىلىڭىزدەن شىققان پاتەردى 3-9 كۇنگە برونداۋعا بولادى, قىسقامەرزىمدى برونداۋ سوماسى 35 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ەگەر ساتىپ الۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانسا, كليەنتتىڭ جەكە ۆەب-پاراققا ءوتىپ, برونداۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىپ, 500 مىڭ تەڭگە كەپىلدىك جارناسىن تولەپ قويۋعا مۇمكىندىگى بار. بىراق بانكتەگى قولما-قول اقشانى شەكتەۋلەرگە بايلانىستى قازىر بانك كارتادان تولىق تولەم جاساۋدا كەدەرگىلەر بار ەكەن. ء«بىز بارلىق وپەراتسيانى, سونىڭ ىشىندە پاتەر اقشاسىن اۋدارۋدى ونلاين-رەجىمدە جۇرگىزۋگە دايىنبىز. الايدا كارت-شوتتان اقشا اۋدارۋ كەزىندە بانكتەر تاراپىنان شەكتەۋلەر بار. ونى دا قالىپقا كەلتىرۋگە بولادى. بىراق كليەنتتەر ونلاين-تولەممەن كەلىسىمشارت جاساۋعا قورقادى», دەيدى قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى.
كارانتينگە بايلانىستى قۇرىلىس جۇمىستارى ءسال سايابىرلاعانى راس. ساراپشىلار بۇل پروبلەما تۇرعىن ءۇي سەكتورىنداعى بۇرىن نازار اۋدارىلماي كەلگەن كەمشىلىكتەردىڭ بەتىن اشقانىن ايتىپ وتىر. مىسالى, دايىن ۇيلەرگە جاسالعان كەلىسىمشارتتاردى تىركەۋدە كەدەرگى كوپ. كامەلەتكە تولماعان مەنشىك يەلەرىنىڭ كەلىسىمىن الۋ ءۇشىن, قۇجاتتاردى كۋالاندىرۋ جانە مامىلەنى تىركەۋ ءۇشىن نوتاريۋسقا جۇگىنۋ قاجەت. ادىلەت دەپارتامەنتى نوتاريۋستاردىڭ قىزمەتىن توقتاتقاننان كەيىن بۇل جۇمىس توقتاپ قالدى. قازاقستاندا جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن مامىلەنى قاشىقتان كۋالاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەلەكتروندى نوتاريۋس بىزدە تاجىريبەدە بولىپ كورمەگەن. 25 ناۋرىزدان باستاپ حقو جابىلعاننان كەيىن بىردە-ءبىر ترانزاكتسيا تىركەلمەگەن.
قازاقستانداعى ريەلتورلار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى لاريسا ستەپانەنكو بۇل ماسەلە دە الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە رەتتەلۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى. سەبەبى كارانتيننەن كەيىن ەكونوميكانىڭ بارلىق سەگمەنتى بۇرىنعىداي بولمايتىنىن, تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ دەگەنىنە باعىناتىنىن ىشكى نارىق مويىنداي باستادى. دايىندىقتى بۇگىننەن باستاماساق, ەرتەڭ كەش بولارى ءسوزسىز. ايتالىق, ەاەو ەلدەرىنىڭ قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ, بانكتەرىنىڭ قازاقستانعا كەلۋىن توتەنشە جاعداي توقتاتىپ تاستادى. كۇنى ەرتەڭ ولار اقپاراتتى تەحنولوگيانىڭ سوڭعى مۇمكىندىگىمەن قارۋلانىپ, ەسىكتەن تورگە وزسا, تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى ونلاين-سەرۆيستىڭ بارلىق ءتۇرى سولارعا ويىسۋى ابدەن مۇمكىن. قازىر تۇرعىن ءۇي سەكتورىنىڭ قايتالاما نارىعىنداعى كەلىسىمشارتتاردىڭ ءبارى وسى ماسەلەلەرگە بايلانىستى توقتاپ, كارانتيننەن كەيىنگى ۋاقىتقا قالدىرىلعان.
