قازاقتىڭ «ايەل ءبىر قولىمەن بەسىكتى, ءبىر قولىمەن الەمدى تەربەتەدى» دەگەن دانالىق ءسوزى بار. داۋاسىز دەرت دوڭگەلەنگەن دۇنيەنى دۇربەلەڭگە تۇسىرگەن ءدال قازىرگى شاقتا ۇزدىكسىز قارىم-قاتىناس پەن تىنىمسىز تىرلىكتىڭ ۇدەرىسىن ۇزبەگەن تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ ءتىلىن مەڭگەرىپ, الەمدى «تەربەتىپ» تۇرعان ارۋلار بار. زاماننىڭ تىنىسىن تاپ باسقان وسىنداي ساناۋلى, سانالى جانداردىڭ ءبىرى – اسەل جاناسوۆا.
قازىرگى قوعامدا ايەل ءىسى, ەردىڭ كۇشى دەپ سانالاتىن سالا نەكەن-ساياق. جاھاندانۋ قارقىنى كۇشەيگەن مىنا زاماننىڭ تىڭ سالاسى اقپاراتتىق تەحنولوگيانى ماماندىق رەتىندە كوبىنە ەر ادامدار قولاي كورەدى. سوعان قاراماستان, وسى ىسكە بىلەك سىبانا كىرىسكەن, ءبىلىمى مەن بىلىگى تولىسقان بۇرىمدىلاردىڭ ءبىرى اسەل جاناسوۆا ءىت-سالانى قازاقستاندا ىركىلىسسىز ىلگەرىلەتۋگە سۇبەلى ۇلەسىن قوسىپ ءجۇر.
كەيىپكەرىمىزدىڭ اتىن «100 جاڭا ەسىم» جوباسى ايگىلەي ءتۇستى. بۇل بىرەگەي باستاما وسى ۋاقىتقا دەيىن كوپتىڭ يگىلىگى ءۇشىن, كوپكە قىزمەت ەتەتىن ءوز سالاسىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ەسەلى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن تالاي جاننىڭ ەسىمىن ەلگە تانىتتى. ارينە وڭ باعاسىن العان جوبا جەتىستىككە جەتكەن ازاماتتاردى تانىستىرۋدى عانا ەمەس, سونداي ساۋلەلى ادامدار ارقىلى وتانسۇيگىشتىك, ەڭبەكقورلىق سياقتى قۇندىلىقتاردىڭ ماڭىزىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. وسى جوبادا جەڭىمپاز اتانىپ, ۇزدىكتەردىڭ قاتارىنان تابىلعان اسەل جاناسوۆا ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنعان باستاما ەلىمىزدە بارلىق سالانىڭ وركەندەۋىنە, جاستاردىڭ ومىردەن ءوز جولىن تابۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنىن ايتادى.
«كىشكەنتاي كەزىمىزدەن ەڭبەگىمەن ەرەكشەلەنگەن ەلىمىزدەگى جانە الەمدەگى تۇلعالارعا ەلىكتەپ, سولار سياقتى بولساق دەپ ارمانداپ وستىك. وسىنداي ارمانىنا جەتۋ جولىن تابىستى باستاعان قازىرگى قازاقستاندىقتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە جاستاردى ۇلگى ەتەتىن «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ ماڭىزى زور. ءبىزدى ەلگە تانىستىرعان بۇل جوبا الدىمىزعا ودان سايىن بيىك ماقسات, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ, ءالى دە ەلگە بەرەرىمىز كوپ ەكەنىن قاپەرىمىزگە سالىپ, ىنتالاندىردى دەپ ويلايمىن. وسى سەنىمنىڭ ۇدەسىنەن شىعۋعا تىرىسامىن», دەيدى اسەل.
ءسوز باسىندا وتانداسىمىزدىڭ اتىن الەممەن بايلانىستىرىپ ايتۋىمىز دا تەگىن ەمەس. جاقىندا عانا ناۋرىز ايىندا ۇلىبريتانيادا قارجىلىق تەحنولوگيا سالاسىنداعى ءداستۇرلى Women in Fintech Powerlist-2019 رەيتينگى جاريالانىپ, اسەل جاناسوۆا كوشباسشى ايەلدەردىڭ وتىزدىعىنان كورىندى.
قازىرگى ۋاقىتتا ۇزدىك ءىت-مامانداردىڭ قاتارىنداعى اسەل يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ اعىمىنا ىلەسىپ قانا قويماي, دامۋىنا دا بەلسەندى ارالاسۋدى ءاۋ باستان ماقسات تۇتقان ەكەن. مەكتەپ كەزىنەن ەسەپكە جۇيرىك بولىپ, ماتەماتيكا مەن فيزيكا پاندەرىنەن ءبىرشاما ءبىلىم باسەكەسىندە توپ جارعان.
