ىندەتتەن تۋعان مىندەت

احۋال 1. ءوزىمىز دە ۇيدە جۇ­مىس ىستەپ وتىرعاندىقتان ستۋ­دەنت­تەرمەن كەزدەسىپ, پىكىرىن كوز­بە-كوز الا المادىق. سول سە­بەپتى تانىس-تامىردى ورتاعا سا­لىپ, كوللەدج ستۋدەنتىنىڭ تەلەفون ءنومىرىن تاپتىق. وڭتۇستىك وڭىر­دەگى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم ورداسىنىڭ 4 كۋرسىندا وقي­­تىن ىزدەنۋشى: «ساباقتى كوللەدجىمىزدىڭ ءبىرازدان بەرى بار پلات­فورماسى ارقىلى وقىپ ءجۇر­مىز. وقىتۋشىلارىمىز جاڭا تاقى­رىپ پەن تاپسىرمالاردى سوندا سالادى, ءبىز 24 ساعاتتىڭ ىشىندە تۇسىن­گەنىمىزدى ءوز سوزىمىزبەن Word باعدارلاماسىندا جازىپ, ورىن­داعان ءۇي جۇمىسىمىزدى پورتالعا جۇكتەيمىز. ءبىز نەگىزى تۇستەن كەيىن وقيمىز. ال قازىر تاپسىرمالارعا تاڭەرتەڭنەن تۇراتىندىقتان, قالاعان ۋاقىتىمدا ورىنداي الامىن. بىراق تەلەفونمەن جازعان سوڭ, تەرىپ وتىرۋ وڭاي بولماي تۇر. ارينە وففلاين وقىعانعا جەتپەيدى. ويتكەنى كەرى بايلانىس بولمايدى جانە قازىر ونلاين رەجىمدە لەكتسيا تىڭداپ جۇرگەن جوقپىز. بولاشاقتا بولاتىن شىعار. بىراق وقىتۋشىلار ۆيدەو-ساباقتارىن سايتىمىزعا سالىپ قويعان», دەدى.

پروبلەما 1. ءبىز جاعدايدىڭ جاي-جاپ­سارىن بايانداۋدى سۇراعان سول ستۋدەنت جاۋابىنىڭ جار­تى­سىن تەلەفوننىڭ ارعى جاعىن­داعى اۆتوبۋس پەن ونداعى جولاۋ­شى­لارد­ىڭ دابىرلاعان داۋسىنان دۇرىس­تاپ ايتا الماي, ۇيىنە جەتكەندە تولىقتىردى. سوندا وعان ۇيدە وقۋ ۇيدەگى كارانتيندە بولۋ ءۇشىن بەرىلگەنىن ەسىنە سالىپ, نەگە كوپ­شىلىك ورىندا جايباراقات جۇر­گەنىن سۇراعانىمىزدا دەمىن ىشىنە تارتقان ۇنسىزدىكپەن جاۋاپ بەردى.

ەلىمىزدەگى بارلىق كوللەدج قاشىقتان وقىتۋعا دايىن ەمەستىگى بەلگىلى. مۇنى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى دە اشىق ايتتى. دەسە دە مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى, ەلەكتروندى قۇجات اينالىمى تولىق قالىپتاسقان, ءوز پلاتفورماسى بار كوللەدجدە ستۋدەنتتەر نوۋتبۋك, كومپيۋتەرمەن تولىق قامتىل­ماعان. تەلەفونمەن تاپسىرما ورىن­داۋعا ءماجبۇر.