يپوتەكالىق كەلىسىمشارت جاساۋ ءىسى دە جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلىپ ۇلگەرگەنىن وسى جيىندا بايقادىق. قۇرىلىس-يپوتەكا نارىعىنداعى ەڭ ءىرى ويىنشى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى توتەنشە جاعداي كەزىندە ونلاين-سەرۆيستەردى ەنگىزۋدى جەدەلدەتتى. بىراق ازىرگە كورسەتىلەتىن قىزمەت ءتۇرى جاڭعا شوتتاردى اشۋ, سالىمشىنىڭ دەرەكتەرى مەن كەلىسىمشارتتارىنداعى وزگەرىستەردى قايتا تىركەۋ نەمەسە شوتتار اراسىنداعى اقشا اۋدارىمدارىمەن شەكتەلىپ تۇر. بانكتىڭ كەلىسىمىن العان زايمدار الماتى مەن نۇر-سۇلتان قالالارىندا تەك الدىن الا تىركەلۋ ارقىلى عانا بەرىلىپ جاتىر. اتالعان بانكتىڭ باسقارما توراعاسى ءلاززات يبراگيموۆا بىرىنشە كەزەكتە توتەنشە جاعداي جاريالانعان ۋاقىتقا دەيىن نەسيە الۋعا ءوتىنىش بەرىپ, ساتۋ-ساتىپ الۋ تۋرالى كەلىسىمشارت جاساپ ۇلگەرگەن كليەنتتەرگە باسىمدىق بەرىلەتىنىن ايتتى. قولدا بار دەرەكتەر بويىنشا ولار بار بولعانى 35 كليەنت. الداعى ۋاقىتتا سول كليەنتتەرمەن جاساعان كەلىسىمشارتتارعا نۇكتە قويىلسا, ولار مەنشىك يەسى اتانادى.
«7 – 20 – 25», «باسپانا حيت», «وردا» يپوتەكالىق باعدارلامالارى بويىنشا نەسيە بەرۋ ازىرگە توقتاپ تۇر. سەبەبى باعدارلاما بويىنشا نەسيە بەرەتىن بانك سەرىكتەستەردە قاجەتتى ونلاين-قىزمەت ازىرگە ىسكە قوسىلعان جوق. 15 ساۋىردە رەسەيدە العاشقى ونلاين-يپوتەكالىق مامىلە جاسالعانى, ساتىپ الۋشى جاڭا عيماراتتان پاتەر ساتىپ العانى تۋرالى باق-تان قۇلاعدار بولدىق. رەسەي قارجى ينستيتۋتتارى بۇل جاڭالىقتى ءىلىپ اكەتىپ, دامىتۋعا كىرىستى. جالپى, توتەنشە جاعداي جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىن تىعىرىققا تىرەدى دەۋگە بولادى. سوعان قاراماستان ەپتىلەرى بىردەن ەس جيىپ, تىعىرىقتان جول ىزدەپ, جاعدايعا بەيىمدەلۋگە تىرىسىپ جاتىر.
Homsters.kz ونلاين سەرۆيسىنىڭ مەنەدجەرى زۋلفيا گەتمانچۋك نارىقتىڭ بەيىمدەلۋىنە كليەنتتەردىڭ پسيحولوگيالىق جاعىنان دايىن بولماۋى دا كەدەرگى كەلتىرىپ جاتقانىن ايتتى. نارىق اسىقسا دا, كليەنت اسىعار ەمەس. جالپى, ەلىمىزدە ونلاين-نارىق بۇرىننان بار, ونى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. مىسالى, وLX ارقىلى ساۋداعا سالىنعان بۇيىمداردىڭ ەڭ قىمباتى – 2 ملن تەڭگە شاماسىندا. ال قۇنى 200 ملن تەڭگەدەن اسىپ كەتەتىن تۇرعىن ءۇيدى ونلاين-رەجىمدە ساتىپ الۋعا حالىق پسيحولوگيالىق جاعىنان دايىن ەمەستىگى تۇسىنىكتى, «الدانىپ قالامىن» دەگەن قورقىنىش باسىم. ونىڭ ۇستىنە, نارىقتا الاياقتىق ارەكەتتەر از ەمەس. كليەنت كەلىسىمشارتقا قول قويماس بۇرىن پاتەرگە بارىپ, ءبارىن ءوز كوزىمەن كورۋگە تىرىسادى. جاڭا كورشىلەرىنىڭ كىم ەكەنىن بىلگىسى كەلەدى. ءبارى ويىنان شىقسا عانا كەلىسىمشارتقا قول قويادى. ال كارانتين كەزىندە ونداي مۇمكىندىك جوق. ءتىپتى ۇسىنىلعان پاتەردى بەينەفورماتتا كورسەتسەك تە كليەنتتەر كۇماندانادى. بىراق قالاي بولعاندا دا, توتەنشە جاعداي جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنداعى ويىنشىلار مەن كليەنتتەردىڭ ونلاين-رەجىمدە جۇمىس ىستەۋگە قۇلشىنىسىن ارتتىرعانى انىق.
الماتى