كارانتين كەم-كەتىكتى كورسەتتى

وڭىردە اۋىل تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتۋ ماقساتىندا ءار اۋداننىڭ ورنالاسۋىنا, تابيعي كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالار كارانتيننەن بۇرىن-اق جۇزەگە اسىرىلا باستاعان ەدى. ياعني تۇرعىندارعا كاسىپ اشۋ ءۇشىن نەسيەلەر بەرىلىپ, بيۋدجەتتەن دەمەۋ قارجى تۇرىندە قولداۋ كورسەتىلۋدە. مىسالى, 2019 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ دامۋىنا مەملەكەت تاراپىنان 35,5 ملرد. تەڭگە دەمەۋ قارجى مەن نەسيە رەسۋرستارى بەرىلگەن. ال, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى تاراپىنان سالانىڭ دامۋىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 15,6 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 2018 جىلعى كولەمنەن 2 ەسە ارتتى.

- بيىلعى قاڭتار-اقپان ايلارىنىڭ وزىندە عانا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 1,2 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, 2019 جىلدىڭ سايكەستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 8 ەسە ارتىپ وتىر, - دەيدى مۇحتار ناۋرىزباي ۇلى.

اكىم ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىردىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىنە زاماناۋي تەحنولوگيالار جاپپاي ەنگىزىلىپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە وڭىردە 2019 جىلى جالپى قۇنى 170 ملرد تەڭگەگە جۋىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى وندىرىلگەن. ونىڭ ءوسۋ قارقىنى جونىنەن باتىس قازاقستان وبلىسى ەلىمىزدە ەڭ جوعارعى كورسەتكىشكە قول جەتكىزىپتى. 2019 جىلى وبلىستان ەكسپورتقا 6 مىڭ توننادان استام ءىرى قارا ەتى مەن قوي ەتى ەكسپورتتالعان, بۇل كورسەتكىش بويىنشا وبلىس رەسپۋبليكا وڭىرلەرىنىڭ ىشىندە 2-ورىندى مەجەلەگەن.

دەگەنمەن, 1990 جىلدارى باتىس قازاقستان وبلىسىندا 120 مىڭنان استام جىلقى, 800 مىڭداي ءىرى قارا, 2,4 ملن باستان استام قوي-ەشكى, 1,8 ملن قۇس بولعان ەكەن. سوڭعى ساناق بويىنشا وڭىردە 190 مىڭنان استام جىلقى, 600 مىڭنان اسا ءىرى قارا, 1,2 ملن قوي-ەشكى, 1,5 ملن باسقا جۋىق قۇس تىركەلىپتى. ياعني جىلقى كوبەيگەن, بىراق قالعان ت ۇلىك بويىنشا كەڭەستىك كەزدەگى كولەمگە جەتە الماي كەلەمىز.

ارينە, قازىر سان قۋالايتىن زامان ەمەس. بۇگىندە ساپاعا, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. ونىڭ ۇستىنە, قازاقتىڭ اقباس تۇقىمدى ءىرى قارا مالى, كوشىم تۇقىمدى جىلقىسى, ەدىلباي جانە اقجايىق ەتتى-ءجۇندى اسىل تۇقىمدى قويلارىنىڭ وتانى – ءدال وسى اق جايىق ءوڭىرى.

بۇگىندە وبلىستا 32 مىڭ باسقا ارنالعان ءىرى قارا مالىن بورداقىلاۋ الاڭدارى بار, ولار زاماناۋي ينفراقۇرىلىمدارمەن جابدىقتالعان. ارقايسىسى 5 مىڭ باسقا ارنالعان تاسقالا اۋدانىنداعى «Taskala-Et BKO» جشس مەن قازتالوۆ اۋدانىنداعى «مياسنايا يندۋستريا» جشس بىلتىر عانا ىسكە قوسىلدى. الداعى ۋاقىتتا «مياسنايا يندۋستريا» مال بورداقىلاۋ الاڭىنىڭ قۋاتىن 20 مىڭ باسقا دەيىن ارتتىرۋدى كوزدەپ وتىر. 

«بىزگە ەكسپورتتىق الەۋەتىمىزدى تولىق پايدالانا وتىرىپ شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋ, دايىن ءونىمدى ەكسپورتقا شىعارۋ ماسەلەسى اسا ماڭىزدى. ول ءۇشىن قازىرگى زامانعى تالاپتارعا ساي ءونىم وندىرەتىن كاسىپورىندار قۇرۋ بويىنشا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الامىز» دەگەن مۇحتار مانكەەۆ 2020-2021 جىلدارى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جالپى قۇنى 30 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 8 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اساتىنىن حابارلادى.

بۇلاردىڭ ىشىندە جىلىجاي كەشەندەرى, ءسۇتتى-تاۋارلى فەرمالار, مال بورداقىلاۋ كەشەندەرى, تەرى وڭدەۋ تسەحى, جەمىس-كوكونىس ساقتاۋ قويماسى سىندى جوبالار بار.

كوكونىس ساقتاۋ قويماسى دەمەكشى, بۇل دا ءوڭىر ءۇشىن وتە قاجەت دۇنيە. ويتكەنى, وبلىس اۋماعىنداعى شارۋاشىلىقتار جىل سايىن 120 مىڭ توننادان استام كارتوپ جانە كوكونىس ونىمدەرىن ءوسىرىپ شىعارادى. بۇل وبلىس تۇرعىندارىنىڭ قاجەتىن تولىق قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس بولاتىن. بىراق كۇزدە, كارتوپ, كوكونىس ونىمدەرىن جيناۋ كەزىندە بىرقاتار شارۋاشىلىقتار كوكونىس قويمالارىنىڭ جەتىسپەۋىنەن العان ءونىمىن باسقا وڭىرلەرگە نەمەسە ەكسپورتقا ساتىپ جىبەرەدى. وسىنىڭ كەسىرىنەن قازىرگى كارانتين كەزىندە وبلىس تۇرعىنداردى كارتوپ جانە كوكونىس ونىمدەرىمەن تولىق قامتي الماي, ونى ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنەن جانە كورشىلەس مەملەكەتتەردەن تاسىمالداپ وتىر.

مۇحتار مانكەەۆ وڭىردە كوكتەمگى ەگىس ناۋقانى باستالعانىن, ءتۇرلى شارۋاشىلىقتارمەن ارادا جاسالعان مەموراندۋمعا سايكەس بيىل ەگىس القابى 514 مىڭ گا بولاتىنىن ايتادى. سونىڭ ىشىندە ءداندى داقىلدار 240,6 مىڭ گا, مايلى داقىلدار 76,0 مىڭ گا, كارتوپ جانە كوكونىس-باقشا داقىلدارى 9,4 مىڭ گا القاپقا ەگىلمەك. اۋدان اكىمدەرىنە وزەن-كولدەردىڭ بويىندا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردە ۇجىمدىق باۋ-باقشا ەگۋدى ۇيىمداستىرۋ تاپسىرىلعان.

«كەز كەلگەن ەكونوميكالىق قيىندىق – جاڭا دامۋدىڭ تابالدىرىعى» دەيدى عوي ماماندار. كۇتپەگەن جەردەن كەلگەن كەسەل, ەسىك-تەرەزەنى جاۋىپ, ەتەك-جەڭدى قىمتاعان كارانتين ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن انىق كورسەتكەن سىڭايلى. ەندەشە ۋاقىت سىنىنان قورىتىندى شىعارۋ قاجەت.

باتىس قازاقستان