شەشىم 1. العاشقى پروبلەمادان ستۋدەنتتەر اراسىندا كارانتين مەن توتەنشە جاعداي تالاپتارىن ساقتاۋ, سونداي-اق جەكە ادام رەتىندەگى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋى ءۇشىن جۇرگىزىلەتىن ءتۇسىن­دىرۋ جۇمىستارىنىڭ ءالى دە كەم­شىن ەكەنىن كورۋگە بولادى. پروب­لەمانىڭ ۇلكەن-كىشىسى بولمايدى دەسەك, نەلىكتەن وقىتۋدىڭ مۇنداي فورماتقا كوشىرىلگەنىن تۇسىنبەگەن, وقۋ ۋاقىتىن كوپشىلىك جەردە وتكىزۋگە ارناعان ادام دوستارىنىڭ جينالۋىنا دا تۇرتكى بولۋى مۇمكىن. بۇل ءبىلىم ساپاسىن تومەندەتىپ قانا قويماي, توتەنشە جاعداي تالاپتارىن اشىق ساقتاماۋدىڭ سالدارىنان قاۋىپتى كۇشەيتۋگە اكەلىپ سوقتىرادى. مۇندايدا قايتپەك كەرەك؟ ەلورداداعى جوعارى ساۋ­دا-ەكونوميكالىق كوللەدجىندە وقى­تۋشى بولىپ ەڭبەك ەتەتىن اسەل سىزدىقوۆا: «قازىر راسى­مەن سىن-ساعاتتا تۇرمىز. ستۋدەنت­تەردى جاتاقحانادا ۇستاپ وتىرا دا ال­مايسىڭ, ويتكەنى ءبىر ۆاننانى قول­دانادى, ءبىر بولمەدە كەمى 4-ەۋى تۇرادى. بۇل جاعدايدا كەرىسىنشە قاۋىپ كۇشتىرەك. جان-جاققا كەت­كەندەردى باقىلاۋ ودان دا قيىن. سول سەبەپتى ءوزىم سياقتى كۋرا­تورلىقتى قوسا اتقارىپ جۇرگەن ارىپتەستەرىمە, اسىرەسە كوللەدجدە ىستەيتىن پەداگوگتارعا اتا-انامەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا كەڭەس بەرەمىن. ءوزىم ناتيجەسىن كورىپ كەلەمىن. وسى ۋاقىتتا كوپ ستۋدەنتتەر وتباسىندا, ۇيدە وتىر. سوندىقتان ولاردى اتا-انالارىمەن بىرگە قاداعالاۋدى كۇشەيتۋ كەرەك. ويتكەنى كوللەدج ستۋدەنتتەرى اراسىندا كامەلەتكە تولماعاندارى دا بار», دەيدى.

ەكىنشىدەن, اۋديو مەن ۆيدەو جاز­بالاردى جىبەرۋگە جانە ءبىر مەزگىلدە 100 ادامدى ەفيرگە قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءىت ونىمدەر تۇر­عاندا, Word باعدارلاماسىندا مازمۇنداما جازىپ وتىرۋدىڭ قانشالىقتى قاجەتى بار؟ تەلە­فونمەن-اق WhatsApp جەلىسى­نەن جەتكەن ۆيدەولاردى كورىپ, ونداعان اۋديولاردى تىڭداپ وتىرمىز. پەداگوگقا دا كوز مايىن تاۋىسىپ, ستۋدەنتتىڭ ءماتىنىن وقىپ وتىرعاننان گورى اۋديو-ۆيدەو فورماتتاعى جاۋاپتى تىڭداۋ الدەقايدا جەڭىل. كولەمى ۇلكەندەۋ بولسا, Google ديسكىگە ساقتاپ, سىلتەمەسىن جولداعان ءجون. ءيا, تەستتى قۇجات تولتىرعانداي ورىنداۋعا بولار, بىراق ستۋدەنتتەردىڭ بارىندە بىردەي كومپيۋتەر نەمەسە نوۋتبۋك بولا بەرمەيتىنىن ەسكەرگەن ابزال.

احۋال 2. استاناداعى مەديتسي­نا­لىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جوعارى كۋرسىندا وقيتىن كورشى (اتى-ءجونىن كورسەتپەۋدى وتىنگەن) قىز­بەن الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى سويلەس­تىك. ول كەرىسىنشە قينالىپ ءجۇر. «سەبەبى كۇنى بويى كومپيۋتەر, تەلەفونمەن جۇمىس ىستەۋ تەز شارشاتادى. كەيبىر وقىتۋشىلار ۇزاق لەكتسياسىنىڭ وزىندە كەرىسىنشە كۇش-قۋات بەرەدى. ال قۇرىلعىنىڭ الدىندا كۇنى بويى وتىرۋ قاجىتىپ جىبەرەدى. WhatsApp الەۋمەتتىك جەلىسىن جانە Zoom پلاتفورماسىن قولدانامىز. ەمتيحاندى Moodle قوسىمشاسى ارقىلى تاپسىراتىنىمىزدى ايتتى. بىراق ونىڭ قانداي نارسە ەكەنىن ازىرگە بىلمەيمىن. بۇعان دەيىن تاڭعى ساعات 8-دەن تۇسكە دەيىن ساباق وقيتىنبىز. ال قازىر كەش, كۇن, تاڭ دەمەي, كومپيۋتەرىمىزدى قۇشاقتاپ جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇرمىز. ويت­كەنى بىتپەي قالعان تاپسىرمالار بار, ينتەرنەت اينالىپ تۇرىپ الا­دى, وقىتۋشىلار كەيبىر جۇمى­سى­مىزدى قايتادان تۇزەۋگە جىبەرەدى. باسقالارىندا قالاي ەكەنىن بىل­مەيمىن, بىزدىكى مەديتسينا سالاسى بولعان سوڭ, جاڭا لەكتسيانى ءوزىڭ وقىپ, ءتۇسىنىپ الۋ قيىن. تۇسىنبەگەنىمىزدى توپتاعى ستۋدەنتتەرمەن بىرگە تالقىلايتىنبىز», دەيدى اۋدان ورتالىعىنان حات جولداعان بولاشاق دارىگەر.

