وسىدان ءدال 47 جىل بۇرىن, ياعني 1973 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا رەسەيدىڭ كراسنويارسك قالاسىندا ەركىن كۇرەستەن كسرو چەمپيوناتى ءوتتى. بۇرىنعى «باۋىرلاس» 15 رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ىعاي مەن سىعايلارى وسى جەردە جينالدى. ايتۋلى جارىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ بەس بالۋانى جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. اتاپ ايتساق, سايلاۋ مۇقاشەۆ پەن پەتر سۋريكوۆ قولا مەدالدى يەلەنسە, الەكساندر يۆانوۆ پەن الەكساندر مىتسيك كۇمىسكە قول سوزدى. ال جالعىز التىن امانجول بۇعىباەۆقا بۇيىردى. وسىلايشا, كسرو چەمپيونى دەگەن مارتەبەلى اتاقتى يەلەنگەن قازاقتىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرىنىڭ سانى ۇشكە جەتتى. بۇعىباەۆقا دەيىن بۇل بەلەستى امانكەلدى عابساتتاروۆ پەن ابىلسەيىت ايحانوۆ باعىندىرعان ەدى.
التىن اسىقتاي امانجول اعامىز 1944 جىلى الماتى وبلىسى سارقان اۋدانىنىڭ المالى اۋلىندا دۇنيەگە كەلدى. بالالىق شاعى باسقان وزەنىنىڭ جاعالاۋىندا ءوتتى. قازاقتىڭ تاعى ءبىر داڭقتى تۇيە بالۋانى ابىلسەيىت ايحانوۆ تا ءدال سول المالىنىڭ تۋماسى. ەكەۋىنىڭ اراسى التى جاس. اۋىلداس اعاسىنا ەلىكتەگەن امانجول بالۋاندىق ونەردىڭ قىر-سىرىنا قانىعۋ ءۇشىن ورتا مەكتەپتى اياقتاعان بەتتە اسەم قالا – الماتىعا اتتانۋعا بەل بۋدى. الايدا ۇلىنىڭ بۇل شەشىمىن شەشەسى قۇپتامادى. ارينە ول كىسىنى دە تۇسىنۋگە بولادى. ولاي دەۋگە نەگىز, اتاقتى بالۋاننىڭ اناسى جاكەن15 قۇرساق كوتەرگەنىمەن, كوبى شەتىنەپ كەتتى. اراسىندا ۇشەۋى عانا امان قالدى. امانجول جارىق دۇنيەگە كەلگەندە اناسى ونىڭ شەكەسىنە قارا كۇيە جاعىپ, بۇكىل اۋىلدى ارالايتىن. ءسابي ءسۇيىپ وتىرعان ايەلدەردىڭ ۇيىنە كىرىپ, سولارعا ءوز بالاسىن الما-كەزەك ەمىزگەن ەكەن. قازاقتىڭ ىرىمى عوي. بالكىم, امانجولدىڭ ارادا جىلدار وتە كۇللى قازاقستاننىڭ بەتكەۇستار بالۋانىنا اينالۋىنا سول اياۋلى انالاردىڭ اق ءسۇتى دە اسەر ەتكەن بولار.
اناسى سان مارتە ۇلىن رايىنان قايتارۋعا تىرىسقانىمەن, امانجول ايتقانىنان قايتپادى. سپورتتىڭ سوقپاعىنا ءتۇسىپ, ايگىلى بالۋان اتانۋدى ارمانداعان بوزبالا اقىرى ءۇي-ءىشىن كوندىردى. كيىم-كەشەگىن جيىپ, الماتىعا اتتانۋعا ىڭعايلانىپ جاتقاندا اكەسى كۇنبولات: «بالام, اۋىلدان ءۇن-ءتۇنسىز كەتكەنىڭ بولمايدى. تاعى ءبىر-ەكى كۇن كىدىرە تۇر. قوي سويىپ, داستارقان جايعانىمىز ءجون. ۇلكەندەردىڭ باتاسىن الساڭ, جولىڭ اشىلادى!», دەدى. كەلەسى كۇنى مال سويىلىپ, كورشى-قولاڭ جينالدى. ءسويتىپ, اۋىل اقساقالدارىنىڭ اق باتاسىن العان امانجول الماتىعا تارتتى.
