مەنىڭ ۇلكەن وتانىم!

مىسالى, قازىر ء«بىر كۇنى – جىلعا ازىق» بولاتىن كوكتەم جاقىن, ەڭبەك ادامدا­رى ءبىر قولىن ەكى ەتە الماي ءجۇر. سوعان قاراماستان, جا­قىندا جىلدىق قورىتىندى كون­تسەرتىمىزدى بەردىك, ورال قالا­سى­ن­داعى «دوستىق ۇيىندە» كورمە ۇيىمداستىرىپ, سالت-ءداس­تۇرىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى كور­سەتتىك.

تاعدىردىڭ جازۋىمەن كو­رەي­­لەردىڭ قازاق توپىراعىنا كەل­­گەنىنە 83 جىلعا اۋىپ بارادى. 2012 جىلى وبلىستاعى كورەي قاۋىمداستىعى باس­قار­ما­سىنىڭ باستاماسىمەن ورال قالاسىندا «قازاق حالقىنا مىڭ العىس!» اتتى مەموريال تۇرعىزدىق. ەسكەرتكىشتە ايالى الاقاندا تۇرعان جۇرەك بەي­نەلەنگەن. ءبىز 1937 جىلى اتا­جۇرتتان كۇشتەپ قونىس اۋدار­­­عان اتا-بابامىزدى جىل سايىن وسى جەردە ەسكە الا­مىز, ول­ار­دىڭ كورگەن قيىن­دى­عىن ۇمىتپايمىز, ۇرپاقتان-ۇر­پاققا جەتكىزەمىز. ءبىز قازاق حالقىنا كورەيلەردىڭ با­سى­نا اۋىر كۇن تۋعاندا جار­دەم بەرگەنى ءۇشىن راحمەت اي­تا­­مىز. سول كەزدەرى قازاق حال­قى­­نىڭ وزىنە دە وڭاي بول­عان جوق ەدى, كەدەيشىلىكتە ەدى. سوعان قاراماستان, جارتى نانىمەن, كيىمىمەن, باسپانا­سى­مەن ءبولىستى. قازاقتار وزدە­­رىنىڭ جومارتتىعىمەن, قا­يى­رىم­دىلىعىمەن بۇكىل الەمگە تولەرانتتى, وتە مەيى­رىم­دى, قوناقجاي حالىق ەكەنىن دالەل­دە­دى. ءبىز مۇنى ءوز باسىمىزدان وتكەردىك. قازاق ءۇشىن اۋىپ كەلگەن كورەي دە, چەشەن دە, پولياك تا بىردەي بولدى, ەشكىمدى دىنىنە, تۇرىنە ءبولىپ الالامادى, بارىنە قۇشاعىن اشتى. مىنە, بۇگىن ءبىز ءبارىمىز ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي بولىپ, ەل يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتۋدەمىز.

ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرەزي­دەن­تىمىز, ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ ء«بىزدىڭ ەلدەگى شا­عىن حالىقتار ءۇشىن قازاقستان – كىشى وتان» دەگەن ەدى. بىراق مەن ءۇشىن قازاقستان – ۇلكەن وتان! ويتكەنى قازاقستاندا مەنىڭ بالالارىم تۋدى, ءوستى, ادام بولدى. مەن ءوزىم دە وسى جەردە ادام بولىپ قا­لىپ­تاس­تىم, ءبىلىم الدىم. الەمدەگى ەڭ قىمبات قازىنا – ادام دەن­ساۋلىعى ءۇشىن كۇرەسەتىن دارى­گەر ماماندىعىن يگەردىم. بۇگىندە ءبورلى اۋدان­دىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتىمىن.

جەكە ءوز باسىم قازاق حال­قى­­نا رازىلىعىمدى ءبىلدى­رۋ ءۇشىن جەتىمدەر ۇيىنەن قازاق بالاسىن اسىراپ, باۋىرىما باستىم. ءبىزدىڭ ۇيگە كەلگەن­دە اسحات 14 جاستا بولاتىن, قازىر جاسى 26-عا قارادى. مەن وعان ءوز بويىمداعى بارلىق جاق­سى داعدىمدى بەرۋگە تى­رىس­­تىم. ەكى جىل بۇرىن ۇلىم­دى ۇيلەندىردىم, بىلتىر قا­زاق كەلىنىم ماعان نەمەرە سىي­­لادى. وسىلايشا ورال قالا­سىندا مەنىڭ تاعى ءبىر ءۇيىم پايدا بولدى. ۇلىمدى پات­ري­وت ەتىپ تاربيەلەدىم, ول ءوزىنىڭ تاريحىن, انا ءتىلىن جاق­سى بىلەدى. وعان قوسا ۇلىم كورەي مادەنيەتىمەن دە جاق­سى تانىس. قازاقتار ايت­قان­داي, «ەكى ەنەنى تەل ەمگەن تەل­قو­ڭىر­داي» بولدى. ءبىز­دىڭ قارىم-قاتىناسىمىز وتە جاقسى.