پروبلەما 2. ستۋدەنتتىڭ سوزى­نەن بايقالعانىنداي, ول ەمتيحان تاپسىراتىن قوسىمشانىڭ قانداي ەكەنىن بىلمەيدى. بۇل ىزدەنۋشىنىڭ عانا ەمەس, جوو-داعى الدىن الا دايىندىقتىڭ, ستۋدەنتتەرمەن جۇيەلى جۇمىستىڭ ءالى دە جەتىسپەي جاتقانىن كورسەتەدى.

شەشىم 2. ستۋدەنت ءۇشىن ەمتي­حاننىڭ ماڭىزى زور. ويتكەنى ونىڭ قورىتىندىسى ديپلومعا تۇسەدى. ەمتيحاننىڭ ءادىل باعالانۋى دا ماڭىزدى. سەبەبى بۇل ءوز كەزەگىندە كەيبىر جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇ­مىسقا الۋىندا نەمەسە تۇلەكتىڭ وقۋىن ودان ءارى جالعاستىرۋ ماق­ساتىندا گرانتقا تالاسقانىندا شەشۋشى ءرول وينايدى. ال ەمتي­حاندى قوسىمشامەن تاپسىرۋ قان­­شالىقتى اشىق نەمەسە ستۋدەنتكە ىڭعايلى جاعدايدا وتەدى؟ مۇنداي سۇراق تۋماۋى ءۇشىن جالپى قاشىقتان وقىتۋدىڭ تالاپتارىن ساقتاعان دۇرىس. ماسەلەن, وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەر ءبىراز جىلدان بەرى كوللەدج تۇلەكتەرىن باكالاۆر بو­يىنشا قاشىقتان وقىتادى. كەيبىر جوو-دا, ماسەلەن, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ماگيستراتۋرانى دا قاشىقتان وقۋعا بولادى. بىراق بارلىعىندا ستۋدەنت ەمتيحاندى مىندەتتى تۇردە وقۋ ورنىنا بارىپ, وقىتۋشىنىڭ الدىندا تاپسىرۋى ءتيىس. سەبەبى ونى ۇيىندەگى نەمەسە جانىنداعى بىرەۋ تاپسىرىپ بەرمەسىنە كىم كەپىل؟ وقىتۋشى كورىپ تۇرعان جوق قوي. سوندىقتان ەمتيحاندى قازىرگى شەتەلدىك جوو-داعى سەكىلدى كەيىنگە قالدىرۋ قاجەت. مىسالى, جازعى ەمتيحانمەن بىرگە تاپسىرۋعا بولادى.

احۋال 3. ۇلتتىق ۋنيۆەرسي­تەتتىڭ بىرىندە 2 كۋرستا وقيتىن ساندۋعاش مارالباي جوعارىدا اتالعان پروبلەمالاردان ادا ەكەنىن ايتادى. جوو-نىڭ بۇرىن­نان جۇمىس ىستەيتىن پلاتفورماسى ىڭعايلى ەكەن, ينتەرنەتتەن قيىندىق جوق جانە Zoom ارقىلى وقىتۋشىلار ساباقتى جاقسى تۇسىندىرەدى. تەك قاشىقتان وقىتۋدا ستۋدەنتتەر ءبىر-بىرىنەن كوشىرۋگە شەبەر بولىپ بارا جاتقان كورىنەدى. «تاپسىرمانى جىبەرەتىن ستۋدەنتتەر دە, ونى تەكسەرەتىن وقىتۋشىلار دا ءجوندى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن جوق. توبىمىزدا ءبىرىنىڭ ورىنداپ جىبەر­گەن تاپسىرماسىن ەكىنشىسىنىڭ كوشى­رىپ جولداي سالعانىنا رەنىش­تەرىن بىلدىرگەندەر كوبەيدى. قاتە­سىنە دەيىن كوشىرىپ الىپ, ۇيالماي سا­لىپ قوياتىنىن قايتەرسىز. ويت­كەنى ءبىز قولداناتىن جۇيەدە «جاۋاپ­تار» دەگەن چات بار, ونداعى جۇ­مىس­تار مۇعالىمدەرگە عانا ەمەس, ستۋ­دەنتتەردىڭ بارىنە كورىنىپ تۇرا­دى. بۇعان قوسا بۇگىن وتكەن تاقىرىپ­تىڭ تاپسىرماسىن سول كۇنى كەشكە دەيىن جىبەرۋىمىز كەرەك. كوڭىلگە توقۋ تۇگىلى ميىمىز قورىتىپ ۇلگەرە الماي جاتىر. بۇرىن 1 ءپان اپتا­سىنا 3 رەت وتكەننىڭ وزىندە اراسىندا 1 تاۋلىك ويلانۋعا, وقۋعا, تۇسىنۋگە مۇمكىندىگىمىز بار ەدى», دەدى س.مارالباي.