– الماتىعا ءسال كەشۋىلدەپ جەتىپپىن. كەلسەم, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ەمتيحاندار اياقتالىپ كەتىپتى. امالدىڭ جوقتىعىنان ۇزىناعاشتاعى اۋىل-شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىنا ءتۇستىم. ساباقتان قولىم بوساعان كۇنى ابىلسەيىت اعانى ىزدەپ, قالاعا كەلدىم. امان-ساۋلىقتى سۇراسقاننان كەيىن ول كىسى «ال باۋىرىم, كىممەن كۇرەسكىڭ كەلەدى؟ تاڭداۋ وزىڭدە!» دەپ ماعان سىناي قارادى. اۋىلدان كەشە عانا كەلگەن سارىاۋىز بالا كىمنىڭ كىم ەكەنىن قايدان ءبىلسىن, ايتەۋىر سول توپتىڭ ىشىنەن ابايسىزدا امانكەلدىنى تاڭداپپىن. اتاعى الىسقا تاراعان عابساتتاروۆ مەنى ءارى دە, بەرى دە لاقتىرىپ, ابدەن سىلىكپەمدى شىعاردى. سوعان نامىستانعان مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىنان قۇجاتتارىمدى كەرى الىپ, ارنايى كۇرەس ۇيىرمەسى بار وقۋ ورنىن ىزدەدىم. سودان الماتىداعى ەلەكتريكتەردى دايارلايتىن كاسىبي تەحنيكالىق ۋچيليششەگە ءتۇستىم. ول جەردە العاشىندا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى سەرگەي شاحۆوروستوۆتىڭ قول استىندا كلاسسيكالىق كۇرەسپەن شۇعىلداندىم. سودان كەيىن ەركىن كۇرەسكە اۋىستىم. بىراق مىقتىلار جاتتىعاتىن زالعا مەنى كوپكە دەيىن كىرگىزبەدى. ويتكەنى ول جەردە رەسپۋبليكامىزدىڭ باس بالۋاندارى عانا دايارلاناتىن. كەشكىسىن مەن ستاديونعا ارنايى كەلىپ, ءبىراز ۋاقىت كۇرەس زالىنىڭ تەرەزەسىنەن سىعالايمىن. ءادىس-ءتاسىلدى جەتىك مەڭگەرگەن, كۇرەستىڭ قىر-سىرىنا ابدەن قانىق جىگىتتەرگە قىزىعا قارايتىنمىن, – دەپ امانجول ۇلكەن سپورتقا العاش قادام جاساعان كەزدەرىن ەسكە الدى.
كوپ ۇزاماي الماتىدا رەسپۋبليكالىق «قايرات» سپورت قوعامىنىڭ بىرىنشىلىگى ءوتتى. سول جارىستا بۋىنى قاتپاعان بۇعىباەۆ تا باق سىناۋعا بەل بۋدى. ساناۋلى عانا ءادىستى مەڭگەرگەن جاس بالۋان باستاپقى باسەكەلەرىنىڭ بىرىندە قانداي ءادىس قولدانۋ كەرەكتىگىن بىلمەي, قارسىلاسىمدى كوتەرىپ الىپ, قازاقستان قۇراماسىنىڭ اعا باپكەرى قابدەن بايدوسوۆقا قاراي جۇگىردى. ول كىسى: «ويباي, ونى شەتكە اكەلە جاتقانىڭ نە؟ تورەشىلەر ساعان ۇپاي بەرمەيدى. بار دا كىلەمنىڭ ورتاسىنا اپارىپ, جەرگە قوس جاۋىرىنىمەن تاستا», – دەپ ايقاي سالدى. بۇكىل زال كۇلكىگە قارىق بولدى. ايتەۋىر نە كەرەك, سول جارىستا ءوز سالماق دارەجەسىندەگى توعىز ادامنىڭ ىشىندە امانجول ءتورتىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. سول كەزدە ەلىمىزدىڭ تانىمال بالۋاندارىنىڭ ءبىرى جاس جىگىتتىڭ قاسىنا كەلىپ «ەكى-ءۇش اي عانا دايارلانىپ, رەسپۋبليكالىق جارىستا ءتورتىنشى ورىندى ەنشىلەدىڭ. بۇل – جاقسى ناتيجە. اياق الىسىڭ جامان ەمەس. ال ەگەر ءبىر جىل بويى دۇرىستاپ جاتتىقساڭ, ءبىزدى دە شىداتپايتىن ءتۇرىڭ بار عوي», دەپ ارقاسىنان قاققان ەكەن.
