قوستاناي وبلىسىنداعى شاعىن تىگىن تسەحتارى جاپپاي جابىلىپ قالۋى مۇمكىن. تسەحتار يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتىڭ جوقتىعىنان بۇعان دەيىن وزدەرى قىزمەت كورسەتىپ كەلگەن مەكەمەلەردەن تاپسىرىس الا الماي وتىر. بىلتىر قىركۇيەك ايىنان باستاپ مۇنداي تاپسىرىستار مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ۆەب-پورتالى ارقىلى عانا قابىلدانا باستاعان. سودان بەرى تالاپ تا وزگەردى.
ەندى بىلىكتىلىك بويىنشا الدىن الا ىرىكتەۋدەن ءوتىپ, يندۋستريالىق سەرتيفيكات العان كاسىپورىندار عانا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىسا الادى. ال قوستانايداعى تابىسى ازىن-اۋلاق شاعىن تىگىن شەبەرحانالارىنىڭ يندۋستريالىق سەرتيفيكات الۋعا جۇمسايتىن باسى ارتىق اقشاسى جوق. وسىلايشا, وڭىرلىك جەڭىل ونەركاسىپتىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتىپ, كوپتەن بەرى مادەنيەت, ءبىلىم جانە قۇقىق سالاسىن كيىندىرىپ كەلگەن 20-عا جۋىق شەبەرحانانىڭ تىنىسى تارىلىپ, كاسىبى توقىراپ قالدى.
يندۋستريالىق سەرتيفيكات – جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنداعى ءاربىر ءوندىرىس وشاعىنىڭ پاسپورتى ىسپەتتەس قۇجات. كاسىپورىننىڭ جالعان ەمەس, راسىمەن بار ەكەنىن, شىنايى تاۋار ءوندىرىپ جاتقانىن راستايدى. ەڭ باستىسى, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر اراسىنداعى ادال باسەكەگە جول اشادى. سونداي-اق, شەتەلدەن ارزان باعاعا كيىم-كەشەك الىپ كەلىپ, وعان ء«وزىم ءوندىردىم» دەگەن بەلگى جاپسىرىپ, كوز بوياۋشىلىقپەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارىن ۇتىپ الىپ جۇرگەن جالعان كاسىپورىنداردىڭ تامىرىنا بالتا شابادى. «اتامەكەن» ۇكپ تاراپىنان بەرىلەتىن بۇل سەرتيفيكاتتى الۋ ءۇشىن كاسىپورىن ارنايى ساراپشى شاقىرتۋى كەرەك. ول الگى كاسىپورىننىڭ سەرتيفيكاتقا لايىق نە لايىق ەمەسىن انىقتايدى.
كاسىپكەرلەردىڭ ايتۋىنشا, قوستانايدا مۇنداي ساراپشى جوق. بۇل ساناتتاعى ماماندار ەلىمىزدە ساناۋلى عانا. جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان 1030 وتاندىق كاسىپورىنعا 15 ساراپشى عانا قىزمەت كورسەتەدى. ولاردىڭ مەكەنجايىن «اتامەكەننىڭ» رەسمي سايتىنان تابۋعا بولادى.
ساراپشى تاپسىرىس بەرگەن كاسىپورىنعا ساراپتاما جاساپ, ونىڭ قورىتىندىسىن وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا وتكىزەدى. پالاتا ەشكىمدى الالامايدى. تالاپقا ساي بولسا, ۇلكەن فابريكاعا دا, 2-3 ادام جۇمىس ىستەيتىن شاعىن تىگىن شەبەرحاناسىنا دا سەرتيفيكات ۇستاتادى.
– الايدا ەسەپتەپ كورسەك, يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتىڭ قۇنى 700 مىڭ تەڭگە بولادى ەكەن. ونىڭ ىشىنە ساراپشىنىڭ ارى-بەرى جۇرەتىن جولاقىسى, جاتىن ورنى, اس-سۋى, ءىسساپار پ ۇلى كىرەدى. بالكىم, بۇل ىرگەلى كاسىپورىن «بولشەۆيچكا» تىگىن فابريكاسى ءۇشىن تۇك ەمەس شىعار. ءبىز سياقتى 4-5 ادامنان تۇراتىن شاعىن شەبەرحانا مۇنداي قارجىنى تولەي المايدى, – دەيدى كاسىپكەر جانار سارسەنباەۆا.
ىسمەر تۇرعىنداردان تۇسكەن جەكە تاپسىرىستاردى ورىنداۋمەن قاتار, ونشاقتى جىلدان بەرى ىشكى ىستەر ورگاندارى مەن قوستاناي, اقمولا, اقتوبە, پەتروپاۆل وبلىستارىنىڭ پروكۋراتۋراسىنا, قۇتقارۋشىلارعا, كۋرسانتتار مەن مەكتەپ وقۋشىلارىنا مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا ارنايى كيىم تىگەدى. بىراق جىل باستالعالى رۇقسات قاعازى جوق كاسىپكەرلەر ءۇشىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پورتالى جابىق تۇرعاندىقتان, كونكۋرستاردى سىرتىنان قىزىقتاعانى بولماسا, تىكەلەي قاتىسا الماي وتىر.