اسەل – الماتى قالاسىنىڭ تۋماسى. قاراپايىم وتباسىندا تاربيەلەنگەن, اكەسى – باس ەنەرگەتيك, اناسى – ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتۋشى. اتا-اناسى قىزىنىڭ العىر, زەرەك ەكەنىن ەرتە اڭعارىپ, ءۇش جاسىنان باستاپ مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ورىندارىنا اپارا باستاعان. قوسىمشا دومبىرا, گيمناستيكا, بي ۇيىرمەلەرىنە دە قاتىسقان اسەلدىڭ قابىلەتى جان-جاقتى شىڭدالا تۇسكەن.
ول 7-سىنىپقا دەيىن قالاداعى №123 مەكتەپتە وقىپ, ودان كەيىن ورىنبەك جاۋتىكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىندە ءبىلىم الدى. ماتەماتيكادان ەمتيحاندا بارلىق ەسەپتى تۇگەل دۇرىس شەشىپ كوزگە تۇسكەنىمەن, فيزيكاعا قىزىعۋشىلىعى باسىمداۋ بولىپ, وسى پاننەن رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق وليمپيادالاردا جۇزدەن جۇيرىك شىقتى. مەكتەپ قابىرعاسىندا «جىل وقۋشىسى» اتانىپ, «التىن بەلگىمەن» ءتامامدادى.
جەتىستىكتەرى بريتان گرانتىن جەڭىپ الۋىنا مۇمكىندىك بەردى. بۇعان قوسا س.دەميرەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دە گرانتى دايىن تۇردى. بىراق ءوزى ۇلىبريتانيادا وقۋدى ءجون سانادى. قازىرگى اقپاراتتىق قوعامنىڭ كەڭ ءورىس العانىن ەسكەرىپ, شەتەلدە ءىت-سالاسىنىڭ قىر-سىرىنا مولىنان قانىعۋدى قۇپ كوردى.
اسەل وزىق مەملەكەت ۇلىبريتانياعا العاش تابانى تيگەندە كوللەدجدىڭ تابالدىرىعىن اتتايدى. جات جەردى جەرسىنىپ كەتۋ وڭاي بولا قويعان جوق. كوللەدجدە قىتاي جاستارىمەن جارىسىپ ەسەپ شىعارىپ, العىرلىعىمەن دارالاندى. ودان كەيىن بۇل ەلدەگى عانا ەمەس, الەمدەگى بەلدى ۋنيۆەرسيتەت – كەمبريدجگە وقۋعا تۇسەدى.
«كەمبريدجگە تاپسىراردا فيزيكادان ەكسپەريمەنت جاساپ, قيىن ەسەپتى شىعارعانىما اعىلشىندار ءتانتى بولدى. سودان وقۋ ورنىنا تۇسكەنىم تۋرالى قۇجاتتى «بولاشاق» باعدارلاماسىنا تاپسىرىپ, وندا اعىلشىن, ورىس جانە قازاق تىلدەرىنىڭ سىناعىنان سۇرىنبەي ءوتتىم. وسىلايشا بەدەلدى ءبىلىم ورداسىندا ءبىلىم الىپ, مەملەكەتتىڭ قولداۋىن سەزىندىم. بۇل تۇرعىدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ەرەكشە العىسىمدى بىلدىرەمىن», دەدى «بولاشاق» ستيپەنديانتى اعىنان جارىلىپ.
قاراپايىم قازاق قىزى قانشاما ەلدىڭ جاستارى جينالعان ۋنيۆەرسيتەتتە ءجۇرىپ, مەرەكە كەزدەرىندە باۋىرساق ءپىسىرىپ, قۇرت-ىرىمشىك جاساپ, ناۋرىزكوجە دايىنداپ, دومبىرامەن ءان سالىپ, شەتەلدىكتەرگە ۇلتتىق ءداستۇرىمىزدى بارىنشا اسپەتتەپ كورسەتە ءبىلدى.
كەمبريدجدى «كومپيۋتەرلىك عىلىمدار» ماماندىعى بويىنشا تامامداعان اسەل لوندوندا قالۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى. ءسويتىپ 2010 جىلدان باستاپ جاڭادان جاساقتالىپ جاتقان Eurasian Resourses Group (ERG) كومپانياسىندا جۇمىس ىستەپ, اۋەلى جۇمىسىن توپ جەتەكشىسىنىڭ اسسيستەنتى بولىپ باستايدى. بەس جىل ىشىندە قىزمەت بابىمەن بىرتىندەپ جوعارىلاپ, كيبەرقاۋىپسىزدىك بويىنشا برازيليا, رەسەي, قىتاي, قازاقستان, افريكا ايماعى جانە ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ءبولىمىن باسقاراتىن دارەجەگە جەتەدى. اينالاسىنداعى بىلىكتى قىزمەتكەرلەر وعان جاس دەپ قاراپ, بىلىگىنە ءشۇبا كەلتىرگەن جاعدايلار دا كەزدەسىپتى. بىراق ۋاقىت وتە كەلە بارىنە قولىنان ءىس كەلەتىنىن تۇبەگەيلى مويىنداتتى. ول كومپانيادا باسقارۋ مودەلىن قۇرۋ, ستراتەگيانى دامىتۋ قىزىق تاجىريبە بولعانىن, بۇل جۇمىسى ەڭبەك جولىنداعى ءبىرىنشى ترامپلين ەكەنىن ايتادى.