ايتقانداي-اق, ارادا ءبىر جىل وتكەننەن سوڭ امانجول بۇعىباەۆ مايتالمان مامانداردىڭ نازارىنا ىلىكتى. «ەڭبەك رەزەرۆى» قوعامىنىڭ رەسپۋبليكالىق بىرىنشىلىگىنىڭ فينالدىق سايىسىندا ول تانىمال بالۋان سەيىتجان ابدىكارىموۆتى سان سوقتىرىپ, باس جۇلدەنى ولجالادى. وسى جەڭىستەن كەيىن سارقاننىڭ سىرمىنەز سايىپقىرانىنا ساقا سپورتشىلاردىڭ وزدەرى قاۋىپتەنە قارايتىن بولدى.
ۋاقىت وزا بۇعىباەۆ ەلىمىزدىڭ بەتكەۇستار بالۋانىنا اينالدى. رەسپۋبليكا كولەمىندە وتكەن جارىستاردا قارسىلاس شاق كەلتىرمەگەن ول بىرتە-بىرتە بۇكىلوداقتىق دودالاردا دارالانا باستادى. 1966 جىلى الماتىدا جالاۋى جەلبىرەگەن كسرو چەمپيوناتىندا قانداسىمىز قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. ونىڭ الدىن تەك كەلەشەكتە وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, الەمنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى اتانعان زاگالاۆ ابدۋلبەكوۆ پەن وداقتىق جارىستاردا سان مارتە جۇلدە العان ءشامىل تۋعانوۆ قانا ورادى.
1970 جىلى امانجول كسرو كۋبوگىن ولجالادى. 1972 جىلى وداق چەمپيوناتىندا ەكىنشى ورىندى يەلەندى. مينسكىدە وتكەن سول جارىستا قازاق بالۋانى كەرەمەت ونەر كورسەتتى. وليمپيادا جانە الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى زاگالاۆ ابدۋلبەكوۆ, كسرو چەمپيوندارى باتال گادجيەۆ پەن شوتا پاپاشۆيلي جانە تاعى باسقالارىنان باسىم تۇسكەن ول فينالدا ۆيكتور ماركەلوۆپەن جولىقتى. الەم كۋبوگى مەن ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرىن العاشىندا بۇعىباەۆ 8:0 ەسەبىمەن ۇتىپ جاتتى. الايدا ۇزىلىستەن سوڭ جاعداي كۇرت وزگەردى. بۇعىباەۆتىڭ بوساڭسىعان ءساتىن قالت جىبەرمەگەن قارسىلاسى بىردەن 11 ۇپايدى ءوز ەنشىسىنە جازدى. تەك سودان كەيىن عانا ەس جيعان امانجول سوڭعى مينۋتتا بارىن سالدى. ءبىر مەزەتتە ماركەلوۆتى جامباسقا سالىپ, جەرگە الىپ تۇردى. بىراق ءادىس كىلەمنىڭ شەتىندە جاسالدى دەگەن جەلەۋمەن تورەشى ۇپاي بەرمەدى. ءسويتىپ, بەلارۋس ەلى ساپارىنان بۇعىباەۆ كۇمىس مەدالمەن ورالدى.
1973 جىلى كراسنويارسكىدە وتكەن جارىستا امانجولدىڭ اسىعى الشىسىنان ءتۇستى. قارسى كەلگەندەردىڭ بارلىعىن قاپى قالدىرعان قانداسىمىز التىن تۇعىرعا جاقىنداي ءتۇستى. باس جۇلدە ءۇشىن تارتىس باتال گادجيەۆ, الەكساندر ميتسىك جانە امانجول بۇعىباەۆتىڭ اراسىندا ءوتتى. بۇل تارتىستا قازاق جىگىتىنىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى. ءسويتىپ, بۇعىباەۆ جەڭىل سالماقتا كسرو چەمپيونى اتاندى.