كاسىپكەرگە بۇرىننان تاپسىرىس بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگاندار «سەرتيفيكات قاشان الاسىز؟» دەپ كۇندە قوڭىراۋ شالاتىن كورىنەدى. ويتكەنى شاعىن تاپسىرىس بەرەتىن مەكەمەلەرگە شاعىن شەبەرحانا قولايلى. ونىڭ ۇستىنە ءبىراز جىلدان بەرى قوستاراپتى ىسكەرلىك سەنىم قالىپتاسىپ قالعان. تىگىن شەبەرحاناسى تاپسىرىس بەرگەن مەكەمەنىڭ ءار قىزمەتكەرىنە جەكە توقتالىپ, الدىمەن ءۇش رەت ولشەپ, ءپىشىپ الادى. ادامنىڭ دەنە ءبىتىمىن, بويىن ءدال انىقتاپ الىپ, كيىم تىگۋگە سودان كەيىن عانا كىرىسەدى. ىسمەردىڭ ايتۋىنشا, ماسەلەن, 42-ءشى ولشەمدەگى كيىم كيەتىن ادامدارعا بىردەي كيىم تىگۋگە بولمايدى. ويتكەنى ولاردىڭ دەنە بىتىمىندە كوپ ايىرماشىلىق بولادى. شەبەرحانا وسىنىڭ بارلىعىن ەسكەرىپ وتىرادى. ال ۇلكەن فابريكالار بۇعان باس اۋىرتىپ جاتپايدى. مىڭداپ تاپسىرىس تۇسەتىندىكتەن, ولار كيىمدى تەك ولشەم بويىنشا عانا قابىلدايدى. قىزمەتكەرلەرىن كيىندىرۋ ءۇشىن كوپ مەكەمەلەردىڭ شاعىن تىگىن تسەحتارىنا جۇگىنەتىنى دە وسىدان.
جانار سارسەنباەۆا وقۋشىلارعا ارناپ مەكتەپ كيىمىن دە تىگەدى. ماسەلەن, وبلىس ورتالىعىنداعى №115 مەكتەپتىڭ وقۋشىلارى جىل سايىن وسى تىگىن تسەحىنان كيىنەدى. ىسمەر مۇنداعى 5-6 جەتىم بالاعا مەكتەپ فورماسىن تەگىن تىگىپ بەرەدى. بۇگىندە بۇل وقۋ وشاعىندا 686 بالا ءبىلىم الادى. بىلتىر سونىڭ جارتىسىنا جۋىعى كيىم جاڭارتىپتى. ەر بالانىڭ كوستيۋم-شالبارى مەن كويلەك-گالستۋگىنە شامامەن 10-15 مىڭ, ال قىز بالانىڭ كيىمىنە 15-18 مىڭ تەڭگە كەتەدى. جاقسى, ءتىپتى 20 مىڭ تەڭگە كەتەدى دەيىكشى. سوندا يندۋستريالىق سەرتيفيكات الۋ ءۇشىن شاعىن عانا تىگىن تسەحىنا ءبىر مەكتەپتى ءبىر جىل تەگىن كيىندىرۋگە تۋرا كەلەدى.
20 اقپان كۇنى تاڭەرتەڭ وبلىستىق پروكۋراتۋرا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پورتالىنا كونكۋرس جاريالاعان. تاپسىرىس كولەمى شاعىن عانا – 20 پلاشش, 20 كيتەل. بىراق بۇل كونكۋرسقا بىردە-ءبىر تىگىن فابريكاسى قاتىسپاعان. ويتكەنى ءىرى كاسىپورىندار مۇنداي مايدا-شۇيدەگە باس اۋىرتقىسى كەلمەيدى. ال ونى الاتىن جانار سارسەنباەۆا سياقتى شاعىن شەبەرحانا يەلەرىنىڭ قولىندا سەرتيفيكات جوق. وتكەن جىلى مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا كيتەلى, جەيدەسى, مەكتەپ فورماسى بار – بارلىعى 200-گە جۋىق كيىم تىككەن شەبەرحانا بيىل جەكە تۇرعىنداردان تۇسكەن ءبىردى-ەكىلى تاپسىرىستى عانا تالعاجاۋ ەتىپ وتىر.
سەرتيفيكاتقا قول جەتكىزە الماي سەرگەلدەڭگە تۇسكەن كاسىپكەردىڭ ءبىرى – ەۆگەنيا دومباەۆا. ول وبلىستىق فيلارمونيانىڭ ءانشى, بيشىلەرىنە, تەاتر ارتىستەرىنە, اۋداندىق مادەنيەت ۇيلەرىنىڭ ونەرپازدارىنا ارناپ ۇلتتىق ناقىشتاعى ساحنا كيىمدەرىن تىگەدى. كاسىپكەر ماسەلەنىڭ تەك قارجىعا عانا تىرەلىپ تۇرماعانىن اڭعارتتى.