الايدا ەۋروپادا تۇراقتاپ قالۋدى ويلاماعان كەيىپكەرىمىز جيناعان ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن ءوز ەلىنىڭ وركەندەۋى جولىنا سالۋدى ازاماتتىق بورىشى دەپ سانايدى. ول 2014 جىلى وتانىنا ورالىپ, ۇلتتىق بانكتە قارجىلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەدى. بىراق سول تۇستا تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ يندۋسترياداعى ءرولى قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنەتىندەر از ەدى. سوندىقتان قاتىپ قالعان جۇيەنى وزگەرتۋ وعان قيىنعا سوققان.
سودان كەيىن اسەل 2016 جىلدان باستاپ ءبىر جىل قازاقستانداعى ءىرى ءىت-كومپانيا – «زەردەنىڭ» باس ديرەكتورى بولىپ قىزمەت ەتتى. وندا ول كومانداسىمەن بىرگە «تسيفرلىق قازاقستان» تۇجىرىمداماسىن دامىتۋعا ۇلەس قوسقانىن ايتىپ, وسى جوبادان وڭ ناتيجە شىعارۋ ءۇشىن ۇيقىسىز ءتۇن قاتىپ ءجۇرىپ جۇمىس ىستەگەن كەزدەرى بولعانىن ەسكە الدى.
بۇگىنگى تاڭدا اسەل «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ تسيفرلى تەحنولوگيالار بويىنشا ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارادى. ول جاڭادان قۇرىلعان ورتالىقتىڭ ءىت-ستراتەگياسىنا عانا ەمەس, قازاقستانداعى قارجىلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا جاۋاپتى بولدى. ياعني, ۇلتتىق بانكتە باستاعان جۇمىسىن احقو-دا جالعاستىرۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى.
جەتەكشى مامان كومانداسىمەن بىرگە سوت جۇيەسىن اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا جوبالاردى ەنگىزۋدى قولعا الىپ, قاعازباستىلىقتى تۇگەل تىيدى. سونداي-اق باسقا ەلدەردىڭ ازاماتتارى ءۇشىن قازاقستاندا كومپانيالار اشۋ پروتسەسىن جەڭىلدەتەتىن ەلەكتروندى جوبا بويىنشا جۇمىس ىستەدى. ەلدەن تىس كەز كەلگەن ادام 15 مينۋت ىشىندە ءوتىنىش بەرىپ, ۆيزا الا الادى جانە ونلاين بانك شوتىن اشا الاتىن بولدى. مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا تارتۋ ءىسىن العا جىلجىتادى.
«مەن قازاقستاندا جاڭا يدەيالاردى جۇزەگە اسىرعىم كەلەدى. مىسالى, جاساندى ينتەللەكت زەرتحاناسىن ىسكە قوسۋ ويىمدا ءجۇر. ءبىزدىڭ ەلدە باعدارلاماشىلار جەتىسپەيدى. اسىرەسە جاساندى ينتەللەكت, ماشينامەن وقىتۋ نەمەسە دەرەكتەردى باسقارۋ سياقتى جاڭا سالالاردا مامان تاپشى. ال بۇكىل الەم وسى باعىتتا دامىپ كەلەدى. 2018 جىلى قارجى كومپانيالارى ءۇشىن FinTech Stars ستارتاپىن قولداۋ بويىنشا ءىس باستادىق. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندىق Otbasy 365 كومپانياسى شۆەيتساريالىق Seedstars سامميتىندە ءوز ءونىمىن تانىستىرۋعا شاقىرتۋ الدى», دەيدى اسەل.
وسىلايشا ەل ىسىنە ارالاسىپ, ءوز سالاسىندا تالاي بەلەستى باعىندىرىپ, بەدەل بيىگىنەن كورىنە بىلگەن اسەل وتباسىلىق ومىرگە دە بەيجاي قاراعان ەمەس. قازاقستانعا ورالعانىنا كوپ جىل وتپەي, تۇرمىس قۇردى. ول – اتى دارداي كومپانيا ءىسىنىڭ قيۋىن كەلتىرىپ قانا قويماي, ءبىر ءۇيدىڭ تىرلىگىن ۇيلەستىرىپ وتىرعان وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى. ەلىمىزدە تىڭنان تۇرەن سالىپ جاتقان سالانىڭ قۇلاشىن كەڭگە سەرمەۋىنە قارىم-قابىلەتىن, قاجىر-قايراتىن سالىپ, قىزمەت ەتىپ جۇرگەن وسىنداي قازاق قىزدارىنا قالاي قايران قالمايسىز؟!