پروبلەما 3. كەيبىر ستۋدەنتتەر قاشىقتان وقۋدى كەزىندەگى سىرتتاي وقۋمەن بىردەي كورەتىن سياقتى. ءوز شارۋالارىن بىتىرە ءجۇرىپ ديپلوم الا سالاتىنداي. قاشىقتان وقىتۋعا دەگەن سال­عىرت­تىقتىڭ سوڭى ساپاسىز بىلىمگە الىپ كەلۋى مۇمكىن. بۇل تالابى مىقتى, جەمىستى جۇمىس ىستەپ تۇر­عان ەلەكتروندى جۇيەسى بار ۇلت­تىق ۋني­ۆەرسيتەتتەگى جاعداي ەكەنىن ەسكەرسەك, باسقاسىندا قالاي بولماق؟

شەشىم 3. ستۋدەنتتەر ءبىر-بى­رى­­­­نەن كوشىرىپ الماس ءۇشىن وقى­تۋ­­­­شى­لار جاڭا جۇيە ويلاپ تاپپاسا دا تاپ­­سىرمانى قابىلداۋ­­­­دىڭ ج­ا­­­­­ڭا­­شا جولىن ەنگىزۋى كە­رەك-اق. ل.گۋ­­­­­مي­لەۆ اتىن­داعى ەۋ­ر­ا­­زيا ۇلتتىق ۋني­­­ۆەر­­سي­تەتىنىڭ اعا وقى­تۋ­­­­شى­­­س­ى اق­ما­رال نياز­­­بەكوۆا جا­ڭا فور­­­­­ماتتا وقۋعا كوش­­كەن

1 اپ­تانىڭ ىشىندە ستۋدەنتتەردىڭ ءبىر-بىرىنەن كوشىرەتىنى انىق باي­قالعانىن جەتكىزدى. ء«بىر اپتادا بىردەن ءبىلىندى, كوپ ستۋدەنتتىڭ ءبى­لىم دەڭگەيىندە بۇرىنعىدان 1 سا­تى بولسىن تومەندەۋ بار. ءدال قا­زىر ستۋدەنتتەردىڭ ءۇي جۇمىسىن تەك­سەرىپ وتىرمىن. ەكى ىزدەنۋشىنىڭ تاپسىرماسىنداعى ءماتىنى عانا ەمەس, ازات جولدارىنا دەيىن بىردەي. مۇنداي پروبلەمانى تىكەلەي ەفيرگە شىعىپ قانا شەشۋگە بولادى. سول ءۇشىن Zoom ارقىلى ءسوج (ستۋدەنتتىڭ وزىندىك جۇمىسى) قابىلداۋعا دايىندالىپ جاتىرمىن. وندا ستۋدەنتتەردى كورىپ, قاداعالاپ, كەرى بايلانىس ورناتىپ ءارى جاۋاپتارىن سول ساتتە قابىلداپ الۋعا بولادى», دەيدى. وقىتۋشىنىڭ ويىنشا, كوپ نارسە ستۋدەنتتىڭ ساناسىنا بايلانىستى. وففلاين وقىپ جۇرگەندە ساباققا سالعىرت قاراعاندار قازىر دە سول قالپىنان اينىماعان, سايكەسىنشە ۇزدىك ىزدەنۋشىلەر قالايدا جولىن تاۋىپ, قينالسا دا تاپسىرمانى جۇيەلى ورىنداۋعا جانىن سالىپ ءجۇر. سول سەبەپتى ستۋدەنتتەرىن بۇرىننان بىلەتىن, جان-جاقتى زەرتتەپ العان وقىتۋشى ءادىل باعالاۋدان تانبايدى دەپ تۇيەدى.

ۋشىققان جاعدايدان پروبلەما تۋادى. ال پروبلەما بار جەردە ونىڭ قانداي دا ءبىر شەشىمىن دە شىعارۋعا بولادى-اق. ماسەلە ونى تەك كۇردەلەندىرىپ الماۋدا, ماڭىزدىسى تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا تىرىسۋدا بولسا كەرەك. «جاۋ جاعادان العاندا, ءبورى – ەتەكتەن» دەگەندەي, توتەنشە جاعداي جاريالانعاندا ىندەتتەن تۋعان مىندەت تە وڭاي وڭايعا سوقپاي تۇر...