جالپى, ءبىزدىڭ اۋلەتىمىز – سان ۇلتتان قۇرالعان ينتەرناتسيونال شاڭىراق. ءبىزدىڭ ارامىزدا وزبەك تە, نەمىس تە, ورىس تا, چەشەن دە, بەلورۋس تا بار. ءبىز وتە تاتۋ, ىنتىماقتا ءومىر ءسۇرىپ كەلەمىز. قازاق حال­قىنا تەك بەيبىتشىلىك, با­قىت تىلەيمىز. تىنىشتىق – قورعاۋدى تىلەيدى. ءسال ۇش­قىن­­­نان ءورت شىعاتىنىن ءبىز قور­داي وقيعاسىنان كوردىك. ءبىز ول وقيعادان ساباق الۋىمىز كەرەك, تۇڭعىش پرەزيدەنت سالىپ بەرگەن ىنتىماق جولىمەن ءجۇرۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ ەلدەگى اسسامبلەيا ينستيتۋتى – بۇكىل الەمدە جوق دوستىق ورداسى. ءبىز, باتىسقازاقستاندىق كورەيلەر دە ەل ىنتىماعى ءۇشىن بار كۇشىمىزدى جۇمسايمىز.

...بىلتىر دوسىم ۆلاديمير حون ەكەۋمىزدى اقجايىق اۋدا­نىن­داعى جاڭابۇلاق اۋىلىنا شاقىردى. اۋىلىنىڭ تاريحىن زەرتتەپ جۇرگەن جاس جىگىت ۇلكەندەردەن وسى ەلدى مەكەننىڭ ءبىر كوشەسى بۇرىن «كورەيلەر كوشەسى» دەپ اتال­عا­نىن ەستىپ, ونىڭ سىرىن بىلمەك بولادى. سويتسە 1937 جىلدىڭ قارا كۇزىندە 41 كورەي وتباسىن ءدال وسى اۋىلدىڭ سىرتىنا اكەلىپ, ءتۇسىرىپ كەتكەن ەكەن. اي­دالادا, قارا سۋىق­تا جات جەر­گە تاپ بولعان بەي­شا­­را­لار سول ءتۇنى بالالارى مەن ايەل­دە­رىن ورتاعا الىپ, ءبىر جەرگە ۇيىسىپ تۇنەيدى. سول ءتۇنى قالىڭ قار جاۋىپ, ءبارىن باسىپ قالادى. ەرتەڭىنە تاڭ­ەر­­تەڭ وسى جەردەن كىشكەنە قىزىن ەرتىپ ءوتىپ بارا جاتقان جەر­­گى­لىك­تى مالشى قازاق بەل­گى­سىز توم­­پەشىكتى بايقايدى. استى­نان بولار-بولماس بۋ شىعىپ, قوزعالاتىنداي. سول جەردە قىزى ەكەۋى قار استىنان 162 ادامدى قازىپ الىپ, اۋىلىنا الىپ كەلەدى, ءار ۇيگە ءبولىسىپ الادى. كەلەر كوكتەمدە بۇل كورەيلەر وز­دە­رى­نە ءۇي سالىپ, ول كوشە «كورەي كوشە» اتالعان ەكەن. وسى اۋىلدان 3 شاقىرىم جەردەن كورەيلەر ەگىس القابىن جاساپ, جايىقتان سۋ تارتىپ, كۇرىش ەگىپتى. وسىنىڭ ءبا­رىن قولمەن جاساعان. قانشا ەڭبەك دەسەڭشى. مىنە, 1937 جىل­­دان 1949 جىلعا دەيىن كو­رەي­لەر سول اۋىلدا ەڭبەك ەتتى. تەك 1949 جىلى كورەيلەر­گە كوشىپ-قونۋعا رۇقسات بەرىلگەن سوڭ عانا ولار الاساپىراندا اداسقان وزگە اعايىندارىن ىزدەپ, وڭتۇستىككە ويىستى. بى­لە­­سىز بە, ءدال وسى جاڭا­بۇ­لاق­­­قا تاعدىر ايداپ اكەلگەن 162 ادامنىڭ ءبىرى ۆلاديمير نيكو­لاي ۇلىنىڭ اناسى ەكەن. ول بۇگىن ءتىرى, 91 جاستا, تا­راز­­دا تۇرادى. وسى وقي­عا­نى ەستىپ, قاتتى تولقىعان ۆلاديمير حون: «قازىردەن باس­تاپ جاڭابۇلاق اۋىلىنىڭ ءار تۇر­­­عىنى – مەنىڭ باۋىرىم!» دەدى. ءبىز اتا-بابامىزدىڭ كوز جاسى مەن ماڭداي تەرى سىڭگەن كۇرىش القابى ورنىنا بارىپ, توپى­­راققا ءتاۋ ەتتىك. مەن سول جەردەن ءبىر شوكىم توپىراق الىپ, اقساي قالاسىنداعى مۋزەيگە قويدىم...

ۆيتالي ان,

كورەي ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى

باتىس قازاقستان وبلىسى