پايعامباردىڭ باتاسى دارىعان ساحابا

سول كىتاپتا: «بۇل قازاقتان ءۇشىنشى جولى قاجىعا بارعاندار توبىقتى قۇنانباي, ايدوبول قىستاۋباي, ەسىل بويىنان قۇلان قىپشاق شونتىباي... باستاعان ورتا جۇزدەن جيىرما كىسى, كىشى جۇزدەن نۇرپەيىس حازىرەت, دوسجان حالفە باستاعان ءجۇز كىسى قاجىعا باردى. ولار كوزگە تۇسەرلىك قاسقا-جايساڭ بولعاندىقتان تاڭىرقارلىق بولىپتى. قازاق بايعۇستىڭ سالپيعان تۇماعىنىڭ قۇلاعى, سۇيرەتىلگەن تونىنىڭ ەتەگىن, اڭقيعان اۋزىن كورگەندەر سۇقتانا باستايدى. ولارعا نوعاي مەن سارت وكىلى تالاسىپتى. ول كەزدە مەككە باستىعىن ءشارىپ, مەدينا باستىعىن شايقى دەيدى ەكەن. ەكى قالانىڭ ءشارىپ-شايقىسى باس قوسىپ, قازاقتاردان سۇراپتى:

– سىزدەر ماسكۇپسىزدار (ماسحاب) ما, الدە بۇقار تىلسىزدەر مە؟ سوندا قۇنانباي قاجى: ء«بىز ماسكۇپ-ساسكۇبىڭدى بىلمەيمىز, بۇقار ءتىلىڭدى دە بىلمەيمىز قازاقپىز» دەيدى. باسقالار «قازاق» دەگەن دە جۇرت بولادى ەكەن-اۋ دەپ اڭ-تاڭ قالىسىپتى. ءبىر بۋرىل باس سويلەپتى: بۇلاردىڭ تاريح تابىلسا باعدات شارىپتە يمام اعزام كىتاپحانا ءۇيى بار. سول جەردەن تابىلادى.

سودان باعداتقا ءشارىپ جەلمايا مىڭگىزىپ, كىسى جىبەرىپتى. قازاقتار ءوز ورتاسىنان دوسجان حالپەنى جىبەرىپتى. بارعان كىسىلەر: تابىلدى, بۇلار قازاق دەگەن جۇرت ەكەن. انەس ساحابادان ءوسىپ-ءونىپ وربىگەن ەكەن دەپ, نۇسقا كوشىرىپ الىپ كەلىپتى» دەپ جازعان.

وسىنداعى انەس ساحابا كىم؟ بۇل كىسىنىڭ تولىق ەسىمى – ءابۋ حامزا انەس يبن مالىك ءال-حازراجي. شامامەن 612 جىلدارى مەدينا قالاسىندا تۋعان. پايعامبارىمىز مەككەدەن مەديناعا حيجرا جاساپ (كوشكىپ) كەلگەندە 10 جاستاعى بالا ەكەن. اكەسى ەرتە دۇنيە سالعان. اناسىنىڭ اتى – ۋما سۇلەيم. وسى كىسى مۇحاممەد س.ع.س مەديناعا كەلگەندە جالعىز ۇلى انەستى جەتەكتەپ الىپ كەلىپ: «ۋا, اللانىڭ ەلشىسى سىزگە دەگەن قۇرمەتىم شەكسىز. وزىڭىزگە ۇسىناتىن سىيلىعىم دا جوق. كەدەي جەسىر انامىن. حازىرەتى مىنا جالعىز ۇلىمدى قابىل الىڭىز, بۇدان بىلاي ءسىزدىڭ قىزمەتشىڭىز بولسىن!» دەيدى. اللا ەلشىسى «ماقۇل» دەيدى.

وسىلاي 10 جاسار بالا اللا ەلشىسى دۇنيەدەن وتكەنگە دەيىنگى 10 جىلدا ونىڭ قاسىنان ءبىر ەلى كەتپەي قىزمەت جاسايدى, تاربيەسىن كورەدى. بالانىڭ ادالداعىنا ريزا بولعان پايعامبار وعان «ريزىعىڭ مول بولسىن, جاسىڭ ۇزاق بولسىن, ۇرپاعىڭ كوپ بولسىن» دەپ باتا بەرگەن ەكەن.

باتا دارىپ جارىقتىق انەس اتامىز مەدينەدەگى ەڭ باي ادامداردىڭ ءبىرى بولۋمەن قاتار, 102 جاسقا جەتىپ ومىردەن ءوتىپتى. 100 جاسقا تولعان كەزىندە وزىنە قاراستى ءۇرىم-بۇتاعىن باستاپ مەككەگە قاجىلىق جاساعان ەكەن, ۇرپاعىنىڭ سانى  300 ادامدى قۇراپتى.

انەس يبن مالىك پايعامباردان كەيىنگى 80 جىل عۇمىرىندا ەڭ كوپ حاديس جەتكىزگەن ءۇش ساحابانىڭ ءبىرى بولدى. جارىقتىق ءومىر بويى ەكى ۋاعىز ايتادى ەكەن. ءبىرىنشىسى اللانىڭ ەلشىسىن العاش كورگەندەگى شەكسىز اسەرى, ەكىنشى – ول دۇنيەدەن وتكەن كەزدەگى كۇرسىنگەن كۇڭىرەنىسى.

جوعارىداعى جازبادا ءماشھۇر ءجۇسىپ اتامىز قۇنانبايلار 1872 جىلى قاجىلىققا بارعان دەيدى. وسى ورايدا, انەس ساحابا  اراب جۇرتىنان, ال قازاق تۇركى تۇقىمنان. قالاي ونىڭ ۇرپاعى بولادى دەگەن سۇراق تۋماي ما؟ بۇل جەردە گەنەتيكالىق تۋىستىق ايتىلىپ تۇرعان جوق, قازاق حالقىنىڭ يسلام جولىنداعى باعىت-باعدارى مەڭزەلىپ تۇر. ياعني, جوعارىداعى ءسوز ۇلى دالاعا ءدىن تاراتۋعا كەلگەن تۇلعالاردىڭ دەنى انەس يبن مالىكتىڭ شاكىرتتەرى ءھام وسى مەكتەپتىڭ وكىلدەرى بولعاندىقتان «قازاقتار اتالمىش ساحابانىڭ ءىلىمىن ۇستانۋشى جۇرت» دەگەن پايىم تۇرعىسىنان ايتىلسا كەرەك.