«قازاق ءتىلىنىڭ تۇسىندىرمە سوزدىگىندە» كيە تۋرالى «كيە – كونە ماعىنامەن بىردەڭەنىڭ ءپىرى, يەسى, قاسيەتى, نەمەسە كيەسى اتتى (ۇردى)-قارعىسىنا ۇشىرادى. كيەسى جولىقتى (ۇشىرادى) – كەساپاتى ءتيدى» دەپ جازىلعان. دەسەك تە, كۇندەلىكتى ومىردە وعان ءمان بەرە بەرمەيمىز, ادامنىڭ دا, جان-جانۋاردىڭ دا كيەسى بولاتىنىن ەسكەرمەيمىز. سونىڭ زاردابىن دا از تارتىپ جۇرگەن جوقپىز. سوعان مىسال رەتىندە ءتورت-بەس جىلدىڭ ار جاق, بەر جاعىندا بولعان ءبىر وقيعانى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنعالى وتىرمىن.
«قازاق ءتىلىنىڭ تۇسىندىرمە سوزدىگىندە» كيە تۋرالى «كيە – كونە ماعىنامەن بىردەڭەنىڭ ءپىرى, يەسى, قاسيەتى, نەمەسە كيەسى اتتى (ۇردى)-قارعىسىنا ۇشىرادى. كيەسى جولىقتى (ۇشىرادى) – كەساپاتى ءتيدى» دەپ جازىلعان. دەسەك تە, كۇندەلىكتى ومىردە وعان ءمان بەرە بەرمەيمىز, ادامنىڭ دا, جان-جانۋاردىڭ دا كيەسى بولاتىنىن ەسكەرمەيمىز. سونىڭ زاردابىن دا از تارتىپ جۇرگەن جوقپىز. سوعان مىسال رەتىندە ءتورت-بەس جىلدىڭ ار جاق, بەر جاعىندا بولعان ءبىر وقيعانى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنعالى وتىرمىن.
2002 جىلى اشارشىلىقتىڭ جەتپىس جىلدىعىنا وراي ەرتىس اۋىلىنىڭ ءدال ورتاسىنا باياننىڭ قىزىل تاسىنان بەلگى قويىلىپ, وعان:
«اشتىق اپاتى مەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا ارنايمىز.
باس يەيىك جاس الىپ كوزىمىزگە,
بابالاردىڭ وسيەت ءسوزى بىزگە.
ءبىر ەسكەرتكىش قويماساق كۇنا بولار,
تاۋەلسىزدىك العان ءمارت كەزىمىزدە»
– دەگەن سوزدەر قاشالىپ جازىلعان بولاتىن.
وسى ەسكەرتكىشتى اۋدان اكىمى ابىزباي ادام ۇلى باستاعان ەل ازاماتتارى ورناتىپ ەدى.
بۇل تاستىڭ تاريحى بار. 1979 جىلى اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى حاتشىسى باعۇستار امانوللا ۇلى رامازانوۆ باياناۋىل اۋدانىنداعى كيەلى قىزىلتاۋدان يسا بايزاق ۇلىنىڭ مۇسىنىنە تۇعىر رەتىندە پايدالانۋ ءۇشىن وسى تاستى اكەلگىزگەندى. بەلگىسىز سەبەپتەرمەن ەسكەرتكىش قويىلمادى. قىزىل تاس سول جەردە اتتاي 23 جىل جاتتى. سالماعى 40 تونناداي, بيىكتىگى 14,5 مەتردەن اساتىن وسى تاستى ەكى كران جالداپ, بۇكىل ەل بولىپ ارەڭ جەتكىزگەنىمىز ەستە. مەن مۇنى جايدان-جاي ەسكە الىپ وتىرعان جوقپىن. سوڭعى كەزدە وسى تاس ورنىندا جاتقان جوق دەگەن ءسوز شىعا باستادى.
بىرەۋلەر ءوز ورنىندا جاتقان جوق, سىرتقا شىعارۋ كەرەك, ايۋ زيراتىنىڭ قاسىنا قويۋ كەرەك دەيتىن كورىنەدى. ونداي اڭگىمەلەر بۇرىن دا ايتىلىپ, بۇرىنعى اۋدان يمامى, بۇرىنعى حالىق قالاۋلىسى, بۇرىنعى اكىمدەر ءبىراز اۋرەلەنگەن. ولارىنان ەشتەڭە شىققان جوق. قىزىل تاستى قوزعايمىز دەگەندەردىڭ ءبارى قىزمەتتەرىنەن ايىرىلدى, باستارى پالەگە قالدى. وسىنىڭ ءبارىن كەزدەيسوقتىق دەي المايمىن.
ەندەشە, اعايىن قاسيەتتى قىزىل تاستى قوزعاماس بۇرىن جاقسىلاپ ويلانىڭىزدار دەگىم كەلەدى. مۇنداي ارەكەت ورىن الا قالسا, اشتىق قۇرباندارىنىڭ ارۋاقتارى دا ريزا بولماسى انىق. پاۆلودار قالاسىندا اشارشىلىق قۇرباندارىنا ورناتىلعان بەلگى قالا اكىمدىگىنەن قاشىق ەمەس. الايدا, ونى قالا شەتىنە شىعارىپ تاستايمىز دەپ جاتقان ەشكىم جوق. وندا ءبىزدىڭ جەلوكپەلەرگە جول بولسىن؟ ولار جاڭا اكىمدى جاعالاپ, الدىمەن وسى ماسەلەنى شەشۋ كەرەك دەپ قۇلاعىنا سىبىرلاپ جۇرگەن كورىنەدى. ولارعا وتكەننىڭ وكىنىشى ساباق بولماعان-اۋ, ءسىرا؟!
ەلەمەس قاسەنوۆ,
دەربەس زەينەتكەر, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.
پاۆلودار وبلىسى,
ەرتىس اۋدانى.