قازاق بوكسىنىڭ قارا نارى

الپىسىنشى جىلدارى اسا اۋىر سالماق دارەجەسىندە ءابدىسالان نۇرماحانوۆ كسرو-نىڭ ەڭ تاڭداۋلى بوكسشىلارىنىڭ ءبىرى بولدى. تىپتەن, ءوز ءداۋىرىنىڭ تەڭدەسسىزى سانالعان اندرەي ابراموۆ قازاقتىڭ قايسار ۇلىنىڭ اۋىر سوققىسىنان ەسىن ازەر جيعان. باسقا دا الىپتار ابەكەڭنىڭ الدىندا تىزە بۇكتى. بىراق سول كەزدەگى سوقىر ساياساتتىڭ سالدارىنان اعامىز ءوز نەسىبەدەن قاعىلدى. ايتپەگەندە ول الدەقايدا بيىك بەلەستەردى باعىندىراتىن ەدى.

كەيىننەن باپكەرلىكتىڭ قامىتىن كيگەن ءابدىسالان اعامىزدىڭ بۇل كاسىپتە دە باعى جاندى. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان تۇستا ۇلتتىق كوماندامىزدىڭ تىزگىنىن ۇستادى. ول باپتاعان بوكسشىلار 1994 جانە 1995 جىلعى ازيا چەمپيوناتتارىندا 11 التىندى يەلەنىپ, كوماندالىق ەسەپتە كوش باستادى. 1996 جىلى اتلانتا وليمپياداسىندا وتانداستارىمىز 1 التىن, 1 كۇمىس جانە 2 قولاعا قول جەتكىزىپ, الەمنىڭ وزىق ءۇش كومانداسى قاتارىنا قوسىلدى. ايتا بەرسەك, نۇرماحانوۆتىڭ قازاق بوكسىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشاڭ-تەڭىز.

كوزى تىرىسىندە قازاق بوكسىنىڭ قارا نارىمەن سان مارتە سۇحباتتاسۋدىڭ رەتى كەلگەن ەدى. سول كەزدەردە اسىل اعامىزدىڭ اۋزىنان شىققان مىنا ءبىر سوزدەر جادىمدا ساقتالىپ قالىپتى: «مەنىڭ بار عۇمىرىم سپورتتىڭ توڭىرەگىندە ءوتتى. ءجۇرىپ وتكەن جولىما زەر سالسام, باعىندىرعان اسۋلارىم از بولماپتى. اۋەلدە بوكسشى رەتىندە ءبىراز تابىستارعا جەتتىم, سودان باپكەرلىك پەن عىلىم جولىنا ءتۇستىم. بىراق قاي سالادا دا اتاق پەن ابىروي وڭايلىقپەن كەلگەن جوق. ومىردەگى ءوز نەسىبەمدى الۋ ءۇشىن بىلەك سىبانىپ ايقاسۋعا تۋرا كەلدى. اۋەلى بوكستا كوزىمدى باقىرايتىپ قويىپ, وزىمنەن الدەقايدا وسال بوكسشىعا جەڭىستى بەرىپ جىبەرگەن ساتتەر از ەمەس. امال نەشىك, كوندىك. سودان 1972 جىلى عىلىم جولىنا ءتۇسىپ, ادام اعزاسىنا زيان كەلتىرمەي سالماق قۋ جايىندا كانديداتتىق ديسەرتاتسيا قورعادىم. ول ەڭبەگىمدە مونشادا تەر شىعارۋ ارقىلى ارتىق سالماقتان ارىلۋعا بولاتىن دالەلدەپ بەردىم. ىلە-شالا «وسى دا ەڭبەك پە؟!» دەپ تىرناق استىنان كىر ىزدەگەندەر تابىلدى. ايتسە دە ۋاقىتتىڭ ءوزى بۇل ەڭبەگىمنىڭ قۇندىلىعىن دالەلدەدى. ۋاقىت وزا ول رەنىشتەر ۇمىتىلدى. «ول كەزدە زامان سولاي بولعان ەدى» دەپ ءوز-ءوزىمىزدى جۇباتتىق. ال ەگەمەندى ەل بولعاندا ءوز قانداستارىمنىڭ جاساعان قياناتى ەسىمە تۇسسە, كوڭىلىم نىلدەي بۇزىلادى. اتلانتاداعى ويىنداردان كەيىن قىزمەتتەن كەتىپ, وليمپيادا كاھارماندارىنىڭ قۇرمەتىنە وتكەن ۇلكەن جيىنعا شاقىرىلعان جوقپىن. ماعان سونشالىقتى وپاسىزدىق جاسايتىنداي نە ىستەپ قويدىم؟ بار ايىبىم – ەل سپورتى ءۇشىن ەرىنبەي ەڭبەك ەتىپ, اللانىڭ قولداۋىمەن ءتورت بىردەي شاكىرتىمنىڭ وليمپيادا تۇعىرىنا كوتەرىلۋىنە سەبەپكەر بولعانىم با؟ سول كەزدە قاتتى كۇيىندىم. قولدى ءبىر سىلتەپ كەتىپ قالعىم كەلدى. بىراق, بوكستى تاستاپ مەن قايدا بارامىن. جاستىق شاعىمدا دا, ەسەيگەن كەزىمدە دە قولىمنان بىلعارى قولعاپ تۇسپەگەن. قالعان ومىرىمدە وسى سالادا وتسە, ارمانىم جوق. قينالعان ساتتە قولتىعىمنان دەمەگەن حالقىما راحمەت. مەن ءۇشىن حالىقتىڭ نيەتى مەن ىقىلاسى كەۋدەدە جارقىراعان وردەن مەن مەدالدان قىمبات.

2002 جىلدىڭ شىلدە ايىندا ءابدىسالان نۇرماحانوۆ الماتىداعى ءوز ءۇيىنىڭ ماڭىندا قاندىقول قاراقشىنىڭ قولىنان قازا تاپتى. قازاق بوكسىنىڭ قارا نارى اتانعان ازاماتتىڭ فانيدەن باقيعا اتتانعانىنا تالاي جىلدىڭ ءجۇزى بولسا دا, ەل-جۇرتى اسىل ازاماتتى ۇمىتقان جوق.