– يندۋستريالىق سەرتيفيكات الۋ ءۇشىن تىگىن ماشىڭكەلەرى جاڭا ءارى بەلگىلى ءبىر تالاپتارعا ساي بولۋى كەرەك. سونداي-اق شەبەرحانادا جۇمىس ىستەيتىن جۇمىسشىلاردىڭ جوعارى ءبىلىمدى ەكەنىن راستايتىن ديپلومى بولۋى ءتيىس. مەنىڭ شەبەرحانامدا جۇمىس ىستەيتىن شەبەرلەردىڭ قولى التىن. تاجىريبەسى مول, كەز كەلگەن ءسان ۇلگىسىندەگى جوعارى ساپالى كويلەكتى تىگە الادى. بىلتىر ديپلومى بار ءبىر-ەكى قىز كەلدى. قايشىنى دۇرىس ۇستاي المايدى. ولاردى جۇمىسقا المادىم. وتكەن جىلى تاۋارلارىم «قازاقستاننىڭ ەڭ ۇزدىك تاۋارى» بايقاۋىنا قاتىستى. سويتە تۇرا, مىنە, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدان شەتتەتىلىپ وتىرمىن, – دەيدى اشىنعان كاسىپكەر.
ىسمەر ايەلدەر ءماجىلىس دەپۋتاتى يرينا ارونوۆاعا ارنايى حات جازىپ, قۇقىقتارىن قورعاۋدى ءوتىنىپتى. دەپۋتات ولاردىڭ ماسەلەسىن پارلامەنتتە كوتەرىپ, ۇكىمەتتەن يندۋستريالىق سەرتيفيكات بەرۋ شارتتارىن قايتا قاراۋدى سۇراعان. بۇل ماسەلە كاسىپكەرلەردىڭ پايداسىنا شەشىلگەننىڭ وزىندە دە, وعان ءالى ءبىراز ۋاقىت كەتەدى. ويتكەنى زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ وڭاي ەمەس.
كاسىپكەرلەردىڭ پىكىرىنشە, يندۋستريالىق سەرتيفيكات و باستا وتاندىق ونىمگە قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا تالاپ ەتىلگەنىمەن, شاعىن, ورتا, ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءونىم شىعارۋ مۇمكىندىگى مەن قىزمەت كورسەتۋ اياسى ەسكەرىلمەگەن. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىسۋ ءۇشىن بارلىعىنان ءبىر سەرتيفيكات تالاپ ەتىلەدى. ناتيجەسىندە, تاياقتىڭ ەكىنشى ۇشى شاعىن كاسىپ وشاقتارىنا ءتيىپ كەتىپ, ولاردىڭ نارىق الاڭىنا شىعاتىن جولىن جاۋىپ تاستاپ وتىر.
– ەلىمىزدەگى شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن يندۋستريالىق سەرتيفيكات قاجەت ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىن. بىراق ءبىز سياقتى ساۋساعىن ساۋىپ, كوز مايىن تاۋىسىپ تازا ەڭبەگىمەن ناپاقا ايىرىپ جۇرگەن شاعىن تىگىن تسەحتارىنا ونىڭ قاجەتى شامالى. بىزدە سەرتيفيكات قۇنىن تولەيتىن كۇش تە جوق. بۇعان دەيىن «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭدا ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ تۋرالى تارماق بولاتىن. قازىر ونى الىپ تاستاپ وتىر. بۇرىن ءبىز وسى تارماق بويىنشا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارىنا ەركىن قاتىسىپ, جىلدىق ازىق بولاتىن تاپسىرىس الاتىنبىز. زاڭ شىعارۋشىلار وسى تارماقتى قايتا قالپىنا كەلتىرىپ بەرسە دەگەن ءوتىنىشىمىز بار. ولاي بولماعان جاعدايدا اتەلەنى جاۋىپ, 20 شاقتى تىگىن تسەحىندا تابىس تاۋىپ وتىرعان 100-گە جۋىق ادام جۇمىسسىزدار قاتارىنا قوسىلۋدان باسقا ايلا قالمادى. بيىل مەملەكەت باسشىسى شاعىن كاسىپكەرلىكتى تەكسەرۋگە موراتوري ەنگىزىپ, تابىسقا سالىناتىن سالىقتان بوساتىپ وتىر. جۇمىس ءجۇرىپ تۇرسا, سالىق تولەۋ – بۇلجىماس مىندەتىمىز. تەك جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنداعى ءىرى ءوندىرىس وشاقتارى مەن شاعىن تىگىن تسەحتارىنىڭ اراجىگىن اجىراتىپ, ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ارقايسىسىنا لايىق ءادىل تالاپ قويسا ەكەن. باستىسى, شاعىن كاسىپكەرلەر ءۇشىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىسۋ شارتىن جەڭىلدەتىپ, تاۋار وندىرۋگە مۇمكىندىك جاسالادى دەپ ۇمىتتەنەمىز, – دەيدى قوستانايلىق ىسمەرلەر.
قوستاناي