ءتۇرلى بايراقتى باسەكەلەردە امانجول اعامىز ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن سان مارتە دالەلدەسە دە, كسرو باپكەرلەرى تاراپىنان كوپ قيانات كوردى. ولار قازاقتىڭ ۇلىن ۇنەمى شەتتەتىپ كەلدى. ءبىر قىنجىلاتىنىمىز, جەتى جىل بويى وداق قۇراماسىنىڭ مۇشەسى بولا تۇرا بۇعىباەۆ نە وليمپيا ويىندارى, نە الەم نەمەسە قۇرلىق چەمپيوناتتارىنا بارمادى. ول از دەسەڭىز, شەت مەملەكەتتەردە ۇزدىكسىز ءوتىپ تۇراتىن سانسىز تۋرنيرلەردىڭ بىرەۋىنە دە قانداسىمىز قاتىسقان جوق.
جالپى, كسرو باپكەرلەرىنەن تەپەرىش كورگەن جالعىز امانجول بۇعىباەۆ ەمەس. ەركىن كۇرەستى سەرىك ەتىپ, تالاي قانداسىمىز ادىلەتسىزدىكتىڭ ازابىن مولىنان تارتتى. قابدەن بايدوسوۆ, احمەتجان قازىمبەتوۆ, ابىلسەيىت ايحانوۆ, امانكەلدى عابساتتاروۆ, سەيىتجان ابدىكارىموۆ, رامازان نۇرمانوۆ, سايلاۋ مۇقاشەۆ, مالىك نادىربەكوۆ, اسقاربەك يمانقۇلوۆ... وسىلاي ۇزاق تىزبەكتەي بەرۋگە بولادى. ولاردىڭ بارلىعى دا شىن مانىندە مىقتى بالۋاندار ەدى. بارلىعى دا الىمدى, ارىندى, قارىمدى ەدى. بىراق ىشتارلىق تانىتقان ماسكەۋلىك ماماندار وسى جىگىتتەردىڭ جولىن بوگەدى.
– جولىم تىم اۋىر بولدى. شەتەلدە وتەتىن بايراقتى باسەكەلەردە بىردە ءبىر رەت باق سىناۋ باقىتى ماعان بۇيىرمادى. ارادا تالاي جىلدار وتسە دە, ىشتەگى شەر ءالى دە تارقاعان جوق. بىردە مەن سول كەزدەرى قازاقستان قۇراما كومانداسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان پەتر ماتۋششاكقا ءوز رەنىشىمدى ءبىلدىردىم. «سول كەزدەرى مەنى نەگە قولدامادىڭىز؟ وزگەلەردەن قاي جەرىم كەم ەدى؟», دەپ باتىرىپ تۇرىپ ايتتىم. قاريا قاتتى ىڭعايسىزدانىپ قالدى. ول كىسى «امان, ول كەزدە ساياسات سولاي ەدى عوي. ءبىزدىڭ دە قولىمىز قىسقا. كوپ ماسەلەنى شەشە المادىق. ونى مويىندايمىن. بىراق وتكەندى قوزعاپ قايتەسىڭ. ءبارىبىر ول كەزدەر قايتىپ ورالمايدى عوي», دەپ قۇتىلدى. بالكىم, قىزبالىققا سالىنعان مەنىكى دە دۇرىس ەمەس شىعار. بىراق «وليمپيادانى ۇتسام, الەم چەمپيونى اتانسام» دەگەن ارمانىم ىشتە ءولدى. بوز كىلەمدەگى نەسىبەمدى تولىقتاي الا الماي كەتتتىم. سوعان كۇيىنەمىن», دەپ كەيىپكەرىمىز تەرەڭ كۇرسىندى.
1996 جانە 2004 جىلدار ارالىعىندا امانجول اعا ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى بولدى. اتلانتا وليمپياداسىندا ءوزى جاتتىقتىرعان ماۋلەن مامىروۆ قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. سيدنەيدە يسلام بايرامۋكوۆ جانە افينىدا گەننادي لاليەۆ كۇمىس مەدالدى يەلەندى. ودان بولەك, جەرلەستەرىمىزدىڭ الەم جانە قۇرلىق چەمپيوناتتارى, ازيا ويىندارىندا جانە تاعى باسقا اسا ءىرى حالىقارالىق جارىستاردا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. بالۋان رەتىندە امانجول بۇعىباەۆ بىردە-ءبىر رەت شەتەلگە شىقپاعانىمەن, ەسەسىنە شاكىتتەرى تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءار قيىرىندا وتكەن ءدۇبىرلى دودالاردا قازاق ەلىنىڭ كوك بايراعىن بيىكتە جەلبىرەتتى. بۇل دا ءبىر باقىت!